Dómsmálaráðherra mælir fyrir frumvarpi um brottfararstöð

Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra mælti í gær á Alþingi fyrir frumvarpi til laga um brottfararstöð. Með frumvarpinu verður horfið frá þeirri framkvæmd að vista útlendinga, sem ekki hafa leyfi til dvalar hér á landi og sýna ekki samstarfsvilja, í fangelsi á grundvelli gæsluvarðhaldsheimilda. Frumvarpið kveður á um heimildir og skilyrði fyrir vistun útlendings á brottfararstöð vegna ákvörðunar um að hann skuli yfirgefa landið eða þegar mál sem getur leitt til slíkrar ákvörðunar er til meðferðar.

„Við ætlum að búa til betra og mannúðlegra úrræði en það sem fyrir er. Það er hvorki mannúðlegt né forsvaranlegt að vista fólk, sem oft hefur ekki gerst brotlegt að öðru leyti en að dvelja hér án heimildar, í fangelsi með föngum. Með þessu frumvarpi flytjum við þessa framkvæmd út úr fangelsiskerfinu, setjum skýrar reglur og aukum réttaröryggi,“ segir dómsmálaráðherra.

Þrátt fyrir að öll ríki Schengen-svæðisins hafi komið á fót brottfararstöð rekur Ísland enga slíka stöð. Ísland er því eina Schengen-ríkið sem hefur ekki innleitt slíkt úrræði og því er um séríslenska framkvæmd að ræða á þessu sviði.

Vistun síðasta úrræði

Vistun á brottfararstöð varðar grundvallarréttindi einstaklinga og verður aðeins heimil að uppfylltum ströngum skilyrðum.

Í frumvarpinu er því skýrt kveðið á um að vistun á brottfararstöð verði einungis beitt sem síðasta úrræði þegar fullnægjandi mat hefur farið fram um að vægara úrræði muni ekki skila árangri. Settar eru skýrar reglur í frumvarpinu um þessi skilyrði, málsmeðferð fyrir dómstólum, réttindi og skyldur einstaklinga og önnur atriði sem tengjast vistuninni.

Þröng skilyrði fyrir vistun barna

Lagt er til að vistun barna á brottfararstöð komi einungis til álita við mjög brýnar aðstæður og þá aðeins sem lokaúrræði, og er þann tíma sem barn getur verið vistað þar markvisst haldið í lágmarki, aldrei umfram níu daga.

Sérstakar reglur munu gilda um börn og fjölskyldur þeirra. Gert er ráð fyrir að börn séu almennt ekki skilin frá foreldrum sínum eða forsjáraðilum, heldur dvelji með þeim ef tekin er ákvörðun um vistun fjölskyldu á brottfararstöð. Slíkt er talið tryggja betur stöðugleika og öryggi barna. Með því verður horfið frá framkvæmd, þar sem forsjáraðili hefur verið vistaður í gæsluvarðhaldi en barn sett í umsjá barnaverndaryfirvalda.

„Það er alveg skýrt að ákvörðun um vistun barna mun alltaf byggjast á hagsmunum barnsins og þjónusta verður sniðin að þeirra þörfum. Við ætlum ekki að stía fjölskyldum í sundur, heldur gera það sem barninu er fyrir bestu og halda fjölskyldum saman,“ segir ráðherra.

Þá er skýrt kveðið á um að fylgdarlaus börn verði ekki vistuð á slíkri stöð. Í frumvarpinu er jafnframt tryggt að börn á brottfararstöð njóti barnvænna og heimilislegra aðstæðna, hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu, lögmannsaðstoð og viðeigandi frístundastarfi, og að þau geti tjáð skoðanir sínar og að tekið sé markvisst mið af þeim í samræmi við aldur og þroska.

Skýr framkvæmd og samræming reglna

Markmið frumvarpsins er að tryggja að Ísland uppfylli skuldbindingar sínar samkvæmt Schengen-samstarfinu með því að setja skýrar og gagnsæjar reglur um hvenær og við hvaða aðstæður heimilt sé að vista einstaklinga á brottfararstöð. Með frumvarpinu er jafnframt leitast við að samræma íslenska löggjöf og framkvæmd útlendingamála við það sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum að þessu leyti til.

Þá er lagður grunnur að nýrri og skýrari framkvæmd við móttöku og brottför útlendinga, í samræmi við nýtt regluverk Evrópusambandsins um skimun á ytri landamærum og meðferð mála umsækjenda um alþjóðlega vernd.

„Það skiptir máli að taka rétt á móti fólki og það skiptir máli að kerfið sé að virka. Við erum með fleiri mál á dagskrá á Alþingi og fleiri munu koma. Saman munu þessi úrræði gera grunn að samfelldu kerfi, allt frá komu til landsins og þar til afstaða í máli liggur fyrir.“