Rýmkun á viðmiðunarmörkum þriggja efna í jarðvegi í Samráðsgátt

Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hefur birt í Samráðsgátt stjórnvalda drög að breytingu á reglugerð um mengaðan jarðveg, nr. 1400/2020. Í drögunum eru viðmiðunarmörk fyrir vanadíum, kóbalt og kopar í óröskuðum, íslenskum jarðvegi hækkuð í viðauka reglugerðar.

Um er að ræða afrakstur vinnu sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra setti af stað til að kanna hvort forsendur væru fyrir því að hækka viðmiðunarmörkin til að liðka fyrir íbúðauppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu án þess að færi í bága við markmið um heilnæm lífsskilyrði. Rannsóknir hefur leitt til gruns um að bakgrunnsgildi nokkurra þungmálma í íslenskum jarðvegi geti verið enn hærri en upplýsingar lágu fyrir um þegar reglugerðin var sett.  Á það fyrst og fremst við um vanadíum, en einnig kóbalt og kopar.

Gildandi viðmiðunarmörk fyrir þungmálma og lífræn efnasambönd eru að hollenskri fyrirmynd, en þeir standa framarlega þegar kemur að mati á jarðvegsmengun. Hollendingar hafa lagt mikla áherslu á að viðmiðunarmörk byggi á vísindalegri þekkingu á áhrifum hvers efnis eða efnasambands á umhverfi og heilsu fólks. Enn fremur var það talinn kostur að viðmiðunarmörkin þar voru misjafnlega há fyrir mismunandi landnotkun, þar sem hærri gildi eru leyfileg fyrir svæði sem nota á undir iðnað og aðra landnotkun sem er síður viðkvæm fyrir mengun, en lægri gildi fyrir svæði sem ætluð eru undir íbúðir eða aðra landnotkun sem er viðkvæm fyrir mengun.  Þó var ljóst að jarðvegur í Hollandi er almennt frábrugðinn jarðvegi á Íslandi, enda Ísland eldfjallaeyja og samsetning jarðvegs eftir því.

Við endurskoðun viðmiðunarmarka fyrir þungmálma og lífræn efnasamböndvoru þau sérstaklega ígrunduð og aðlöguð með tilliti til efnasamsetningar jarðvegs hér á landi. 

Reykjavíkurborg og EFLA verkfræðistofa framkvæmdu sýnatökur og efnagreiningar á óröskuðum jarðvegi fyrir utan höfuðborgarsvæðið vorið 2025. Niðurstöður rannsóknarinnar gefa til kynna að styrkur vanadíums, kóbalts og kopars í óröskuðum, íslenskum jarðvegi geti verið hærri en viðmiðunarmörk í viðauka reglugerðar um mengaðan jarðveg og hærri en almennt er í jarðvegi á meginlandi Evrópu og í Skandinavíu.

Í ljósi framangreinds er í reglugerðardrögunum gert ráð fyrir eftirfarandi breytingar á viðmiðunarmörkum vanadíums, kóbalts og kopars sbr. eftirfarandi töflu;

Efni	Viðmiðunarmörk í dag [mg/kg þurrefnis]	Niðurstöður sýnatökunnar [mg/kg]	Fyrirhuguð breyting [mg/kg]
Vanadíum (V)	97 fyrir íbúðarhúsnæði 250 fyrir atv.húsnæði	20-560 25% mæli-óvissa	448
Kóbalt (Co)	35 fyrir íbúðarhúsnæði	5-67 30% mæli-óvissa	52
Kopar (Cu)	100 fyrir íbúðarhúsnæði	47-140 25% mæli-óvissa	112

 

Einnig eru lögð til viðmiðunarmörk fyrir PFAS-4, að PAH*16 sé mælt í stað PAH-10, ný viðmiðunargildi varðandi jarðolíu og að króm 6 verði bætt við reglugerðina. Horft er til danskra og sænskra viðmiðunargilda, en PFAS-4 og króm 6 verði aðeins mælt þegar grunur liggur á að mengun geti verið til staðar.

Áfram verður fylgst með þeirri þróun sem er að eiga sér stað varðandi mengaðan jarðveg og viðmiðunarmörk.

Athygli er vakin á því að frestur til að senda umsögn í Samráðsgátt er til 23. desember nk.

Breyting á reglugerð um mengaðan jarðveg