​Ögurstund á fundi leiðtogaráðsins, EU-Mercosur-fríverslunarsamningurinn, ráðstafanir til að tryggja efnahagslegt öryggi og margt fleira

Að þessu sinni er fjallað um:

• fund leiðtogaráðs ESB
• EU-Mercosur-fríverslunarsamninginn og samkomulag um tillögu um tilteknar verndarráðstafanir
• orðsendingu um aukið efnahagslegt öryggi
• samkomulag um tillögu um rýni erlendra fjárfestinga
• aðgerðaáætlun um tryggara framboð mikilvægra hráefna
• ákvörðun ESB um álagningu tolla á verðlitlar pakkasendingar
• samkomulag um tillögu um loftslagsmarkmið fyrir árið 2040
• aðgerðaáætlun um fulla samþættingu á fjármálamarkaði
• aðgerðir í heilbrigðismálum
• fund ráðherraráðsins um málefni flótta- og farandfólks
• samkomulag um tillögu um einföldun á sjálfbærniregluverki ESB (Omnibus I)
• samkomulag um einföldun og frestun á framkvæmd reglugerðar um varnir gegn eyðingu skóga
• samkomulag um tillögu um bifreiðar og hringrásarhagkerfið
• aðgerðaáætlun um húsnæði á viðráðanlegu verði
• tillögu um einföldun regluverks á sviði umhverfismála
• tillögu um einföldun regluverks á sviði matvæla- og fóðuröryggis
• aðgerðapakka um uppbyggingu raforkuinnviða
• vegvísi um gæðastörf
• samkomulag um tillögu um framboð fjölgunarefna í skógrækt
• stefnumótun ESB í fíkniefnamálum
• leiðbeiningar um framkvæmd tilskipunar um orkunýtni bygginga
• könnun Eurobarometer: Ánægja með ESB mikil og stöðug á milli kannanna
• sameiginlega yfirlýsingu stofnana ESB um forgangsmál fyrir árið 2026

Brussel-vaktin kemur næst út á nýju ári - þann 30. janúar.

 

Ögurstund á fundi leiðtogaráðs ESB

Leiðtogaráð ESB kom saman til fundar í Brussel í gær, 18. desember. Gert hafði verið ráð fyrir að fundurinn myndi standa fram á daginn í dag og var jafnvel búist við að hann gæti dregist fram á laugardag. Svo fór hins vegar ekki og lauk fundinum í nótt.

Megin umfjöllunar- og úrlausnarefni fundarins var að leggja skýrar pólitískar línur um það hvernig fjárhagsstuðningi við Úkraínu yrði háttað til næstu tveggja ára og lágu tvær tillögur, að meginstefnu, á borðinu í þeim efnum, sbr. nánari umfjöllun í Vaktinni 5. desember sl. þ.e.:

• annars vegar að Úkraínu yrði veitt svonefnd endurbóta eða skaðabótalán (e. Reparations Loan) sem tryggt yrði með frystum rússneskum eignum og að lánið yrði veitt með þeim skilmálum að það kæmi einungis til endurgreiðslu ef Rússland bætir fyrir það tjón sem það hefur ollið í Úkraínu með stríðsrekstri sínum og
• hins vegar að ráðist yrði í sameiginlega lántöku aðildarríkjanna, í nafni ESB sem fái heimild til lántöku fyrir nauðsynlegum fjárstuðningi (eða lánveitingu), með fjárlög ESB og framlög aðildarríkjanna til þeirra að bakhjarli.

Skemmst er frá því að segja að á endanum varð seinni tillagan, þ.e. um sameiginlega lántöku aðildarríkjanna, fyrir valinu og kom sú niðurstaða töluvert á óvart, en þetta er sú niðurstaða sem Belgía hefur talað fyrir að undanförnu. Var samþykkt að ráðast í lántöku upp á 90 milljarða evra til að mæta fjárþörf Úkraínu til næstu tveggja ára.

Væntanleg lántaka er þó ekki að fullu sameiginleg því að leiðtogar þriggja aðildarríkja, þ.e. Ungverjalands, Slóvakíu og Tékklands, voru ekki tilbúnir til að samþykkja lántökuna. Þetta getur mögulega haft þær afleiðingar að hin 24 ríkin munu þurfa að bera aukið hlutfall kostnaðar af láninu sem þessu nemur.

Þótt það hafi ekki orðið niðurstaðan nú að nýta hinar frystu rússnesku eignir til að styðja við Úkraínu þá breytir það því ekki að þær eignir eru enn til staðar og til mögulegrar ráðstöfunar síðar ef samstaða næst um það. Í því sambandi skiptir miklu máli það samkomulag sem náðist í síðustu viku um að festa frystingu fjármunanna í sessi ótímabundið. Fram til þessa hefur frystingin verið byggð á þvingunaraðgerðum sem ESB hefur beitt í kjölfar ólögmætrar innrásar Rússlands í Úkraínu en slíkar þvingunarráðstafanir þarf að endurnýja á sex mánaða fresti og krefjast þær auk þess einróma samþykkis aðildarríkjanna.

Gríðarlegur þrýstingur var á að niðurstaða næðist innan leiðtogaráðsins á fundinum nú og má segja að möguleikar Úkraínu á því að viðhalda varnarbaráttu sinni gagnvart linnulausu árásarstríði Rússlands hafi oltið á því. Sömuleiðis var álitið að jákvæð niðurstaða nú um fjárhagsstuðning við Úkraínu væri nauðsynleg fyrir stöðu öryggismála Evrópu heilt yfir og að ef niðurstaða næðist ekki myndi fjara hratt undan trúverðugleika ESB sem ábyggilegs bakhjarls Úkraínu.

Auk framangreinds var tillaga um nýja langtímafjármálaáætlun ESB m.a. til umræðu á fundinum, sbr. umfjöllun um tillöguna í Vaktinni 25. júlí sl., sem og staða stækkunarmála, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 7. nóvember sl. um skýrslu um stöðu stækkunarmála fyrir árið 2025, o.fl.

EU-Mercosur - samkomulag um tillögu um verndarráðstafanir

Samkomulag náðist í vikunni milli Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB um efni löggjafartillögu um tilteknar verndarráðstafanir (e. safeguard) fyrir viðkvæmustu hluta landbúnaðarstarfsemi í ESB í tengslum við væntanlega undirritun á víðtækum samstarfs- og fríverslunarsamningi við fjögur ríki í Suður-Ameríku, þ.e. við Argentínu, Brasilíu, Paragvæ og Úrúgvæ, en þessi ríki eru stofnaðilar að tollabandalagi Suður-Ameríkuríkja sem nefnist Mercosur.

Fjallað var um samninginn í Vaktinni 20. desember 2024, eða fyrir um sléttu ári síðan, en í desember það ár lauk samningaviðræðum sem þá höfðu staðið yfir í meira en aldarfjórðung, og hafa samningsdrögin síðan þá verið í löngu og ströngu upptökuferli.

Samningurinn hefur verið umdeildur og er útbreiddur ótti innan sambandsins um að hann kunni að koma illa niður á landbúnaði í ESB og hefur einna mest borið á andstöðu frá Frakklandi og Ítalíu og var umrædd löggjafartillaga sett fram til að slá á þær áhyggjur.

Á hinn bóginn er álitið að samningurinn sé, heilt yfir, gríðarlega mikilvægur fyrir stöðu ESB í því gjörbreytta alþjóðlega viðskiptaumhverfi sem þróast hefur á síðustu misserum.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag og er gert ráð fyrir að Evrópuþingið muni, fyrir sitt leyti, taka málið til afgreiðslu strax og þingið kemur saman að nýju eftir áramót. Jafnframt er nú gert ráð fyrir því að formleg undirskrift samningsins geti farið fram í janúar.

Orðsending um efnahagslegt öryggi

Hinn 3. desember sl. lögðu framkvæmdastjórn ESB og utanríkismálastjóri ESB fram sameiginlega orðsendingu til Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB þar sem sett er fram stefna um leiðir til að styrkja efnahagslegt öryggi ESB.

Stefnuskjalið byggir á efnahagsöryggisáætlun ESB frá árinu 2023, sbr. umfjöllun um þá áætlun í Vaktinni 23. júní 2023, sbr. einnig aðgerðapakka á sviði efnahagslegs öryggis sem kynntur var í byrjun þessa árs, sbr. umfjöllun í Vaktinni 2. febrúar sl.

Í orðsendingunni er boðað að ESB muni þegar og ef þörf krefur nýta öll þau úrræði sem sambandið hafi yfir að ráða, með virkum hætti, til að standa vörð um og efla efnahagslegt öryggi sitt óháð upprunalegum tilgangi þeirra úrræða sem um ræðir. Jafnframt verði upplýsingasöfnun og greiningargeta efld til að styðja við ákvarðanatöku og samhæfingu við aðildarríkin og atvinnulífið.

Segja má að um stefnubreytingu sé að ræða þar sem nú sé áhersla lögð á að ESB beiti sér markvisst og kerfisbundið með forvirkum hætti til að bregðast við aðstæðum sem feli í sér áhættu. Aðgangi að innri markaðnum og efnahagslegum styrk ESB verði beitt á stefnumótandi hátt á alþjóðasviðinu og er tekið fram að ESB, aðildarríkin og fyrirtæki kunni í auknum mæli að þurfa sætta sig við efnahagslegan kostnað sem fylgt geti ráðstöfunum til að auka öryggi og efla viðnámsþrótt.

Samkvæmt stefnuskjalinu verða eftirfarandi sex málefnasvið sett í forgang, þ.e. að:

• dregið verði úr strategísku ósjálfstæði, hæði, er kemur að aðgangi að vörum og þjónustu,
• unnið verði að því að laða að öruggar fjárfestingar til ESB,
• stutt verði við uppbyggingu öflugs hergagna- og geimiðnaðar, sem og annarar mikilvægrar iðnaðarstarfsemi,
• forysta ESB á sviði mikilvægra tæknigreina verði tryggð,
• vernda viðkvæmar upplýsingar og gögn og
• verja mikilvæga innviði í ESB.

Framkvæmdastjórnin mun í þessu skyni m.a. efla rýni erlendra fjárfestinga, sbr. til hliðsjónar sérstaka umfjöllun Vaktarinnar hér að neðan um samkomulag um tillögu um samræmt rýniferli erlendra fjárfestinga. Þá verður litið til sjónarmiða um efnahagslegt öryggi í rannsóknum vegna mögulegra hagvarna auk þess sem fjármunum verður forgangsraðað til verkefna sem miða að því að draga úr hæði ESB.

Framkvæmdastjórnin hyggst efla áhættumat og upplýsingaöflun með það að markmiði að öðlast betri skilningi á áhættuþáttum tengdum efnahagslegu öryggi sem mun aftur gera stjórninni betur kleift að grípa inn í aðstæður tímanlega og með skilvirkari hætti. Mikilvægur þáttur í því sé að styrkja tengsl við atvinnulífið sem sé í framlínunni er kemur að áskorunum á sviði efnahagslegs öryggis.

Jafnframt verði unnið að þróun nýrra úrræða til handa ESB. Fyrsta tillagan sem boðuð er í orðsendingunni var birt samhliða henni. Er þar um að ræða aðgerðaáætlun um framboð mikilvægra hráefna, RESource EU, sbr. sérstaka umfjöllun um þá áætlun hér að neðan í Vaktinni.

Aðrar tillögur og aðgerðir eru jafnframt fyrirhugaðar og má þar nefna fyrirhugaðar löggjafartillögur um iðnaðarhraðal (e. Industrial Accelerator Act), um þróun skýja- og gervigreindarlausna (e. Cloud and AI Development Act) og um hálfleiðara (e. CHIPS 2.0 Act) o.fl.

Auk framangreinds hyggst ESB efla samstarf sitt við trausta samstarfsaðila, stuðla að því að notaðir séu sameiginlegir staðlar á sviðum sem varða  efnahagsleg öryggi og ráðast í sameiginlegar aðgerðir þegar þörf er á.

Samkomulag um tillögu um rýni erlendra fjárfestinga

Hinn 11. desember sl. náðist samkomulag milli ráðherraráðs ESB og Evrópuþingsins um efni tillögu um samræmt rýniferli erlendra fjárfestinga innan ESB (e. Screening of Foreign Investments in the Union).

Tillagan var lögð fram í janúar sl. og er einn af lykilþáttum í aðgerðapakka ESB um efnahagslegt öryggi, sbr. umfjöllun um pakkann í Vaktinni 2. febrúar sl. en einnig var fjallað um framgang tillögunnar í Vaktinni 7. mars sl. og 16. maí sl. Tillagan byggir í jafnframt á grunni efnahagsöryggisáætlunar ESB frá árinu 2023, sbr. umfjöllun um þá áætlun í Vaktinni 23. júní 2023, sbr. einnig nýja orðsendingu um aukið efnahagslegt öryggi sem fjallað er um hér að framan í Vaktinni.

Tillagan felur í sér að tekið verði upp samræmt rýniferli vegna erlendra fjárfestinga í öllum aðildarríkjum ESB og jafnframt samræmdar reglur um það hvenær slík rýni skuli viðhöfð í aðildarríkjunum að lágmarki.

Tillögunni er ætlað að leysa af hólmi gildandi reglugerð um erlenda fjárfestingarýni frá árinu 2020 en reynslan af henni hefur sýnt að töluverður mismunur er á rýnikerfum aðildarríkjanna sem talin er skapa óvissu fyrir fjárfesta og áhættu fyrir innri markaðinn.

Samkomulag ráðsins og Evrópuþingsins felur í sér nýjan og uppfærðan ramma sem miðar að því að efla getu ESB til að greina og bregðast við áhættu sem kann að stafa af tilteknum erlendum fjárfestingum.

Samræmt lágmarksumfang fjárfestingarýni.

Samkomulagið felur í sér, eins og áður segir, að öll ríki þurfa að koma sér upp samræmdu rýnikerfi en auk þess er kveðið á um skyldubundna rýni á tilteknum mikilvægum sviðum fjárfestinga, þ.e. á sviðum sem snúa að:

• vörum með tvíþætt notagildi (e. dual use) og hergögnum,
• mikilvægri tækni á borð við gervigreind og gervigreindarlausnum fyrir geimtækni, varnarmál, skammtatækni og hálfleiðara,
• mikilvægum hráefnum,
• mikilvægum aðilum og innviðum á sviði orkumála, samgöngumála og stafrænna mála,
• kosningainnviðum (t.d. kjörskrárkerfum og kosningakerfum),
• skilgreindum lista aðila í fjármálakerfinu svo sem miðlægra mótaðila, miðlægra verðbréfavörsluaðila, rekstraraðila skipulagðra markaða, rekstraraðila greiðslukerfa (að undanskildum seðlabönkum) og kerfislega mikilvægra stofnana.

Samstarfs- og ábyrgðarkerfi.

Ákvarðanir um rýni munu hér eftir sem hingað til vera á ábyrgð þess aðildarríkis þar sem fjárfestingin á sér stað. Það verður því á hendi aðildarríkjanna að ákveða hvort fjárfesting skuli heimiluð eða ekki eða hvort sett séu skilyrði fyrir henni. Miðar samkomulagið að því að auka gagnsæi og samhæfingu milli innlendra yfirvalda og framkvæmdastjórnarinnar við framkvæmdina. Ef athugasemdir berast frá öðrum aðildarríkjum eða ef framkvæmdastjórnin sér tilefni til að veita álit í tengslum við rýnina ber því aðildarríki sem annast rýnina að útskýra hvernig tekið var tillit til þeirra sjónarmiða sem sett eru fram.

Tillagan gengur nú til afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag. Gert er ráð fyrir að hinar nýju reglur muni koma til framkvæmda í ESB 18 mánuðum eftir að reglugerðin tekur gildi.

Rýni erlendra fjárfestinga í íslensku samhengi.

Líkt og fjallað var um í Vaktinni 16. maí sl. þá hafa EES/EFTA-ríkin ekki lokið mati á því hvort og þá að hvaða marki væntanleg reglugerð teljist falla undir EES-samninginn en búast má við að sú vinna hefjist bráðlega. Brýnt er að leitað verði leiða til að tryggja að fjárfestar hvarvetna af EES-svæðinu búi við sömu reglur og verði ekki mismunað. Eins er mikilvægt að koma í veg fyrir að til verði viðskiptahindranir og aukinn stjórnsýslukostnaður á þeim grundvelli að litið sé á fjárfestingaraðila frá EES/EFTA-ríkjunum sem aðila frá þriðja ríki er kemur fjárfestingum á EES-svæðinu. Þá er álitið mikilvægt að tryggja náið samstarf við ESB á sviði fjárfestingarýni til að tryggja heilindi innri markaðarins. 

Gildandi ákvæði íslenskra laga um rýni á fjárfestingum erlendra aðila eru að stofni til frá árinu 1991, sbr. lög um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Á hinn bóginn hefur nú um nokkurt skeið verið unnið að gerð frumvarps um rýni á fjárfestingum erlendra aðila vegna þjóðaröryggis og allsherjarreglu til að mæta lagaþróun sem orðið hefur á þessu sviði í nágrannalöndunum og í ESB og var frumvarp þess efnis lagt fram á Alþingi á 154. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Þann 11. nóvember sl. lagði atvinnuvegaráðherra fram á Alþingi endurskoðað frumvarp til laga um rýni á fjárfestingum erlendra aðila vegna þjóðaröryggis og allsherjarreglu.

Aðgerðaáætlun um tryggara framboð mikilvægra hráefna

Hinn 3. desember sl. samþykkti framkvæmdastjórn ESB aðgerðaáætlunina RESource EU sem hefur það markmið að tryggja framboð innan ESB á mikilvægum hráefnum á borð við lantaníð (e. rare earth elements), kóbalt og litíum til iðnaðarstarfsemi innan ESB. 

Áhyggjur af greiðu aðgengi að mikilvægum hráefnum hafa farið hratt vaxandi á undanförnum misserum enda hefur aðgangstakmörkunum verið beitt í utanríkispólitískum tilgangi, einkum af hálfu Kína sem er langstærsti framleiðandi slíkra hráefna í heiminum. Af þessum sökum er það mat framkvæmdastjórnar ESB að grípa þurfi til aukinna aðgerða til að efla og styðja við framboðsöryggi innan ESB og er aðgerðaáætlunin sett fram í því skyni.

Aðgerðaáætlunin byggir á reglugerð um mikilvæg hráefni (e. Critical Raw Materials Act eða CRMA) sem fjallað var um í Vaktinni 24. nóvember 2024 og miðar hún að því að vernda iðnað innan ESB gegn áföllum vegna framboðsskorts, hvort sem þau verða rakin til verðtengdra áfalla eða utanríkispólitískra aðgerða af hálfu þriðja ríkis.  Áætlunin á að stuðla að fjölbreyttum aðfangakeðjum sem og framkvæmdaverkefnum á sviði vinnslu mikilvægra hráefna innan ESB og í samstarfsríkjum ESB.

Aðgerðaáætlunin er ein af aðgerðum ESB sem nefnd er í nýrri orðsendingu framkvæmdastjórnarinnar um efnahagslegt öryggi, sbr. sérstaka umfjöllun um orðsendinguna hér að framan í Vaktinni. Aðgerðaráætlunin byggir jafnframt í grunninn  á efnahagsöryggisáætlun ESB sem birt var 2023, sbr. umfjöllun í Vaktinni 23. júní 2023, og öðrum áherslum ESB á sviði efnahagslegs öryggis sem m.a. var fjallað um í Vaktinni 2. febrúar sl.

Vernd iðnaðar innan ESB

Samkvæmt áætluninni hyggst framkvæmdastjórnin, snemma árs 2026, koma á fót svokallaðri miðstöð mikilvægra hráefna (e. European Critical Raw Materials Centre). Miðstöðin á að sinna markaðsgreiningum, stýra og fjármagna stefnumótandi verkefni og sinna sameiginlegum innkaupum og birgðasöfnun til að styrkja viðnámsþrótt og öryggi aðfangakeðja. Vettvangurinn mun veita aðstoð við að beina samanlagðri eftirspurn fyrirtækja í réttan farveg og tryggja langtímasamninga í samstarfi við aðildarríkin.

Einnig er stefnt að því að efla endurvinnslugetu innan ESB, m.a. með því að setja útflutningstakmarkanir á brotajárn og segla-úrgang. Búast má við að  framkvæmdastjórnin hefji rannsókn til undirbúnings slíkra ráðstafana á næsta ári. Einnig má búast við aðgerðum er tengjast útflutningi á álúrgangi vorið 2026, sbr. t.d. ræðu Maroš Šefčovič framkvæmdastjóra alþjóðaviðskipta og efnahagslegs öryggis á fundi evrópska áliðnaðarins 18. nóvember sl. en ESB hóf að fylgjast með inn- og útflutningi brotajárns, kopars og álúrgangs síðasta sumar. Sambærilegar aðgerðir verða skoðaðar fyrir koparúrgang ef þess gerist þörf.  

Framkvæmdastjórnin hyggst einnig leggja fram löggjafartillögu sem mun hafa það markmið að hvetja til endurvinnslu á úrgangi úr framleiðsluferlinu fyrir varanlega segla o.fl.

Dregið úr áhættu og hraðari leyfisveitingar.

Aðgerðaáætluninni er ætlað að stuðla að framgangi strategískra verkefna á sviði mikilvægra hráefna með því að draga úr áhættu fjárfestinga og hraða leyfisveitingum. Markmiðið er að dregið verði úr hæði ESB er kemur að mikilvægum hráefnum um 30-50% gagnvart einstökum ríkjum fyrir árið 2029.

ESB hyggst grípa til aðgerða sem virkja munu allt að þrjá milljarða evra á næstu tólf mánuðum til að styðja við verkefni á þessu sviði. Framkvæmdastjórnin, Evrópski fjárfestingarbankinn og aðildarríkin eru þegar að undirbúa fjárhagslegan stuðning við forgangsverkefni, svo sem litíumvinnsluverkefnið Vulcan í Þýskalandi og mólýbdenverkefnið Greenland Resources í Malmbjerg.

Samstarf við líkt þenkjandi ríki og fjölbreyttari aðfangakeðjur. 

Stefnt er að því að dýpka samstarf ESB við líkt þenkjandi ríki til að auka fjölbreytileika framboðs og hraða iðnaðarsamvinnu. Byggt verður á þeim 15 samstarfssamningum sem þegar hafa verið undirritaðir við auðlindarík lönd. Nýjasti slíki samningurinn er við Suður-Afríku en framkvæmdastjórnin hyggst jafnframt bráðlega hefja samningaviðræður við Brasilíu um slíkan samning.

ESB mun jafnframt vinna áfram að sérhæfðum fjárfestingarrömmum fyrir samþættar virðiskeðjur mikilvægra hráefna með Úkraínu, ríkjunum á Vestur-Balkanskaga og nágrannaríkja í suðri. Þá verður sóst eftir gagnkvæmum fjárfestingarverkefnum undir hinu svonefnda Global Gateway verkefni ESB þar sem nýmarkaðsríkjum og þróunarlöndum er boðið upp á samstarf í innviðafjárfestingum.

Á alþjóðavettvangi styður ESB samvinnu G7 ríkjanna sem Kanada leiðir um framleiðslu mikilvægra steinefna og vegvísi G7 ríkjanna um markaði sem byggja á stöðlum, og mun stuðla að öflugri fjölbreytni í gegnum ramma G20 ríkjanna um mikilvæg steinefni.

ESB innleiðir tolla á verðlitlar pakkasendingar

Aðildarríki ESB tóku ákvörðun 12. desember sl.  um að leggja 3 evru toll á pakkasendingar þar sem verðmæti vörusendingar er minna en 150 evrur. Breytingin tekur gildi frá og með júlí 2026. Markmið gjaldsins er að vernda samkeppnishæfni evrópskra fyrirtækja með því að jafna samkeppnisskilyrði milli netverslunar og hefðbundinnar smásölu, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 14. febrúar sl. um aðgerðir ESB til að tryggja örugg og sjálfbær netviðskipti.

Innflutningur vegna verslunar almennings á netinu hefur aukist umtalsvert síðustu misseri. Eftir að Bandaríkjastjórn greip til aukinna verndaraðgerða í alþjóðaviðskiptum fyrr á árinu hefur straumur smærri pakkasendinga til Evrópu aukist umtalsvert, einkum í netverslun frá Kína. Svo brýnt þótti að draga úr straumi þessara sendinga að ekki var talið æskilegt að bíða eftir að nýr gagnagrunnur ESB um tollafgreiðslu (e. customs data hub) yrði kominn í gagnið en stefnt er að því að það verði árið 2028 en gagnagrunnurinn er hluti af heildarendurskoðun ESB á tollkerfi sambandsins sem fjallað var um í Vaktinni 9. júní 2023.  

Tollurinn er tímabundin ráðstöfun og mun varanlegt fyrirkomulag í þessum málum taka gildi þegar heildarendurskoðun ESB á tollkerfi sambandsins er lokið og gagnagrunnurinn verður virkur. Gagnagrunninum er ætlað að samþætta ný tollgögn um netverslun og gefa tollvörðum heildarsýn yfir flæði vara inn í og út úr ESB. Ráðherraráð ESB og framkvæmdastjórn ESB vinna nú að því að búa til umgjörð sem styður við þennan tímabundna toll með viðeigandi lagabreytingum og upplýsingatækniumhverfi sem styður við framkvæmd hans. Tollurinn mun nema 3 evrum á hverja sendingu og gildir um pakka sem sendir eru beint til neytenda frá ríkjum utan tollabandalagsins. Samkvæmt núgildandi reglum eru pakkasendingar til neytenda að verðmæti 150 evrum eða minna undanþegnar tollum í ESB. Til viðbótar við afnám þeirrar undanþágu hefur framkvæmdastjórnin kynnt hugmynd um að innheimt verði afgreiðslugjald vegna pakkasendinga til neytenda til að koma til móts við vaxandi kostnað tollyfirvalda við afgreiðslu varanna og er áætlað að slík gjaldtaka geti hafist í nóvember 2026.

Ísland stendur utan tollabandalags ESB og því munu þessar nýju reglur ekki eiga við um tollafgreiðslu vara til íslenskra neytenda. Í íslenskri tollalöggjöf hefur ekki verið til staðar undanþága frá tollafgreiðslu vegna pakkasendinga til neytenda undir ákveðnu viðmiði verðmætis. Fyrirsjáanlega gætu þessar nýju reglur hins vegar haft áhrif á þá sem senda verðlitla pakka frá Íslandi til ESB.

Samkomulag um tillögu um loftslagsmarkmið fyrir árið 2040

Hinn 10. desember sl. náðist samkomulag í þríhliða viðræðum milli Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni tillögu að breytingu á loftslagslöggjöf ESB sem felur í sér lögfestingu á nýju loftslagsmarkmiði fyrir árið 2040. Markmiðið felur í sér 90% samdrátt í nettólosun gróðurhúsalofttegunda miðað við árið 1990 og er markmiðssetningin talin lykilskref í átt að markmiði ESB um kolefnishlutleysi fyrir árið 2050.

Fjallað var um löggjafartillöguna í Vaktinni11. júlí sl. og 7. nóvember sl. þegar afstaða ráðsins til málsins lá fyrir.

Í viðræðunum var m.a. tekist á um hlutverk og þátt alþjóðlegra kolefniseininga við útreikning á árangi, gæði þeirra og hvernig þær skuli tengjast ETS-viðskiptakerfinu.

Helstu atriði samkomulagsins eru að:

• markmiðið um 90% samdrátt í nettólosun fyrir árið 2040, miðað við 1990, verði lögfest,
• samdráttur innan ESB verði að nema 85% af heildarsamdrætti,
• heimilt verði að reikna allt að 5% samdrátt með alþjóðlegum kolefniseiningum frá árinu 2036,
• ströng gæðaviðmið um alþjóðlegar einingar verði settar, þar á meðal kröfur um mannréttindi, gagnsæi og umhverfisáhrif,
• nýting alþjóðlegra eininga hafi ekki neikvæð áhrif á ETS-viðskiptakerfið,
• tilraunaverkefni verði starfrækt á árunum 2031–2035 til að þróa markað fyrir alþjóðlegar kolefniseiningar áður en heimild til notkunar þeirra tekur gildi,
• aukin áhersla verði lögð á samkeppnishæfni, orkuöryggi, einföldun regluverks og réttlát umskipti í framtíðarramma loftslagsmála eftir 2030,
• reglulegt mat á framvindu verði eflt og að framkvæmdastjórninni verði heimilt að grípa til viðbótaraðgerða ef markmið eru í hættu, m.a. vegna samkeppnishæfni eða ónógs samdráttar í losunar,
• innleiðingu ETS2 verði frestað til 2028, sem er ætlað að gefa ríkjum, neytendum og fyrirtækjum lengri aðlögunartíma, en samkvæmt núgildandi reglum á kerfið að taka að fullu gildi árið 2027.

Samkomulagið gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Þá mun framkvæmdastjórn ESB í framhaldinu vinna að nánari útfærslu á loftslagsregluverkinu með það að markmiði að innleiða og tryggja framkvæmd 2040 markmiðsins. Fyrsta stóra skrefið verður endurskoðun ETS-kerfisins, og er gert ráð fyrir að tillaga að breytingu á ETS-tilskipuninni verði birt um mitt næsta ár, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 21. nóvember sl. þar sem fjallað var um starfshóp Stjórnarráðsins sem skipaður hefur verið til að fylgjast með þeirri endurskoðun. Í kjölfarið er gert ráð fyrir að lagður verði fram stærri löggjafarpakki sem ná mun yfir aðra lykilþætti í loftslagsstefnu ESB fram til 2040.

Aðgerðaáætlun um fulla samþættingu á fjármálamarkaði

Hinn 4. desember sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram umfangsmikinn aðgerðapakka sem ætlað er að draga úr hindrunum og virkja möguleika innri markaðarins fyrir fjármálaþjónustu til fullnustu. Tillögurnar eru lykilþáttur í stefnuáætlun framkvæmdastjórnarinnar um sparnaðar- og fjárfestingarsambandið (e. Savings and Investment Union, SIU), sem fjallað var um í Vaktinni 21. mars sl. Markmið hennar er að skapa samþættara, skilvirkara og samkeppnishæfara fjármálakerfi þar sem borgarar hafi betri og fjölbreyttari leiðir til að byggja upp sparnað í gegnum fjármagnsmarkaði og skapa þannig um leið betri forsendur fyrir því að fyrirtæki geti átt kost á fjármögnun á almennum markaði, sbr. jafnframt umfjöllun í Vaktinni 5. desember sl. um aðgerðir til að auka þátttöku í viðbótarlífeyrissparnaði, og umfjöllun Vaktarinnar 10. október sl. um leiðbeiningar um fjármálalæsi og um tilmæli um sparnaðar- og fjárfestingarreikninga sem einnig eru hluti af innleiðingu stefnunnar.

Aukin samþætting fjármagnsmarkaða þykir nauðsynleg til að styðja við og styrkja efnahag ESB og til að skapa grundvöll og forsendur fyrir því að önnur stefnumál nái fram að ganga s.s. um aukna samkeppnishæfni, um stafræn og græn umskipti og um endurvopnun og uppbyggingu á sviði öryggis- og varnarmála. Bætt aðgengi að virkum og samþættum fjármagnsmarkaði dregur úr kostnaði og gerir markaði aðildarríkjanna meira aðlaðandi fyrir fjárfesta og fyrirtæki, óháð raunstærð markaðar í hverju aðildarríki fyrir sig.

Þrátt fyrir umbætur liðinna ára þykja fjármálamarkaðir ESB enn að mörgu leyti sundurleitir og grunnir. Ýmsu er talið ábótavant sem kemur niður á samkeppnishæfni og veldur því að skilvirkni og möguleg stærðarhagkvæmni fer forgörðum. Árið 2024 nam markaðsvirði skráðra verðbréfa 73% af landsframleiðslu ESB, samanborið við 270% í Bandaríkjunum. Fjármálastofnanir í ESB mæta enn mismunandi kröfum og starfsháttum milli eftirlitsstofnana í aðildarríkjunum, sem hindrar starfsemi yfir landamæri og dregur úr tækifærum bæði fyrir borgarana og fyrirtækin, sem aftur hefur neikvæð áhrif á hagkerfið og samkeppnishæfni ESB.

Í pakkanum er að finna orðsendingu til Evrópuþingins og ráðherraráðs ESB um frekari samþættingu fjármagnsmarkaða og eftirlits í ESB og þrjár löggjafartillögur. Þar er um að ræða tillögu að tilskipun um frekari samþættingu fjármagnsmarkaða og eftirlits í ESB og tillögu að reglugerð um sama efni ásamt tillögu að reglugerð um endanlegt uppgjör.

Í orðsendingunni er stefnan mörkuð og vandamálin sem löggjafartillögunum er ætlað að mæta skilgreind. Nánar tiltekið er stefnt að því að:

• Fjarlægja hindranir og nýta stærðarhagkvæmni
  Í þágu færri hindrana í viðskiptum og eignastýringu eru lagaðar til breytingar sem miða að því fjölga aðilum sem hafa leyfi til að stunda starfsemi yfir landamæri (e. passporting) á skipulegum mörkuðum og fyrir verðbréfamiðstöðvar. Þá er lagt til að innleidd verði flokkun fyrir „samevrópska markaðsaðila“ (e. pan-european market operator, PEMO) þ.e. fyrir rekstraraðila sem reka viðskiptavettvanga í nokkrum ríkjum ESB sem gætu þá sótt um eitt starfsleyfi til eins eftirlitsaðila.
• Stuðla að nýsköpun
  Lögð er áhersla á að fjarlægja hindranir sem standa í vegi fyrir nýsköpun sem tengist dreifðri færsluskrártækni (e. distributed ledger technology, DLT).
• Hagræðingu og öflugra eftirliti
  Lagt er til að samræma betur löggjöf og einfalda eftirlit.
• Einföldun og minni reglubyrði

Nánar um efni löggjafartillagna:

• Tillaga að tilskipun um frekari samþættingu fjármagnsmarkaða og eftirlits í ESB, breytir þremur öðrum gerðum
  • Tilskipun 2009/65/EB um verðbréfasjóði (e. UCITS)
  • Tilskipun 2011/65/EU um sérhæfða sjóði (e. AIFMD)
  • Tilskipun 2014/65/EU um markaði með fjármálagerninga (MiFID II)

  Breytingunum er ætlað að auka aðgengi almennra fjárfesta að fjárfestingarkostum (sjóðum, verðbréfum, o.s.frv.) með samræmdri löggjöf. Gerðar verða meiri kröfur til eigna- og sjóðastýrenda gagnsæi, um fjárfestavernd og í eftirlitsstöðlum ESB.

• Tillaga að reglugerð um frekari samþættingu fjármagnsmarkaða og eftirlits í ESB, breytir 14 reglugerðum, s.s.
  • Reglugerð ESB nr. 1095/2010 um Evrópsku verðbréfamarkaðseftirlitsstofnunina (e. ESMA)
  • Reglugerð ESB nr. 648/2012 um OTC-afleiður, um miðlæga mótaðila og afleiðuviðskiptaskrár (e. EMIR)
  • Reglugerð ESB nr. 600/2014 um markaði fyrir fjármálagerninga (e. MiFIR)
  • Reglugerð ESB nr. 909/2014 um bætt verðbréfauppgjör og verðbréfamiðstöðvar (e. CSDR)
  • Reglugerð ESB nr. 2023/1114 um markaði fyrir sýndareignir (e. MiCA)
  • Reglugerð ESB nr. 2016/1011 um viðmiðunarvísitölur á fjármálamarkaði (e. Benchmarks)

  Markmið breytinganna er að auðvelda viðskipti á fjármagnsmörkuðum yfir landamæri í ESB með því að draga úr lagalegum hindrunum. Samræma á eftirlitsframkvæmd milli aðildarríkja ESB til að vinna gegn eftirlitshögnun og gera eftirlit fyrirsjáanlegra. Þá er lagt til að ESMA fái auknar valdheimildir og fari eitt með beint eftirlit með þjónustuaðilum sýndareigna, og mikilvægum markaðsvettvöngum, verðbréfamiðstöðvum og miðlægum mótaðilum.

• Reglugerð um endanlegt uppgjör á að leysa af hólmi tilskipun sama efnis (nr. 98/26/EB) sem miðar að því að samræma reglur milli aðildarríkja og breyta tilskipun 2002/47/EB um samninga um fjárhagslegar tryggingaráðstafanir. Jafnframt eru lagðar til uppgjörsreglur um viðskipti sem byggja á dreifðri færsluskrártækni (e. distributed ledger technology, DLT). Markmiðið er að samstilla betur reglur um uppgjör milli aðildarríkja ESB, eyða lagalegri óvissu er varðar uppgjör á DLT og draga úr kerfislægri áhættu.

Tillögurnar ganga nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB. Talið er líklegt að nokkurn tíma muni taka að ná saman um efni þessara breytingatillagna, sérstaklega þeirra sem lúta að auknum eftirlitsheimildum ESMA á kostnað eftirlitsstjórnvalda í hverju aðildarríki, en slíkar auknar heimildir geta einnig falið í sér áskoranir við upptöku í EES-samninginn.

Aðgerðir í heilbrigðismálum

Framkvæmdastjórn ESB lagði í vikunni fram nýjan og metnaðarfullan aðgerðapakka í heilbrigðismálum sem miðar að því auka nýsköpun, efla samkeppnishæfni og stuðla að auknu viðnámsþoli heilbrigðiskerfa innan sambandsins. Aðgerðapakkinn byggir á þremur meginstoðum, þ.e.:

• tillögu að nýrri líftæknilöggjöf (e. European Biotech Act),
• heildstæðri áætlun gegn hjarta- og æðasjúkdómum (e. Safe Hearts Plan) og
• tillögu um einföldun regluverks um lækningatæki.

Tillaga að nýrri líftæknilöggjöf

Tillagan byggir m.a. á nýrri stefnuáætlun um lífhagkerfið, sbr. umfjöllun um þá áætlun í Vakinni 5. desember sl. Líftækni er á meðal þeirra atvinnugreina sem vaxa hraðast innan ESB um þessar mundir og gegnir líftækni lykilhlutverki í þróun nýrra meðferða, nákvæmari greininga og einstaklingsmiðaðri heilbrigðisþjónustu. Með löggjöfinni er leitast við að styðja með markvissari hætti við nýsköpun og markaðssetningu afurða á þessu sviði.

Helstu áherslur nýrrar líftæknilöggjafar eru að:

• bætta fjármögnunarmöguleika fyrir líftæknifyrirtæki, m.a. með nýrri fjárfestingaleið innan ESB (e. EU investment facility),
• styðja markvisst við lífframleiðslu (e. bio-manufacturing),
• hraða og samræmda leyfisveitingar fyrir klínískar rannsóknir þvert á landamæri,
• einfalda regluverk og skýra ferla fyrir flókin og nýstárleg heilbrigðisverkefni (e. single regulatory pathways).

Auk framangreindrar tillögu lagði framkvæmdastjórn ESB, sem hluta af líftæknistoðinni, fram tillögu að tilskipun um erfðabreyttar örverur og meðferð líffæra fyrir ígræðslu, sem ætlað er að styðja við nýsköpun og tryggja öryggi á þeim sviðum.

Áætlun gegn hjarta- og æðasjúkdómum

Um er að ræða fyrstu heildstæðu áætlun ESB til að takast á við hjarta- og æðasjúkdóma, sem er helsta orsök ótímabærs dauða í Evrópu. Áhersla er lögð á forvarnir, snemmtæka greiningu og meðferð sem og aukna og bætta notkun gagna, stafrænnar heilsutækni og gervigreindar. Jafnframt er lögð áhersla á að draga úr heilsuójöfnuði milli aðildarríkja og bæta aðgengi að heilbrigðisþjónustu.

Einföldun regluverks um lækningatæki

Þriðja meginstoð aðgerðapakkans snýr að einföldun regluverks um lækningatæki, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 15. mars 2024 um aðgerðir til að sporna gegn skorti á lækningatækjum. Tillagan miðar að því að draga úr kostnaði, stytta ferla og tryggja betri aðgang sjúklinga að öruggum og nýstárlegum lækningatækjum, án þess að dregið sé úr kröfum um öryggi.

Framangreindar tillögur ganga nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Fundur ráðherraráðsins um málefni flótta- og farandfólks

Hinn 8. desember sl. fór fram formlegur fundur innanríkismálaráðherra ESB á vettvangi ráðherraráðs ESB (e. Home Affairs). Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra Íslands í Brussel sótti fundinn fyrir hönd dómsmálaráðherra en Ísland er eins og kunnugt er á meðal Schengen-samstarfsríkja ESB (e. Schengen Associated Country). Á þessum síðasta ráðherrafundi innanríkisráðherra undir formennsku Dana náðist m.a. samkomulag, innan ráðsins, um verulega endurskoðun á stefnu og regluverki sambandsins er kemur að málefnum flótta- og farandfólks.

Eftir miklar og krefjandi viðræður undanfarna mánuði var samþykkt afstaða til þriggja löggjafartillagna sem hafa verið til umfjöllunar að undanförnu og eru taldar endurspegla þá skýru viðhorfs- og stefnubreytingu sem hefur átt sér stað í málaflokknum innan ESB að undanförnu, sbr. umfjöllun í Vaktinni 5. október 2024, en eins og þar var m.a. vikið að þá hefur stefna Danmerkur í málaflokknum, sem áður var gagnrýnd mjög, sér í lagi af vinstri- og miðjuflokkum, nú í reynd orðið að meginstraumsstefnu innan ESB. Markmið umræddra löggjafartillagna er m.a. að fækka komum fólks í óreglulegri för og auka skilvirkni í öllu kerfinu, þ. á m. er kemur að endursendingum.

Í fyrsta lagi er um að ræða tillögu um breytingu á reglugerð sem kveður á um fyrsta sameiginlega lista ESB yfir örugg upprunaríki. Á honum verða fyrst um sinn þau ríki sem sótt hafa um aðild að ESB en að auki eru Bangladess, Kólumbía, Egyptaland, Indland, Kósovó, Marokkó og Túnis á listanum. Almennt gerir reglugerðartillagan ráð fyrir að umsóknir um alþjóðlega vernd frá ríkisborgurum þessara ríkja eigi, að öðru jöfnu, að fá forgangsmeðferð. Í því felast ákveðin skilaboð um að viðkomandi einstaklingum verði synjað um vernd og þeim snúið aftur til síns heimaríkis. Aðildarríkjunum verður þó áfram heimilt að notast við eigin lista yfir örugg upprunaríki. Samkomulag í þríhliða viðræðum um framangreinda tillögu náðist síðan í gær, sjá nánar hér.

Í öðru lagi er um að ræða tillögu um breytingu á reglugerð sem á að auðvelda aðildarríkjum sambandsins að beita reglunni um öruggt þriðja ríki (e. safe third country concept) við málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd, sbr. umfjöllun um tillöguna í Vaktinni 30. maí sl. Með henni munu aðildarríki m.a. geta synjað umsækjanda um alþjóðlega vernd um efnismeðferð hafi umsækjandi ferðast í gegnum öruggt þriðja ríki á leið sinni til ESB. Þá verða ekki gerðar kröfur um tiltekin tengsl viðkomandi umsækjanda við umrætt þriðja ríki auk þess sem kæra ákvörðunar á þessum grundvelli mun ekki sjálfkrafa fresta réttaráhrifum hennar. Loks er í tillögunni opnað á þann möguleika að öruggt þriðja ríki taki yfir umsókn um alþjóðlega vernd á grundvelli samninga þar að lútandi. Samkomulag í þríhliða viðræðum um framangreinda tillögu náðist síðan jafnframt í gær, sjá nánar hér.

Í þriðja lagi er um að ræða tillögu að reglugerð um sameiginlegt evrópskt endursendingarkerfi, sbr. umfjöllun um tillöguna í Vaktinni 21. mars sl. Með tillögunni er m.a. lagt til að settar verði sameiginlegar málsmeðferðarreglur, að lagðar verði auknar skyldur á einstaklinga til að sýna samstarfsvilja við brottvísunarferlið og að innleidd verði frekari úrræði til að tryggja aukna samvinnu milli aðildarríkja við framkvæmd endursendinga, m.a. um gagnkvæma viðurkenningu brottvísunarákvarðana. Þá er í tillögunni lagt til að kveðið verði á um heimild til að senda einstaklinga sem fengið hafa endanlega ákvörðun um brottvísun í svonefndar endursendingarmiðstöðvar (e. return hubs) sem staðsettar eru í öruggum þriðju ríkjum.

Auk framangreinds náðist á ráðherrafundinum pólitískt samkomulag um fyrstu árlegu samábyrgðarlotu (e. annual solidarity pool) ESB vegna ársins 2026. Um er að ræða einn meginþátt nýs verndarsamkomulags ESB (e. EU Pact on Migration and Asylum) og kveður á um hvernig ábyrgðinni og álaginu sem fylgir straumi flótta- og farandfólks er skipt á milli aðildarríkjanna. Nánar hefur verið fjallað um samkomulagið og samábyrgðarkerfið í Vaktinni 28. júní 2024, 19. janúar 2024, 9. júní 2023, 2. desember 2022 og 8. júlí 2022. Að þessu sinni er talið að Kýpur, Grikkland, Ítalía og Spánn séu undir miklu álagi vegna fólksflutninga (e. migratory pressure) og geti þar af leiðandi fengið sérstakan stuðning úr sjóðnum, svo sem með flutningsaðstoð (e. relocation), fjárframlögum og annarri veittri aðstoð, m.a. með útsendum sérfræðingum frá öðrum aðildarríkjum eða aðstoð við uppbyggingu innviða. Þá voru Austurríki, Búlgaría, Króatía, Tékkland, Eistland og Pólland skilgreind sem ríki sem standa frammi fyrir verulegum vanda (e. significant migratory situation) vegna uppsafnaðs álags (e. cumulative migratory pressure) undanfarin ár. Í því felst aðallega að framlög þeirra í samábyrgðarsjóðinn verði felld niður að fullu eða að hluta.

Innleiðing og samhæfing stórra upplýsingatæknikerfa

Á ráðherrafundinum var samþykktur nýr vegvísir fyrir innleiðingu og samhæfingu stórra upplýsingatæknikerfa (e. interoperability) á árunum 2027-2028. Samkvæmt honum er gert ráð fyrir að komu- og brottfararkerfið (e. Entry/Exit System) og Schengen-upplýsingakerfið (e. Schengen Information System) verði tengd öðrum upplýsingatæknikerfum á öðrum ársfjórðungi 2027. Á sama tíma er gert ráð fyrir að fjölkennagreinirinn (e. Multiple Identity Detector) og Prüm II hefji göngu sína. Loks er stefnt að því að samhæfingu allra upplýsingatæknikerfa verði að fullu lokið á öðrum ársfjórðungi 2028. Enn á þó eftir að ákveða tímalínu vegna endurskoðaðs upplýsingakerfis um vegabréfsáritanir (e. revised Visa Information System) og nýs vettvangs ESB fyrir umsóknir um vegabréfsáritanir (e. EU Visa Application Platform) en ákvörðun um það verður tekin í janúar 2026.

Öryggismál

Seinni hluti ráðherrafundarins fór í að ræða innri öryggismál ESB, annars vegar um leiðir til að bæta gæði og skilvirkni landamæraeftirlits og hins vegar um fjölþáttaógnir og varnir gegn drónum. Þrátt fyrir miklar framfarir í stjórnun ytri landamæra Schengen-svæðisins undanfarin ár eru talin ýmis hættumerki á lofti. Fyrir liggur að um 5% ferðalaga yfir ytri landamærin eða um 35,7 milljónir farþegar hafi ekki verið skráðir í Schengen-upplýsingakerfið árið 2024. Þá eiga mörg aðildarríki í erfiðleikum með þjálfun starfsfólks, innleiðingu verkferla og eru að kljást við ýmis vandamál er snúa að upplýsingatæknikerfunum. Á fundinum voru einnig ræddar ýmsar öryggisógnir svo sem fjölþáttaógnir, netárásir, misnotkun á farandfólki í pólitískum tilgangi og skipulögð brotastarfsemi. Í ljósi aukinnar drónanotkunar og nýlegra atvika í Evrópu undanfarin misseri þar sem drónar rufu evrópska lofthelgi er m.a. talið nauðsynlegt að bæta eftirlitskerfi og samvinnu milli stofnana ESB og aðildarríkjanna og efla mannauð, þjálfun og hæfni starfsfólks. Álitaefnið er fjölþætt og tengist m.a. vernd mikilvægra innviða og opinberra rýma, flugöryggi, eftirliti á ytri landamærum, rannsóknum á hryðjuverkum og skipulagðri brotastarfsemi, fullveldi ríkja og varnargetu þeirra. Gera má ráð fyrir áframhaldandi umræðu um þessi mál undir formennsku Kýpverja í ráðherraráði ESB sem hefst 1. janúar nk.

Samkomulag um tillögu um einföldun á sjálfbærniregluverki ESB (Omnibus I)

Hinn 9. desember sl. náðist samkomulag milli ráðherraráðs ESB og Evrópuþingsins um tillögupakka framkvæmdastjórnar ESB um einföldun sjálfbærniregluverks ESB, betur þekkt sem Omnibus I.

Tillagan er sú fyrsta af fjölmörgum svonefndum bandormstillögum um einföldun regluverks sem framkvæmdastjórnin hefur lagt fram undanfarin misseri til að efla samkeppnishæfni ESB en fjallað var um tillöguna í Vaktinni 7. mars 2025, sbr. einnig yfirlit yfir stöðu bandormstillagna um einföldun regluverks í Vaktinni 21. nóvember sl.

Samkomulagið einfaldar tilskipun um sjálfbærniupplýsingagjöf fyrirtækja (e. Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) og tilskipun um áreiðanleikakannanir um sjálfbærni fyrirtækja (e. Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD)) með því að draga úr skýrslubyrði og takmarka áhrif á fyrirtæki neðar í virðiskeðjunni.

Athygli vekur að samkomulagið nær ekki til einföldunar á svonefndum ramma um sjálfbærni (e. taxonomy) sem þó var hluti af Omnibus I. Einföldunarpakkar framkvæmdastjórnarinnar eru reyndar ekki afgreiddir sem ein heild í löggjafarferli ESB, heldur eru breytingartillögur á hverjum lagabálki fyrir sig meðhöndlaðar sjálfstætt. Þannig hafa tilteknir þættir Omnibus I nú þegar verið samþykktir í löggjafarferli ESB. Ber þar helst að nefna hina svonefndu „Stop the Clock“ tilskipun sem samþykkt var 14. apríl sl. og fjallað var um í Vaktinni 2. maí. og reglugerð til einföldunar á CBAM reglugerðinni, sbr. umfjöllun í Vaktinni 27. júní sl.

Sjálfbærniupplýsingagjöf (CSDDD)

Í tillögu framkvæmdastjórnarinnar var lagt til að stærðarþröskuldur þeirra fyrirtækja sem falla undir CSRD tilskipunina yrði hækkaður í 1.000 starfsmenn ásamt því að lagt var til að lítil og meðalstór fyrirtæki yrðu undanskilin frá gildissviði gerðarinnar. Í samkomulagi ráðherraráðsins og Evrópuþingsins er gengið lengra og bætt við tekjumörkum sem nema 450 milljónum evra til að létta enn frekar á skýrslubyrði fyrirtækja, að frátöldum þeim allra stærstu.

Samkomulagið felur jafnframt í sér að eignarhaldsfélög á fjármálasviði eru undanskilin gildissviði tilskipunarinnar. Einnig var samþykkt undanþága fyrir fyrirtæki sem hafa þurft að skila skýrslum frá árinu 2024 þannig að þau verði undanskilin skýrsluskilum fyrir árin 2025 og 2026.

Áreiðanleikakannanir (CSRD)

Samkomulagið gerir ráð fyrir að þröskuldur fyrir fjölda starfsmanna verði hækkaður úr 1.000 starfsmönnum í 5.000 starfsmenn og að miðað verði við 1,5 milljarða evra í nettó veltu í stað 450 milljóna veltu eins og tillagan hafi gert ráð fyrir. Er það mat ráðherraráðsins og Evrópuþingsins að slík stórfyrirtæki hafi mest áhrif á virðiskeðjuna og séu best til þess fallin að hafa jákvæð áhrif og taka á sig kostnað og byrðar vegna áreiðanleikakannana.

Einkaréttarleg ábyrgð, viðurlög og innleiðing

Samkomulagið felur í sér að samræmdar ESB reglur um einkaréttarlega ábyrgð verða afnumdar. Sérstakt ákvæði um að  endurskoðun á þörfina á slíkum reglum var einnig samþykkt.

Þá var samþykkt nýtt hámarksþak á sektargreiðslum allt að 3% af alþjóðlegri nettó veltu fyrirtækisins. Að lokum frestar samkomulagið innleiðingu tilskipunar um áreiðanleikakannanir um sjálfbærni fyrirtækja um eitt ár sem hefur þau áhrif að fyrirtæki þurfa ekki að fylgja nýju reglunum fyrr en frá júlí 2029.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Samkomulag um einföldun og frestun á framkvæmd reglugerðar um varnir gegn eyðingu skóga

Í Vaktinni 21. nóvember sl. var fjallað um tillögu um aðgerðir til að tryggja tímanlega framkvæmd og einföldun á reglugerð ESB um varnir gegn eyðingu skóga. Reglugerðin er hluti af víðtækari viðleitni ESB til að berjast gegn loftslagsbreytingum og stuðla að sjálfbærri neyslu. Hún setur hömlur á markaðssetningu vara ef hráefni þeirra kemur frá landi sem áður var skógi vaxið en hefur verið rutt, sbr. umfjöllun um reglugerðina í Vaktinni 25. október 2024. Reglugerðin er á forgangslista vegna hagsmunagæslu Íslands gagnvart ESB þar sem gerðin er þverlæg í þeim skilningi að hún fellur ekki að öllu leyti undir EES-samninginn en í slíkum tilvikum kann jafnan að vera þörf á efnislegum aðlögunum við upptöku hennar samninginn.

Málið hefur verið á mikilli hraðferð í gegnum stofnanir ESB. Þann 4. desember sl. náðu Evrópuþingið og ráðherraráðið bráðabirgðasamkomulagi um endurskoðun reglugerðarinnar. Markmiðið er að einfalda framkvæmd gildandi reglna og fresta beitingu þeirra til að gefa atvinnulífinu og stjórnvöldum aukið svigrúm til undirbúnings.

Breytingarnar fela í sér málamiðlun með tilliti til hagsmuna stjórnvalda, atvinnulífs og umhverfismarkmiða. Þannig býður samkomulagið upp á skýrari tímasetningar fyrir aðlögun og framlengingu til 30. desember 2026, með sex mánaða viðbótarfresti fyrir lítil fyrirtæki, einföldun ábyrgðar og minni stjórnsýslubyrði.

Gert er ráð fyrir að framkvæmdastjórnin leggi fram skýrslu um stöðu undirbúnings fyrir framkvæmd reglugerðarinnar fyrir 30. apríl nk.

Samkomulagið gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Samkomulag um tillögu um bifreiðar og hringrásarhagkerfið

Hinn 12.  desember sl. náðist samkomulagí þríhliða viðræðum milli Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni löggjafartillögu sem ætlað er að styrkja hringrásarhagkerfið við framleiðslu bifreiða og endurvinnslu þeirra. Samkomulagið miðar að því að umbreyta bílaiðnaðinum í anda Græna sáttmálans og aðgerðaráætlunar ESB um hringrásahagkerfið, sem og að stuðla að grænum og stafrænum umskiptum. Fjallað var um tillöguna í Vaktinni 21. júlí 2023.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu hjá Evrópuþinginu og ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Aðgerðaáætlun um húsnæði á viðráðanlegu verði

Hinn 16. desember sl. kynnti framkvæmdastjórn ESB aðgerðaáætlun og stefnumótun um uppbyggingu íbúðarhúsnæðis á viðráðanlegu verði (e. European Affordable Housing Plan). Áætlunin miðar að því að bregðast við vaxandi skorti á vönduðu og sjálfbæru íbúðarhúsnæði á viðráðanlegu verði.

Um er að ræða fyrstu heildstæðu stefnumótun ESB á þessu sviði, en hingað til hefur verið litið svo á að stefnumótun á sviði húsnæðismála væri alfarið á hendi hvers aðildarríkis fyrir sig. Er aðgerðaráætluninni ætlað að takast á við stig vaxandi húsnæðiskreppu sem haft hefur veruleg áhrif á milljónir manna þvert á aðildarríki ESB á undanförnum árum. Í stefnunni kemur fram að kreppan sé bæði félagsleg og efnahagsleg, hún ógni samkeppnishæfni ESB, dragi úr hreyfanleika vinnuafls og valdi auknum skorti á hæfu vinnuafli í lykilatvinnugreinum.

Verð á húsnæði í Evrópu hefur hækkað um 60% frá 2013 og leiga um 20%. Á sama tíma hefur útgefnum byggingarleyfum fækkað um 20% frá árinu 2021. Er áætlað að þörf sé á 650.000 nýjum íbúðum á ári til að mæta eftirspurn, en á sama tíma er talið að allt að um fimmtungur íbúða innan ESB sé ekki í notkun, eða viðvarandi notkun.

Sjá nánar um stefnumótunina í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnarinnar. Sjá hér einnig til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 10. október sl. um endurskoðun ríkisaðstoðarreglna á sviði húsnæðismála, sbr. og umfjöllun Vaktarinnar 24. nóvember 2023 um tillögu um skammtímaleigu íbúðarhúsnæðis til ferðamanna.

Einföldun regluverks á sviði umhverfismála

Hinn 10. desember sl. kynnti framkvæmdastjórn ESB tillögupakka um einföldun regluverks á sviði umhverfismála (e. Environmental Omnibus – Omnibus VIII).

Tillögurnar spanna vítt svið umhverfismála allt frá losun í iðnaði, hringrásarhagkerfið, mat á umhverfisáhrifum og aðgengi að landupplýsingum og eru þær hluti af víðtækri áætlun ESB um einföldun regluverks, sbr. yfirlitsgrein Vaktarinnar 21. nóvember sl. um Omnibus-tillögur framkvæmdastjórnarinnar.

Markmið tillögunnar er að draga úr stjórnsýslubyrði fyrirtækja og opinberra aðila, einfalda og hraða leyfisveitingaferlum og bæta löggjafarframkvæmd innan ESB. Sérstök áhersla er lögð á stuðning við græna og stafræna umbreytingu, m.a. við framkvæmd stefnumarkandi verkefna á borð við uppbyggingu stafrænna innviða, öflun mikilvægra hráefna, orkuskipti og við uppbyggingu húsnæðis á viðráðanlegu verði.

Framkvæmdastjórn ESB áætlar að tillögurnar skili um milljarði evra árlegum sparnaði fyrir fyrirtæki og opinbera aðila en samtals nema áætlaðar árlegar stjórnsýslulegar sparnaðaraðgerðir vegna Omnibus-pakka og annarra einföldunarverkefna nú tæplega 11 milljörðum evra á ársgrundvelli, sem færir ESB nær heildarmarkmiði sínu um 37,5 milljarða evra árlegan sparnað fyrir árið 2029.

Meginefni tillögupakkans má skipta í eftirfarandi fimm hluta:

1. Einfaldari og hraðari málsmeðferð
   Tillagan kveður m.a. á um straumlínulagaða ferla við mat á umhverfisáhrifum og útgáfu leyfa, m.a. með einum sameiginlegum tengilið (e. single point of contact), aukinni stafrænni málsmeðferð og skemmri afgreiðslutíma.
   
   
2. Einföldun á reglum um losun fyrir atvinnulíf og bændur
   Lagt er til að fyrirtækjum verði veittur aukinn sveigjanleiki við innleiðingu umhverfisstjórnunarkerfa (e. Environmental Management Systems- EMS) samkvæmt tilskipun um losun frá iðnaði (e. Industrial Emissions Directive- IED). Þá verða kröfur um sérstakar áætlanir um orkuskipti felldar brott, rekstraraðilum verður veittur lengri tími til undirbúnings og krafa um óháðar úttektir verður afnumin. Bændur og rekstraraðilar í fiskeldi verða undanþegnir ákveðnum ákvæðum um skýrsluskyldu og reglur um búrekstrur einfaldaðar.
   
   
3. Áhrifaríkari stafrænar lausnir fyrir varasöm efni í vörum
   Lagt er til m.a. að notkun á gagnagrunni um varasöm efni í vörum (e. Substances of Concern in Products – SCIP) verði hætt og hlutverki hans sinnt með skilvirkari stafrænum lausnum eins og stafrænum vörupassa (e. Digital Product Passport).
   
   
4. Einfaldara kerfi um framlengda framleiðendaábyrgð (e. Extended Producer Responsibility - EPR)
   Lagt er til að skylda framleiðenda á tilteknum vörum um að skipa sérstakan fulltrúa í hverju aðildarríki þar sem vörur þeirra eru seldar verði felld niður tímabundið fyrir framleiðendur innan ESB. Markmiðið er að draga úr kostnaði og flækjustigi þar til heildstæðari endurskoðun á EPR-regluverkinu liggur fyrir.
   
   
5. Auðveldara aðgengi að stafrænum landupplýsingum
   Lagðar eru til breytingar tæknilegum kröfum samkvæmt INSPIRE-tilskipuninni með það að markmiði að auka aðgengi allra að mikilvægum landupplýsingum.

Af hálfu framkvæmdastjórnarinnar er lögð áhersla á að einföldunarferlið á sviði umhverfismála haldi áfram á næstu árum með kerfisbundnu álagsmati á gildandi regluverki (e. stress test), útgáfu leiðbeininga og bættri lagaframkvæmd. Meðal verkefna sem boðuð hafa verið er útgáfa leiðbeininga vegna innleiðingar á reglugerð um umbúðir og umbúðaúrgang (e. Packaging and Packaging Waste Regulation), endurskoðun vatnatilskipunarinnar (e. Water Framework Directive), endurskoðun haftilskipunarinnar (e. Marine Strategy Framework Directive) og tillaga að nýrri löggjöf um hringrásarhagkerfið (e. Circular Economy Act) sem er væntanleg á næsta ári.

Framangreindar tillögur ganga nú til umfjöllunar og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Einföldun regluverks á sviði matvæla- og fóðuröryggis

Framkvæmdastjórn ESB lagði í vikunni fram tillögupakka til einföldunar og hagræðingar á matvæla- og fóðurlöggjöf ESB.

Þessi þverfaglegi löggjafarpakki um matvæla- og fóðuröryggi miðar að því að einfalda regluverk ESB á þessu sviði og er áætlað að með honum geti sparast yfir milljarður evra í kostnaði hjá fyrirtækjum og stjórnvöldum.

Tillagan er hluti af bandormstillögum um einföldun regluverks sem ganga undir nafninu Omnibus og er þessi sá tíundi í röðinni af 18 sem boðaðir hafa verið, sbr. yfirlitsgrein um Omnibus einföldunarpakkana í Vaktinni 21. nóvember sl. Þessar breytingar eru jafnframt lykilatriði í nýrri framtíðarsýn fyrir landbúnað og matvæli (e. Vision for Agriculture and Food) sem framkvæmdastjórnin kynnti í febrúar á þessu ári og fjallað var um í Vaktinni þann 7. mars sl.

Gert er ráð fyrir því að með þessum aðgerðum muni bændur hafa meira úrval af aðföngum til matvælaframleiðslu en á meðal helstu aðgerða sem felast í tillögunni er að flýtt verður fyrir markaðsaðgangi fyrir lífrænt skordýraeitur, létt verður á endurnýjunarferli fyrir skordýraeitur og sæfiefni (e. biocide), létt verður á skyldunni til að endurnýja leyfi fyrir aukaefnum í fóðri, markaðsaðgangur fyrir gerjunarafurðir verður auðveldaður, faggildingarreglur fyrir opinberar rannsóknarstofur verða einfaldaðar, eftirlit með kúariðu og kröfur um áhættuminnkun verða aðlagaðar í samræmi við nýjustu þekkingu.

Tillögunar ganga nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Uppbygging raforkuinnviða

Hinn 10. desember sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram aðgerðarpakka um uppbyggingu raforkuinnviða í ESB (e. European Grids Package). Pakkinn samanstendur af stefnuskjali og tveimur löggjafartillögum, annars vegar tillögu um breytingar á reglugerð um sameiginlegt raforkunet ESB og hins vegar tillögu um aukinn afgreiðsluhraða á leyfisveitingum vegna innviðaverkefna. 

Markmið aðgerðanna er að styrkja og nútímavæða flutningskerfi raforku með endurnýjun og stækkun og mæta þannig áskorunum sem snúa að orkuöryggi og samkeppnishæfni atvinnulífs í ESB.

Sjá nánar um aðgerðapakkann í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnarinnar

Tillögunar ganga nú til umræðu og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB

Vegvísir um gæðastörf

Hinn 4. desember sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram orðsendingu til Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB, efnahags- og félagsmálanefndar ESB og svæðanefndarinnar þar sem settur er fram vegvísir um uppbyggingu gæðastarfa (e. Quality Jobs Roadmap). Vegvísirinn byggir m.a. á tillögum sem fram koma í skýrslum Letta og Draghi um sameiginlega markaðinn og samkeppnishæfni ESB til framtíðar. Gæðastörf og nægileg laun eru lykilatriði til þess að auka framleiðni og styrkja samkeppnishæfni ESB og berjast gegn fátækt. Almenningur í ESB hefur ekki farið varhluta af auknum framfærslukostnaði í kjölfar þess ástands sem skapast hefur í alþjóðaviðskiptaumhverfinu á sama tíma og fyrirtæki glíma við aukinn skort á hæfu vinnuafli til þess að mæta auknum áskorunum á heimsmarkaði. Markmið vegvísisins sem var unninn í nánu samráði við aðila vinnumarkaðarins er að byggja upp samkeppnishæfan vinnumarkað með sköpun gæðastarfa sem stuðlar að aukinni framleiðni, aukinni félagslegri samheldni og betri lífsgæðum.

Samhliða kynningu vegvísisins var efnt til fyrsta stigs samráðs við aðila vinnumarkaðarins sem standa mun til 29. janúar nk. um efni löggjafartillögu um gæðastörf sem boðað er að lögð verði fram á árinu 2026, en meðal efnisþátta sem þar eru til skoðunar eru:

• Gervigreind og notkun algrímis á vinnustöðum en mikill meirihluti borgara ESB telur nauðsynlegt að setja reglur um þetta til að tryggja vernd starfsmanna.
• Öryggi og hollustuhættir á vinnustöðum. Talið er að sálfélagslegar áhættur á vinnustöðum hafi farið vaxandi en samkvæmt rannsóknum upplifða 29% starfsmanna í ESB streitu, kvíða eða þunglyndi í vinnunni.
• Keðjuábyrgð vegna undirverktaka og viðbrögð við aukinni tíðni brota á vinnu- og öryggisreglum.
• Fjarvinna og rétturinn til að aftengjast, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 5. desember sl., um samning samtaka aðila vinnumarkaða á menntasviði um fjarvinnu og um réttinn til að aftengjast.

Samkomulag um tillögu um bætt gæði og framboð fjölgunarefna í skógrækt

Í síðustu viku náðist samkomulag á milli ráðherraráðs ESB og Evrópuþingsins um efni löggjafartillögu um bætt gæði og framboð á fjölgunarefnum í skógrækt (e. forest reproductive material). Tillagan var lögð fram sem hluti af aðgerðarpakka ESB um aukna sjálfbærni við nýtingu náttúrulegra jarðgæða, sbr. umfjöllun í Vaktinni 7. júlí 2023.

Samkomulagið sem nú liggur fyrir miðar að því að styðja við nýsköpun og aukna samkeppnishæfni fræiðnaðar innan ESB, um leið og gætt er að sjálfbærni, líffræðilegum fjölbreytileika og loftslagstengdum áskorunum.

Með fjölgunarefnum í skógrækt er átt við fræ, plöntur og plöntuhluta sem notuð eru til að rækta upp nýja skóga, til að endurrækta skóga og til annarra tegunda trjágróðursetningar, sem stuðla að mismunandi markmiðum, þ. á m. verndun líffræðilegs fjölbreytileika, aðlögun að loftslagsbreytingum, mildun loftslagsbreytinga og verndun erfðaauðlinda skóga.

Tillagan gengur nú til afgreiðslu í Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Stefnumótun ESB í fíkniefnamálum

Framkvæmdastjórnin kynnti 4. desember sl. nýja stefnu ESB í fíkniefnamálum og aðgerðaáætlun um aðgerðir til að sporna við fíkniefnasmygli, auk reglugerðartillögu um eftirlit með forefnum fíkniefna. Þessi nýja stefnumótun er hluti af stefnuáætlun ESB um innri öryggismál (e. ProtectEU) sem birt var 1. apríl sl., sbr. umfjöllun Vaktarinnar 4. apríl 2025.

Stefna ESB í fíkniefnamálum leggur áherslu á fimm meginþætti:

Bætt viðbragð og undirbúning gegn fíkniefnaógn, m.a. með:

• Betri gagnasöfnun, vöktun, viðvörunum og hröðu viðbragði á vettvangi ESB og á landsvísu.
• Fíkniefnastofnun ESB (e. EU Drugs Agency (EUDA)) fær aukið hlutverk og mun styðja aðildarríkin við greiningu efna og við áhættumat.

Verndun lýðheilsu, m.a. með:

• Forvörnum, meðferð og endurhæfingu.

Öryggi og baráttu gegn skipulagðri brotastarfsemi, m.a. með:

• Endurskoðun reglna um fíkniefnasmygl, aukið samstarf milli opinberra aðila og einkaaðila til að greina tilraunir til smygls í gegnum póstsendingar inn í ESB.
• Nýrri hafnarstefnu til að auka öryggi og viðbragð vegna fíkniefnainnflutnings.

Skaðaminnkandi aðgerðir, m.a. með:

• Aðgerðum til varnar ungmennum og þátttöku þeirra í skipulagðri brotastarfsemi auk aðgerða til að draga úr samfélagslegum skaða og áhrifum á umhverfið.

Aukin samvinna, m.a. með:

• Samstarfi við þriðju ríki á sviði tækniaðstoðar og þekkingaruppbyggingar, og auknum samskiptum framkvæmdastjórnarinnar og aðildarríkja við félagasamtök og einkageirann.

Aðgerðaáætlun inniheldur 19 lykilverkefni sem fela m.a. í sér aðlögun að síbreytilegum flutningsleiðum og aðferðum skipulagðra glæpahópa, forvarnir, aukna samvinnu löggæsluyfirvalda, tollgæslu og dómsvalds, rannsóknir og nýsköpun, alþjóðlega samvinnu og aðgerðir til að takast á við ný fíkniefni.

Framkvæmdastjórnin kynnti jafnframt tillögu að nýrri reglugerð um eftirlit með forefnum fíkniefna sem miðar að því að gera eftirlit skilvirkara, stafvæða ferla og banna hönnuð efni til að draga úr ólöglegri fíkniefnaframleiðslu.

Stefnumótunin og löggjafartillagan gengur nú til umfjöllunar og afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB.

Leiðbeiningar um framkvæmd tilskipunar um orkunýtni bygginga

Hinn 30. júní sl. sendi framkvæmdastjórn ESB frá sér leiðbeiningar um tilskipun ESB um orkunýtingu bygginga (EPBD) og kostnaðarábata. Leiðbeiningunum er ætlað að styðja við og auðvelda framkvæmd gerðarinnar og tryggja samræmda framkvæmd.

Um er að ræða annars vegar leiðbeiningar um ný og breytt ákvæði í endurskoðaðri tilskipun sem var samþykkt í maí 2024, sbr. umfjöllun um málið í Vaktinni 8. desember 2023. Í leiðbeiningunum eru ákvæði gerðarinnar útskýrð og sett fram túlkun og hagnýtar ráðleggingar um framkvæmd tilskipunarinnar. Fjallað er um lykilviðmið, t.d. lágmarksorkuviðmið fyrir byggingar sem flokkast ekki sem íbúðarhúsnæði (e. non-residential buildings) o.fl.

Hins vegar er um að ræða leiðbeiningar um framkvæmd afleiddrar reglugerðar framkvæmdastjórnar ESB sem setur ramma til að ákvarða kostnaðarhagkvæmni og lámarksorkuviðmið fyrir byggingar o.fl.

Sjá nánari upplýsingar um leiðbeiningarnar hér.

Upprunaleg gerð ESB um orkunýtni bygginga er frá 2010 og fékk Ísland undanþágu frá þeirri gerð á sínum tíma með sérstakri aðlögun. Árið 2018 voru samþykktar breytingar gerðinni frá 2010 og var sú breytingagerð tekin upp í EES-samninginn 11. júlí 2025. Með nýrri gerð sem vísað er til hér að framan eru gerðirnar frá 2010 og 2018 felldar úr gildi. Ísland fékk áframhaldandi undanþágu frá 2018 gerðinni og var hún tekin upp með yfirlýsingu af Íslands hálfu um áhrifamat og þá um leið hvers kyns aðlögun væri nauðsynleg fyrir Ísland við upptöku hennar í EES-samninginn. Væntingar eru um að áhrifamatið muni nýtast í viðræðum Íslands við framkvæmdastjórn ESB um mögulegar aðlaganir. Gerðin er í skoðun hjá EES/EFTA-ríkjunum með tilliti til upptöku í EES-samninginn.

Könnun Eurobarometer: Ánægja með ESB mikil og stöðug á milli kannanna

Niðurstöður nýrrar könnunar á vegum Eurobarometer sýna að þrír fjórðu hlutar af íbúum aðildarríkja ESB eru ánægðir með veru heimalands síns í ESB eða 74% og er það sama hlutfall og mældist í síðustu könnun, sem þá var það mesta sem mælst hafði frá upphafi mælinga árið 1983, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 4. apríl sl. Niðurstöður eru einnig svipaðar er kemur að afstöðu til samheldni innan sambandsins (e. unity), en 89% telja að aukin samheldni aðildarríkja ESB sé nauðsynleg til að tækla alþjóðlegar áskoranir.

Sjá nánar um niðurstöður könnunarinnar hér.

 

 

Sameiginleg yfirlýsing um forgangsmál fyrir árið 2026

Evrópuþingið, ráðherraráðið og framkvæmdastjórnin sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu í gær um forgangsmál fyrir árið 2026.

Sjá nánar um yfirlýsinguna í fréttatilkynningum Evrópuþingsins, og ráðherraráðsins.

 

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].