Ábyrgðarhluti að tala opinskátt um loftslagsvendipunkta

Þrítugustu loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP30,  lauk um helgina. Ísland hélt þar sérstakan viðburð um AMOC hafstraumakerfið á bás á ráðstefnusvæðinu. Skömmu eftir setningu viðburðarins varð að stöðva hann vegna elds í nálægum bás og var svæðið rýmt án tafar.  Enginn slasaðist alvarlega og gekk rýming heilt yfir vel. Viðburðurinn var því tekinn upp í staðinn og gerður aðgengilegur á netinu.

Hægt er að horfa viðburðinn hér.

Í opnunarerindi sínu lagði Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra áherslu á að stjórnvöld sýni fyrirhyggju. Hann sagði mikilvægt að horfast opinberlega í augu við loftslagsvendipunkta og áhætturnar sem þeim fylgja.  „Ég tel það ekki merki um svartsýni eða hræðsluáróður, heldur raunsæi og ábyrgð.”

Á viðburðinum hélt Dr. Stefan Rahmstorf erindi um nýjustu rannsóknir á AMOC veltihringrás Atlantshafsins og mögulega hnignun og hrun þess. AMOC er hluti af hafstraumakerfi Atlantshafi sem flytur varma til norðurs og hefur veruleg áhrif á veðurfar, sérstaklega í Evrópu og á Íslandi. Nýjustu rannsóknir sýna að meiri líkur eru á hruni eða hnignun AMOC vegna loftslagsbreytinga en áður var talið.

Auknar líkur á hnignun AMOC og mögulegar afleiðingar fyrir Ísland og heiminn allan var forgangsmál ráðherra á COP30 og ræddi hann það á tvíhliða fundum við ráðamenn og vísindamenn. Þar á meðal við Johan Rockström, forstöðumann Potsdam Institute for Climate Impact Research, einn fremsta vísindamann heims á sviði loftslagsmála, sem taldi það mikilvægt skref að Íslandi hafi sett AMOC á dagskrá þjóðaröryggisráðs Íslands. Þá hafa erlendir fjölmiðlar sýnt málinu áhuga.

Útfösun jarðefnaeldsneytis og réttlát umskipti

Samningaviðræður um texta í lokayfirlýsingu COP30 reyndust erfiðar og náðist ekki samstaða um beina tilvísun í útfösun jarðefnaeldsneytis, en Ísland var meðal 36 ríkja sem stóðu að sameiginlegri yfirlýsingu um mikilvægi þess. Þess í stað var ákveðið að koma á fót sérstökum vinnuhópi undir forystu Brasilíu til að móta vegvísi að útfösun, og geta viljugar þjóðir hafist handa við það strax í vor.

Þá telur ráðherra jákvætt að réttlát umskipti hafi í fyrsta sinn ratað í lokatexta ráðstefnunnar, auk þess sem aukið fjármagn til aðlögunar sé mikilvægt þar sem áhrif loftslagsbreytinga eru þegar farin að hafa veruleg áhrif á samfélög.

Yfirlýsing gegn rangfærslum og sameiginlegar kröfur ungmenna

Á COP30 skrifaði Ísland undir sérstaka yfirlýsingu um Global Initiative on Information Integrity on Climate Change, sem sett er fram af UNESCO, Sameinuðu þjóðunum og Brasilíu, ásamt 19 öðrum ríkjum. Markmið yfirlýsingarinnar er að sporna gegn skipulögðum rangfærslum um loftslagsmál og styrkja getu samfélaga til að greina á milli áreiðanlegra upplýsinga og misvísandi eða villandi efnis.

Þá tók ráðherra á móti fyrstu samnorrænu yfirlýsingu ungmennafulltrúa um loftslagsmál á ráðstefnunni. Í yfirlýsingunni setja ungmenni á Norðurlöndum fram fimm kröfur: að rödd þeirra verði höfð með í öllu stefnumótunarferlinu, hraðari og fulla útfösun jarðefnaeldsneytis, metnaðarfyllri landsframlög (NDC), réttlát umskipti þar sem einkageirinn greiðir sanngjarnt til samfélagsins, og kröfu um langtímastefnu sem tryggir aðlögun og viðnámsþrótt til framtíðar. Í hópi ungmennafulltrúanna var Laura Sólveig Lefort Scheefer, forseti Ungra umhverfissinna.

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra hefur boðað umhverfisverndarsamtök á Íslandi á fund til að eiga samtal um niðurstöðu COP30, þátttöku og áherslur Íslands.