Aukafundur í mannréttindaráðinu um Íran að frumkvæði Íslands

Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna kemur saman á sérstökum aukafundi að frumkvæði Íslands til að fjalla um alvarlega stöðu mannréttinda í Íran í kjölfar víðtækra mótmæla í landinu undanfarið.

Ísland leiddi ákall um aukafundinn í samstarfi við kjarnahóp ríkja sem leiða árlega ályktun um stöðu mannréttinda í Íran. Fundurinn fer fram 23. janúar nk. kl. 14:00 að staðartíma í Genf. 

„Ég hef miklar áhyggjur af því skelfilega ástandi sem ríkir í Íran og fordæmi harðlega dráp stjórnvalda á mótmælendum,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra. „Þessi aukafundur mannréttindaráðsins sendir skýr skilaboð til yfirvalda í Íran um að alþjóðasamfélagið hafni afdráttarlaust því gegndarlausa ofbeldi sem almenningur hefur mátt sæta fyrir það eitt að nýta tjáningarfrelsi sitt til friðsamlegra mótmæla. Þessu ofbeldi verður að linna og það strax.“ 

Ísland í forystu hvað varðar málefni Írans

Umfangsmikil mótmæli hafa staðið yfir í Íran frá því fyrir áramót og trúverðugar heimildir herma að þúsundir hafi látið þar lífið í harkalegum aðgerðum stjórnvalda við að kveða niður mótmælin. Erfitt er að afla frekari upplýsinga þar sem stjórnvöld hafa takmarkað aðgang almennings að neti og símasambandi í landinu. Fjölmörg hafa verið handtekin og hafa borist fréttir af því að mótmælendur hafi verið dæmdir til dauða. Bent hefur verið á að ástandið í landinu sé umtalsvert verra en þegar ráðið kallaði síðast til aukafundar um Íran haustið 2022. Hópur frjálsra félagasamtaka sendi frá sér sérstakt ákall um aukafund ráðsins föstudaginn 16. janúar síðastliðinn. 

Ísland hefur verið í forystu hvað varðar málefni Írans í mannréttindaráðinu síðustu ár. Frá árinu 2021 hefur Ísland leitt vinnu við ályktun sem tryggir endurnýjun umboðs sérstaks skýrslugjafa um stöðu mannréttinda í Íran. Í kjarnahópi ríkja um ályktunina sitja, auk Íslands, Þýskaland, Bretland, Moldóva og Norður-Makedónía. 

Ísland átti frumkvæði að því, ásamt Þýskalandi, að haldinn yrði sérstakur aukafundur um málefni Írans haustið 2022 eftir að umfangsmikil mótmæli brutust út í landinu í kjölfar dauða Jina Masha Amini í haldi lögreglu. Á fundinum var samþykkt að stofna sjálfstæða og óháða rannsóknarnefnd um mannréttindabrot í tengslum við mótmælin. Umboð rannsóknarnefndarinnar hefur síðan verið útvíkkað þannig að hún geti fjallað um önnur mannréttindabrot, bæði fyrir og eftir þá atburði.

Ísland er eitt 47 kjörinna aðildarríkja mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna og var kjörið til setu í þrjú ár, eða út árið 2027. 

Mannréttindaráðið fundar í þremur reglubundnum lotum ár hvert en til að kalla til sérstaks fundar í ráðinu utan reglubundinna fundalotna, eins og nú hefur verið gert, þarf stuðning þriðjungs aðildarríkja sem sitja í ráðinu, eða samtals 16. Að þessu sinni standa 22 aðildarríki ráðsins að ákallinu um fundinn og þá njóta þau stuðnings 30 áheyrnarríkja. 

Aukafundur ráðsins um Íran verður sá þrítugasti og níundi frá því að mannréttindaráðið tók til starfa fyrir tæpum 20 árum.