Einn markaður – marglaga samstarf

Að þessu sinni er fjallað um:

• óformlegan fund leiðtogaráðs ESB
• óformlegan fund ráðherra innri markaðsmála
• mögulegan sæstreng frá Evrópu um Ísland til Asíu
• samþykkt Evrópuþingsins á löggjafartillögum um lánveitingu til Úkraínu
• aðgerðaáætlun um viðbrögð við ógnum af völdum dróna og annarra flygilda
• öryggisráðstefnuna í Munchen og viðhorfskönnun Eurobarometer
• aðgerðaáætlun gegn neteinelti
• óformlegan fund félags- og vinnumarkaðsráðherra
• opið samráð um tillögur að nýjum samstarfsáætlunum ESB

Óformlegur fundur leiðtogaráðs ESB

Leiðtogaráð ESB kom saman til fundar í gær í Alden Biesen í Belgíu. Um óformlegan fund var að ræða (e. Informal EU leaders' retreat) og var fundurinn hugsaður sem vettvangur umræðna og skoðanaskipta til undirbúnings fyrir næsta formlega fund ráðsins sem áformaður er 19. og 20. mars nk.

Væntingar til fundarins voru þó engu að síður miklar enda hefur legið fyrir að fjallað yrði um ýmsar grundvallarspurningar sem lúta að stöðu ESB í breyttum heimi og þeim stóru áskorunum sem fylgja, svo sem á sviði efnahagsmála, öryggis- og varnarmála o.fl., þ.e. hvernig efla megi innri markað ESB og samkeppnishæfni hans og hvernig draga megi úr efnahagslegu hæði eða ósjálfstæði (e. economic dependencies) ESB í gjörbreyttu alþjóðlegu umhverfi.

Til að ræða þessi málefni voru þeir Mario Draghi og Enrico Letta boðnir á fundinn en báðir hafa þeir skilað ítarlegum skýrslum þar sem leitað er svara við framangreindum spurningum, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 13. september 2024 um skýrslu Draghi um samkeppnishæfni ESB til framtíðar sem unnin var að beiðni framkvæmdastjórnarinnar og umfjöllun Vaktarinnar 19. apríl 2024 um skýrslu Letta um framtíð innri markaðarins sem unnin var að beiðni leiðtogaráðsins.

Segja má að flestar eða allar tillögur um eflingu innri markaðarins og aukna samkeppnishæfni eigi það sameiginlegt að fela í sér að ráðist sé í nánari samþættingu á regluverki á viðkomandi sviði og jafnframt og ekki síst að framkvæmd reglna sé samræmd. Slík nánari samþætting kallar hins vegar jafnan á auknar valdheimildir og miðstýringu af hendi framkvæmdastjórnar ESB og annara stofnana ESB, sem aftur er þá jafnan á kostnað valdheimilda stjórnvalda í aðildarríkjunum og þar hefur hnífurinn of á tíðum staðið í kúnni. Af ummælum ýmissa leiðtoga fyrir fundinn má hins vegar vera ljóst að það er álit margra að nú sé kominn tími til hugafarsbreytinga.

Ursula von der Leyen (VdL), forseti framkvæmdastjórnar ESB, vék að framangreindu í ræðu sem hún hélt á þingfundi í Evrópuþinginu á miðvikudaginn í aðdraganda að leiðtogaráðsfundinum, þar sem samkeppnishæfni ESB og tillögur í skýrslu Draghi voru til umfjöllunar. Þar sagði von der Leyen m.a.:

„There is too much gold-plating - the extra layers of national legislation that just make businesses' life much more complicated and create new barriers in our Single Market. Let me give an example. A truck in Belgium can weigh up to 44 tonnes. But if you cross the border with France, it can only carry up to 40 tonnes. In June 2023, we proposed legislation to harmonise this. Almost two years later, it is still under discussion by the co-legislators.“

Þarna gerði VdL svonefnda gullhúðun (e. gold-plating) við reglusetningu að umræðuefni en slík gullhúðun ESB-reglna hefur verið vandamál í aðildarríkjunum. Þessu máli hafa verið gerð skil í skýrslu starfshóps um aðgerðir gegn gullhúðun EES-reglna sem utanríkisráðherra skipaði 2024. Með því að taka þetta upp er VdL að benda á að full virkni innri markaðarins á einstökum sviðum er ekki síður á ábyrgð einstakra aðildarríkja en stofnana ESB. Þannig séu á ýmsum sviðum til staðar samræmdar ESB-reglur en ofan á þær leggjast síðan 27 mismunandi útfærslur í aðildarríkjunum og þar verða hindranir á markaðinum til, öðru fremur.

VdL sló á svipaða strengi í ræðu sem hún flutti á ráðstefnu evrópskra iðnrekenda sem haldin var í Antwerpen, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 1. mars 2024 þar sem fjallað var um svonefnda Antwerpen-yfirlýsingu sem fól í sér ákall iðnaðarins um aukna samkeppnishæfni.

Hvað sem líður einstökum misfellum og hindrunum á innri markaðinum, eins og þeirri sem VdL benti á í ræðu sinni, þá er hitt annað mál, og það sem sérfræðingar og ráðgjafar, líkt og Draghi og Letta, þreytast ekki við að benda á, að með fullri samþættingu og samstillingu á mikilvægum sviðum svo sem á sviði sparnaðar- og fjármagnsmarkaða og fjarskiptamarkaða gæti ESB á tiltölulega skömmum tíma stóraukið alþjóðlega samkeppnishæfni sína og skipað sér við hlið Bandaríkjanna og Kína sem helstu efnahagsvelda heimsins. Þannig er ítrekað bent á að möguleikarnir séu til staðar, að ESB hafi tromp á hendi, en pólitískan vilja þurfi til að spila úr þeim.

Ekki voru samþykktar formlegar ályktanir á fundi leiðtoganna að þessu sinni en á hinn bóginn gerðu forseti leiðtogaráðsins, António Costa, og forseti framkvæmdastjórnarinnar, Ursula von der Leyen, grein fyrir megin áherslum og niðurstöðum að afloknum fundarhöldunum á fréttamannafundi í gærkvöldi.

Á meðal helstu atriða sem þar komu fram eru:

• Að full samstaða sé innan ráðsins um að halda áfram og styðja við áætlanir framkvæmdastjórnarinnar um einföldun regluverks, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 21. nóvember 2025 um Omnibus-einföldunarbandorma framkvæmdastjórnarinnar, en í því sambandi sé einnig ráðgert af hálfu framkvæmdastjórnarinnar að herða aðgerðir gegn svonefndri gullhúðun sem vikið er að hér að framan.
• Að samstaða sé um, í samræmi við tillögu Letta, að í stað þess ófullgerða innri markaðar sem hefur verið við lýði verði markvisst unnið að því að fullgera markaðinn þannig að hann virki í reynd sem einn markaður (e. One Europe, one Market) og að þeirri vinnu skuli lokið fyrir árið 2028. Í þessu sambandi var sammælst um að framkvæmdastjórn ESB myndi leggja fram áætlun, eða vegvísi, um aðgerðir til að ná þessu höfuðmarkmiði og er lagt upp með að áætlunin verði tilbúin fyrir næsta fund leiðtogaráðsins seinni partinn í mars.
• Að samstaða sé um, í samræmi við framangreint, að haldið skuli áfram með áform um tillögu um eina sameiginlega reglubók á sviði fyrirtækjaréttar sem nefnd hefur verið 28. löggjafarkerfið (e. 28th regime), sbr. m.a. umfjöllun í Vaktinni 24. október sl. um starfsáætlun framkvæmdastjórnar ESB fyrir árið 2026. En gert er ráð fyrir að á grundvelli slíkrar reglubókar verði unnt að stofna evrópsk fyrirtæki (e. EU Inc) með rafrænum hætti á innan við tveimur sólarhringum.
• Að vænta megi samkomulags um auknar heimildir fyrir samruna fyrirtækja, t.d. á sviði fjarskipta, til að ná fram aukinni stærðarhagkvæmni og auknum slagkrafti er kemur að fjárfestingum og nýsköpun. Samrunareglur þurfi að endurspegla stöðuna á heimsmarkaði en ekki einungis stöðuna á innri markaðinum.
• Að orkuskiptaáætlun ESB sé enn besta planið til að tryggja strategískt sjálfræði ESB í orkumálum og lægra orkuverð, en á hinn bóginn þurfi að finna praktískar lausnir fyrir atvinnulífið á meðan á umbreytingaferlinu stendur, m.a. með uppbyggingu raforkuinnviða þvert á landamæri til að búa til einn markað fyrir orku.
• Að almenn samstaða sé um að tryggja þurfi sjálfstæði og óhæði ESB á mikilvægum og strategískum sviðum atvinnulífs og iðnaðar.
• Að ESB sé opið fyrir viðskiptum við þriðju ríki og að ríkur stuðningur sé við það framúrskarandi starf sem framkvæmdastjórnin hefur unnið á því sviði.
• Að stuðlað verði að auknum fjárfestingum því án þeirra verði ekki unnt að auka samkeppnishæfnina. Í því sambandi hafi komið fram mikill stuðningur við áframhaldandi uppbyggingu á sparnaðar- og fjárfestingarsambandi ESB (e. Savings and Investment Union, SIU), sbr. umfjöllun um málið í Vaktinni 21. mars 2025. Í máli VdL kom fram að ef ekki næðist einróma stuðningur við framþróun samstarfsins á þessu sviði yrði skoðað, vegna mikilvægis málsins, að lögfesta nauðsynlegt regluverk án skyldubundinnar aðildar allra aðildarríkjanna, þ.e. að það nægi að minnst níu aðildarríki gætu stofnað til slíks samstarfs á grundvelli regluverksins sem önnur aðildarríki gætu síðan fengið aðild að síðar þegar og ef þau sæju sér hag í því.

Framangreind ummæli VdL um að ef til vill verði í einhverjum tilvikum ráðist í breytingar á samstarfi innan sambandsins enda þótt ekki náist full samstaða um þær meðal aðildarríkjanna er líklega á meðal þess markverðasta sem liggur fyrir eftir fundinn og endurspeglar þau þá brýnu þörf til breytinga sem uppi er að mati margra.

Loks kom fram í máli Costa að tíminn fram að næsta fundi leiðtogaráðsins í mars yrði nýttur til hins ítrasta til komast að niðurstöðum um mögulegar sameiginlegar ályktanir ráðsins um framangreind atriði sem varða munu leiðina fram á við.

Sjá nánar um niðurstöður fundarins í útskrift af yfirlýsingum Costa og VdL á fréttamannafundinum, hér og hér.

 

Óformlegur fundur ráðherra innri markaðsmála

Ráðherrar innri markaðmála og iðnaðarins í ESB komu saman til óformlegs fundar í Nikósíu, höfuðborg Kýpur, dagana 2.-3. febrúar sl., en Kýpur fer nú með formennsku ráðherraráði ESB. Fundinn sóttu einnig fulltrúar EFTA-ríkjanna, Íslands, Noregs, Liechtenstein og Sviss.

Fundarefnið að þessu sinni var leiðarvísir fyrir aukna samkeppnishæfni (e. Competitiveness Compass), styrking varnartengds iðnaðar innan ESB og efling neytendaverndar til ársins 2030. 

Staða aðgerða samkvæmt leiðarvísi fyrir aukna samkeppnishæfni (e. Competitiveness Compass) var megin umræðuefni fundarins en leiðarvísirinn var fyrsta stóra stefnumótunarskjalið sem núverandi framkvæmdastjórn sendi frá sér eftir að hún tók við embætti 1. desember 2024, sbr. umfjöllum um leiðarvísinn í Vaktinni 31. janúar 2025. Ráðherrarnir ræddu áskoranir sem eru framundan við að hrinda aðgerðum hans í framkvæmd, svo sem við hagnýtingu gervigreindar af hálfu lítilla og meðalstórra fyrirtækja, fjármögnunarvanda evrópskra fyrirtækja, vandkvæði við stækkun og uppskölun sprotafyrirtækja og íþyngjandi regluverk. Á fundinum kom fram af hálfu fulltrúa framkvæmdastjórnar ESB að talið væri að aðgerðir samkvæmt leiðarvísinum gætu skilað fjárfestingum sem nemi yfir einum milljarði evra á sviði nýsköpunar og hreinnar tækni verði þeim hrint í framkvæmd og geti þannig stutt verulega við samkeppnishæfni og áframhaldandi viðnámsþrótt innan ESB.

Staða og aðgerðir á sviði varnarmála á vettvangi ESB hafa verið mjög í brennidepli stefnumótunar á allra síðustu misserum, sbr. m.a. umfjöllun um fyrstu stefnumörkun ESB á þessu sviði í Vaktinni 15. mars 2024, um útgáfu hvítbókar um varnarmál og endurvopnunaráætlun ESB í Vaktinni 21. mars 2025., um vegvísi um uppbyggingu varnarviðbúnaðar til ársins 2030 og um stofnun nýrrar samstarfsáætlunar á sviði varnarmála og hergagnaframleiðslu í Vaktinni 24. október sl. og nú síðast umfjöllun um nýja stefnumótun um aukinn hreyfanleika herliðs og hergagna innan ESB í Vaktinni 5. desember sl. Á fundinum nú var rætt um aukið mikilvægi hergagnaiðnaðarins fyrir fullveldi og öryggi ESB og fyrir vaxtarmöguleika innri markaðarins. Mikil samstaða var um nauðsyn þess að nýta áætlanir og úrræði sem ESB hefur nú þegar yfir að ráða til að efla samvinnu og sameiginlegar fjárfestingar í hergagnaiðnaði og tengdum iðnaði. Þannig var samstaða um að efla og nútímavæða iðnaðargrunn ESB og takast á við áskoranir sem tengjast rannsóknum og þróun og uppskölun lítilla og meðalstórra fyrirtækja innan geirans. Þá var rætt um mikilvægi þess að efla staðlasamstarf sem er lykilþáttur í að tryggja samvirkni og minnka hæði ESB gagnvart þriðju ríkjum. 

Neytendamál komu einnig til umræðu á fundinum eins og áður segir og kynnti Michael McGrath, framkvæmdastjóri neytendaverndar í framkvæmdastjórn ESB, nýja stefnuáætlun í neytendamálum til 2030, sbr. umfjöllun um þá áætlun í Vaktinni 5. desember sl.

Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra Íslands í Brussel, sótti fundinn fyrir hönd Íslands. Ræddi hann meðal annars um þátttöku Íslands í áætlunum ESB á borð við EU Invest og mikilvægi nýsköpunar á tæknisviðum með tvíþætt notagildi (e. dual use technology). Þá vék hann sérstaklega að þátttöku Íslands á innri markaðnum á grundvelli EES-samningsins og mikilvægi þess að auka samkeppnishæfni markaðarins. Sendiherrann vék í máli sínu einnig að fyrirliggjandi löggjafartillögu um rýni erlendra fjárfestinga og lagði áherslu á að Ísland væri traustur samstarfsaðili er kæmi að slíkri rýni, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 16. maí 2025 um tillöguna. Einnig vék hann að áformum framkvæmdastjórnarinnar um að sett verði skilyrði í opinberum útboðum um „evrópskan valkost“ fyrir strategíska geira innan ESB en þar lagði sendiherrann áherslu á mikilvægi þess að EES/EFTA-ríkin verði ekki undanskilin verði áformin að veruleika, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 27. júní sl. um EES/EFTA-álit um áform um breytingu á tilskipun um opinber innkaup.

Mögulegur sæstrengur frá Evrópu um Ísland til Asíu

Framkvæmdastjórn ESB birti hinn 5. febrúar sl. skýrslu um öryggi og viðnámsþol sæstrengja (e. Report – Security and Resilience of EU Submarine Cable Infrastructures). Með skýrslunni er fylgt eftir orðsendingu til Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB þar sem sett var fram aðgerðaráætlun um öryggi og viðnámsþol sæstrengja, sbr. umfjöllun um orðsendinguna í Vaktinni 21. mars 2025.

Skýrslunni, sem ritstýrt var af sérfræðinefnd undir forystu fulltrúa framkvæmdastjórnarinnar, er ætlað að vera til upplýsingar og ráðgjafar um:

• kortlagningu á núverandi kerfi sæstrengja í ESB og áformaðari uppbyggingu,
• mat á mikilvægi sæstrengja og veikleikum og áhættu sem taldir eru vera til staðar,
• úrræði (e. toolbox) til að bregðast við atvikum sem upp geta komið,
• lista yfir strategísk mikilvæg sæstrengsverkefni í samræmi við forsendur sem settar voru fram í tilmælum framkvæmdastjórnarinnar frá 2024 og
• aðgengi að viðhalds- og viðbragðsþjónustu til að bregðast við atvikum og skemmdum sem kunna að verða á sæstrengjum.

Í skýrslunni eru fjallað nokkuð ítarlega um valkosti og settar fram tillögur að margvíslegum aðgerðum sem skipta má í tvo flokka; annars vegar tækni- og stuðningsráðstafanir og hins vegar strategískar ráðstafanir og ný sæstrengsverkefni.

Nokkuð ítarlega er fjallað um mögulega nýja sæstrengi af strategískum toga sem taldir eru geta aukið við viðnámsþol ESB á sviði gagnaflutninga. Þar á meðal eru settar fram tillögur um lagningu sæstrengja um norðurslóðir til að tengja Evrópu við Asíu, einkum við Japan og Suður-Kóreu. Eru nýir sætrengir um norðurslóðir hugsaðir til að auka öryggi gagnaflutninga til Asíu og þá sem viðbót við núverandi sæstreng sem liggur frá Evrópu til Asíu um Rauðahafið.

Nánar tiltekið er í skýrslunni lagt til að ráðist verði í lagningu tveggja nýrra sæstrengja um norðurslóðir. Annars vegar að lagður verði sæstrengur (leið 2a) frá Eystrasalti, með tenginu við Írland, um Ísland og Grænland og þaðan meðfram ströndum Kanada og Alaska (Vesturleiðin – e. West Arctic passage) um Norður-Íshafið og til Japans og Suður-Kóreu um Beringssund. Hins vegar að lagður verði sæstrengur (leið 2b) frá Eystrasalti meðfram Noregi og þaðan norður fyrir Grænland (Pólleiðin – e. Polar passage) til Kyrrahafs um Beringssund til Japans og Suður-Kóreu, en gert er ráð fyrir að þessi síðari strengur verði samtengdur við þann fyrri milli Skotlands og Noregs og svo aftur við Beringssund, sbr. yfirlitsmynd hér að neðan. Jafnframt er tekið fram í skýrslunni að mögulegt verði, til lengri framtíðar litið, að framlengja strenginn til Filippseyja. Ennfremur er tekið fram að strengurinn bjóði upp á tækifæri til viðbótartengingar Evrópu við vesturströnd Bandaríkjanna og Kanada, þ.e. sem viðbót við núverandi sæstrengi sem liggja þvert yfir Atlantshafið.

Líkt og fjallað var um í Vaktinni 24. október sl. kom mögulegur sæstrengur frá Evrópu til Asíu um Ísland og Grænland til umræðu á tvíhliða fundi Eyjólfs Ármannssonar, innviðaráðherra, með Henna Virkkunen framkvæmdastjóra upplýsingatæknimála í framkvæmdastjórn ESB 10. október sl. auk þess sem málefnið var einnig rætt á sameiginlegum fundi framkvæmdastjórans með ráðherrum fjarskipamála allra Norðurlandanna. Þar kom fram ríkur áhugi beggja á verkefninu en ljóst er að tenging sæstrengsins við Ísland eða í gegnum Ísland myndi auka verulega öryggi gagnaflutninga til og frá Íslandi.

Verkefnið er umfangsmikið og kostnaður eftir því. Í áformum ESB er reiknað með að sæstrengurinn um vesturleiðina verði framkvæmdur í tveimur áföngum, fyrri áfanginn yrði frá Evrópu um Ísland til vesturstrandar Grænlands og síðari áfanginn frá vesturströnd Grænlands til Japans. Almennt eru verkefni af þessu tagi framkvæmd af einkaaðilum með stuðning frá ESB og mögulegum þátttökuríkjum. ESB hefur þegar eyrnamerkt umtalsverða fjármuni til sæstrengsverkefna af strategískum toga, þ.m.t. í nýlagnir á sæstrengjum.

Evrópuþingið samþykkir löggjafartillögur um lánveitingu til Úkraínu

Á fundi leiðtogaráðs ESB 18. desember sl. var samþykkt af hálfu 24 aðildarríkja að ráðast í sameiginlega lántöku upp á 90 milljarða evra til að mæta fjárþörf Úkraínu til næstu tveggja ára, sbr. um umfjöllun um fund ráðsins og samþykktina í Vaktinni 19. desember sl.

Til að hrinda samþykktinni í framkvæmd lagði framkvæmdastjórnin, hinn 14. janúar sl., fram þrjár löggjafartillögur fyrir Evrópuþingið og ráðherraráð ESB og hefur mikil pressa verið á báðum stofnunum að hraða meðferð þessara tillagna eins og kostur er og var í því skyni samþykkt af þeirra hálfu veita tillögunum sérstaka hraðmeðferð. Það bar síðan til tíðinda sl. miðvikudag, að Evrópuþingið tók tillögurnar til lokaafgreiðslu og voru þær samþykktar með miklum meiri hluta atkvæða. Áður hafði verið gert ráð fyrir að tillögurnar yrðu teknar til afgreiðslu 24. febrúar, en þann dag verða heil fjögur liðin ár frá því að Rússland hóf árásarstríð sitt gagnvart Úkraínu. Tillögurnar eiga enn eftir að koma til lokaafgreiðslu í ráðherraráðinu en álitið er að sú afgreiðsla sé einungis formleg og að efnislega sé málið í höfn. Að fengnu samþykki ráðsins verður framkvæmdastjórninni heimilt að veita Úkraínu fyrsta hluta lánsins snemma á öðrum ársfjórðungi þessa árs líkt og stefnt hefur verið að, en fyrir hefur legið að án lánveitingarinnar gæti Úkraínu lent í greiðsluerfiðleikum með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir varnargetu landsins og öryggishagsmuni í Evrópu allri.

Aðgerðaáætlun um viðbrögð við ógnum af völdum dróna og annarra flygilda

Framkvæmdastjórn ESB birti í vikunni aðgerðaáætlun um viðbrögð við vaxandi ógnum við öryggi ESB af völdum dróna og annarra flygilda. Aðgerðaáætlunin byggir m.a. á fyrri stefnumörkun ESB um dróna (e. A Drone Strategy 2.0 for a Smart and Sustainable Unmanned Aircraft Eco-System in Europe), sbr. umfjöllun um þá stefnu í Vaktinni 21. apríl 2023, sbr. einnig orðsendingu um vegvísi um uppbyggingu varnarviðbúnaðar í ESB til ársins 2030 (e. Roadmap for European Defence Readiness), sem fjallað var um í Vaktinni 24. október sl.

Ljóst er að þróun stríðsins í Úkraínu þar sem árásar- og varnardrónar hafa að mörgu leyti gegnt lykilhlutverki sem og nýleg atvik í Evrópu á undanförnum misserum þar sem drónar hafa rofið lofthelgi ríkja með tilheyrandi röskun, m.a. á flugstarfsemi, hefur brýnt ESB og aðildarríki þess til að auka viðbúnað og getu á þessu sviði. 

Í áætluninni eru m.a. boðaðar uppfærðar reglur um drónavernd (e. Drone security package) þar sem m.a. er ætlunin að kveða á um viðbrögð við ólögmætri notkun dróna, nauðsynlega tæknisamþættingu t.d. við 5G farsímakerfið m.a. til að greina för dróna og nýtingu þeirra við löggæslustörf. Þá er komið inn á samvinnu ESB-ríkja við vinveitt nágrannaríki og er Ísland nefnt á nafn í því sambandi.

Öryggisráðstefnan í Munchen – viðhorfkönnun Eurobarometer

Árleg ráðstefna um öryggis- og varnarmál hefst í dag í Munchen og stendur hún yfir um helgina. Um er að ræða mikilvægustu ráðstefnu á þessu sviði sem haldinn er í heiminum og sækir fjöldinn allur af háttsettum ráðamönnum ráðstefnuna á hverju ári,  og mun utanríkisráðherra Íslands, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sækja ráðstefnuna að þessu sinni.

Samkvæmt nýrri viðhorfkönnun Eurobarometer sem birt var í dag, í aðdraganda að ráðstefnunni, kemur í ljós að íbúar Evrópu skynja vaxandi ógn við öryggi sitt, þannig telja tveir þriðju hlutar íbúa ESB að ógn stafi að landinu þeirra. Þá leggur meiri hluti íbúa traust sitt á að ESB grípi til aðgerða til að auka öryggi og varnir aðildarríkjanna.

Sjá nánar um niðurstöður könnunarinnar hér.

Aðgerðaáætlun gegn neteinelti

Framkvæmdastjórn ESB birti í vikunni aðgerðaáætlun gegn neteinelti sem miðar að því að efla vernd barna og ungmenna á netinu og tryggja samræmdar aðgerðir og viðbrögð í aðildarríkjunum. Í áætluninni er lögð áhersla á skýra og sameiginlega skilgreiningu á neteinelti, þ.e. að neteinelti sé endurtekin eða viðvarandi hegðun á stafrænum vettvangi sem miðar að því að niðurlægja, útiloka eða skaða börn og ungmenni. Slík samræmd skilgreining er talin lykilforsenda þess að unnt sé að bæta yfirsýn, samræma gagnasöfnun og gera aðildarríkjum kleift að bregðast við með markvissari hætti. Áætlunin er til fyllingar reglugerð um stafræna þjónustu (Digital Services Act) og er boðað að leiðbeiningar um framkvæmd ákvæða reglugerðarinnar um vernd barna á internetinu verði endurskoðaðar síðar á árinu.

Í áætluninni er kveðið á um innleiðingu nýs samevrópsks öryggisapps sem gerir börnum og ungmennum kleift að tilkynna neteinelti á einfaldan hátt, geyma sönnunargögn á öruggan hátt og auðvelda þeim að fá beinan aðgang að viðeigandi stuðningsþjónustu. Jafnframt verður fræðsla um stafræna hæfni og heilbrigðar netvenjur efld í skólum og í samfélaginu öllu, með sérstakri áherslu á viðkvæma hópa. Markmið áætlunarinnar er að skapa stafrænt umhverfi þar sem börn og ungmenni í ESB geta notið öryggis, virðingar og raunverulegs stuðnings verði þau fyrir einelti á netinu.

Framkvæmdastjórnin hyggst hrinda aðgerðaáætluninni í framkvæmd í nánu samstarfi við aðildarríkin, atvinnulíf, félagasamtök, alþjóðastofnanir og ekki síst við fulltrúa barna og ungmenna.

Samhliða innleiðingu áætlunarinnar mun framkvæmdastjórnin vinna áfram að samræmingu aldursgreiningar á netinu, til þess að unnt sé að takmarka aðgengi barna og ungmenna að efni og þjónustu sem ekki er við þeirra hæfi. Tillögu að reglugerð um stafræna sanngirni (e. Digital Fairness Act) sem boðað er að lögð verði fram síðar er einnig ætlað að styrkja markmið áætlunarinnar. Loks hyggst framkvæmdastjórnin standa fyrir viðamikilli rannsókn á áhrifum óhóflegs skjátíma og samfélagsmiðlanotkunar á velferð og andlega heilsu barna og er markmið rannsóknarinnar að leggja grunn að frekari verndarráðstöfunum fyrir börn og ungmenni í framtíðinni.

Óformlegur fundur félags- og vinnumarkaðsráðherra

Óformlegur fundur félags- og vinnumarkaðsráðherra ESB fór fram í dag á Kýpur undir formennsku Kýpverja í ráðherraráði ESB.

Auk ráðherra ESB-ríkjanna sátu fundinn fulltrúar framkvæmdastjórnar ESB, Evrópuþingsins og samtaka atvinnurekenda og launþega í Evrópu. Auk þess var ráðherrum EES/EFTA-ríkjanna var boðin þátttaka á fundinum og sótti Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra, fundinn fyrir Íslands hönd.

Að þessu sinni voru eftirtalin þrjú meginumræðuefni til umfjöllunar:

• Sanngjarn og inngildandi vinnumarkaður.
• Fyrirhuguð stefna ESB um aðgerðir gegn fátækt.
• Langtímaumönnun eldra fólks og leiðir til að bæta lífsgæði þess.

Sjá nánar um fundinn á heimasíðu kýpversku formennskunnar og í fréttatilkynningu félags- og húsnæðismálaráðuneytisins.

Opið samráð um tillögur að nýjum samstarfsáætlunum ESB

Efnt hefur verið til opins samráðs vegna undirbúnings að þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB á tímabilinu 2028–2034. Leitað er álits hagsmunaaðila til að undirbyggja ákvarðanir stjórnvalda um þátttöku í áætlunum sem koma munu til framkvæmda árið 2028.

Eins og greint var frá í Vaktinni 21. nóvember sl.  og  25. júlí sl. hefur framkvæmdastjórnin lagt fram tillögur að nýjum samstarfsáætlunum í tengslum við langtímafjárhagsramma sambandsins fyrir árin 2028–2034. Í tillögunum eru m.a. boðaðar umfangsmiklar breytingar á skipulagi og framkvæmd þeirra áætlana sem Ísland tekur nú þátt í. Verður áætlunum fækkað verulega með sameiningum, en umfang þeirra sem eftir standa að sama skapi aukið. Stærsta breytingin felst í stofnun nýs Samkeppnishæfnissjóðs (European Competitiveness Fund, ECF) sem ætlað er að efla fjárfestingar og stuðning ESB við nýsköpun og tækniþróun — þar á meðal í tækni með tvíþætta notkunarmöguleika (e. dual use). Sjóðurinn verður reistur á grunni 14 núgildandi áætlana og verður nátengdur rannsóknaáætluninni Horizon Europe.

Í ljósi mikilvægis þátttöku Íslands og góðs árangurs í samstarfsáætlunum ESB til margra ára er brýnt að vanda vel til verka við greiningu og ákvarðanatöku um þátttöku á næsta tímabili. Fjölmörg ráðuneyti og stofnanir hafa komið að hagsmunamati undanfarna mánuði. Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið (MNH) og utanríkisráðuneytið hafa tekið að sér samræmingarhlutverk við þá vinnu.

Unnt er að senda inn umsagnir um málið í samráðsgátt Stjórnarráðsins og er umsagnarfrestur til 12. mars nk. Opinn kynningarfundur (netfundur) um samráðsferlið verður haldinn miðvikudaginn 18. febrúar kl. 11.00, sbr. nánari upplýsingar í fréttatilkynningu Stjórnarráðsins þar sem einnig er að finna hlekk til skráningar á fundinn.

 

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].