Árásarstríð Rússlands og stuðningur við Úkraínu

Að þessu sinni er fjallað um:

• árásarstríð Rússlands
• breytta afstöðu Ungverjalands til afgreiðslu á lánveitingu til Úkraínu
• frestun á afgreiðslu nýrra þvingunaraðgerða gegn Rússlandi
• nýja stefnumótun um aðgerðir gegn kynþáttafordómum
• rannsókn á áhrifum innflutnings sjávar- og fiskeldisafurða til ESB
• ávarp stækkunarstjóra ESB á ráðstefnu í Tallinn
• samráð um drög að nýrri almennri hópundanþágureglugerð um ríkisaðstoð
• óformlegan fund heilbrigðisráðherra
• kynningarfund um tillögur að nýjum samstarfsáætlunum ESB

 

Fjögur ár frá upphafi allsherjarinnrásar Rússlands í Úkraínu

Efnisyfirlit umfjöllunar:

• Inngangur
• Sameiginleg yfirlýsing leiðtoga ESB
• Sérstakur þingfundur í Evrópuþinginu – ávarp Zelenskí
• Fundur leiðtoga ríkjahóps til stuðnings Úkraínu í Kænugarði
• Stuðningsyfirlýsing G7-ríkjanna
• Fundur NB8-ríkjanna með forseta Úkraínu

Inngangur

Hinn 24. febrúar sl. voru fjögur ár liðin frá því að Rússland hóf allsherjarinnrás sína í Úkraínu og telst stríðið nú til mestu og mannskæðustu hernaðarátaka í Evrópu frá lokum síðari heimstyrjaldarinnar og sér ekki fyrir endann á. Hin „sérstaka hernaðaraðgerð“ eins og rússnesk stjórnvöld hafa kosið að kalla árásarstríð sitt átti fyrst, samkvæmt áætlunum Rússlands, einungis að taka þrjá daga og var hernám höfuðborgar Úkraínu, Kænugarðs, þar eitt meginmarkmiðið. Er ljóst að hin afar öfluga varnarbarátta sem Úkraína hefur háð frá fyrsta degi kom rússneskum hernaðaryfirvöldum í opna skjöldu og er rússneski herinn, nú fjórum árum síðar, óravegu frá því að ná markmiðum sínum.

Í tilefni tímamótanna komu fjölmargir leiðtogar saman í höfuðborg Úkraínu, Kænugarði, auk þess sem m.a. var efnt til sérstaks þingfundar í Evrópuþinginu til að marka tímamótin. Þrátt fyrir afdráttarlausar stuðningsyfirlýsingar til Úkraínu frá öllum hlutaðeigandi, m.a. frá leiðtogum ESB, sbr. neðangreint, þá varpaði það óneitanlega skugga á að ESB tókst hvorki að ljúka afgreiðslu 90 milljarða evra lánveitingar til Úkraínu né afgreiðslu 20. pakka þvingunarráðstafana gegn Rússlandi, fyrir afmælisdaginn, eins og áformað hafði verið, en sérstaklega er fjallað um stöðu þessara tveggja mála hér að neðan í Vaktinni.

Sameiginleg yfirlýsing leiðtoga ESB

Æðstu leiðtogar ESB, António Costa, forseti leiðtogaráðs ESB, Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB og Roberta Metsola, forseti Evrópuþingsins, sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu í tilefni tímamótanna.

Í yfirlýsingunni kemur fram óhagganlegur stuðningur við málstað Úkraínu og varnarbaráttu landsins og jafnframt að ESB styðji friðarumleitanir sem miði að því að ná fram réttlátum og varanlegum friði fyrir Úkraínu sem byggi á meginreglum sáttmála Sameinuðu þjóðanna og alþjóðalögum. Leiðtogarnir heita áframhaldandi alhliða stuðningi við Úkraínu af hálfu ESB, jafnt pólitískum og diplómatískum stuðningi, fjárhagslegum og efnahagslegum stuðningi, stuðningi á sviði mannúðarmála og á sviði hernaðarmála. Um fjárhagslegan stuðning ESB segir nánar tiltekið:

„In addition to the close to €200 billion of support since 2022, European leaders have agreed to provide to Ukraine €90 billion in 2026-27 to help ensuring that Ukraine can meet its urgent budgetary and defence needs and remain strong in the face of Russia’s attacks. €60 billion of this support package will be spent on military needs (the “Porcupine programme”). The first payment will be made as soon as possible.“

Hvenær unnt verður að greiða fyrstu greiðsluna af framangreindu 90 milljarða evru láni á þó enn eftir að koma í ljós eins og áður segir.

Sérstakur þingfundur í Evrópuþinginu – ávarp Zelenskí

Í tilefni tímamótanna var efnt til sérstaks þingfundar í Evrópuþinginu. Í opnunarávarpi  sagði Roberta Metsola, forseti þingsins, m.a.:

„Four years on, the European Parliament has not let Ukraine down. Because we know that when we stand together, Ukraine and Europe stand strong. Ukraine's security is Europe’s security, Ukraine's freedom is Europe’s freedom, and Ukraine's future is in Europe.”

Þá ávarpaði forseti Úkraínu, Volodomír Zelenskí, forseti Úkraínu, þingfundinn í gegnum fjarfundabúnað og var ávarpinu afar vel tekið með löngu dynjandi lófaklappi. Sjá upptöku af ávarpinu hér.

Í framhaldinu af ávarpinu fóru fram almennar umræður um stöðu mála í Úkraínu. Þar kom fram eindrægur stuðningur við málstað Úkraínu og samþykkti þingið í kjölfar umræðunnar ályktun, með miklum meirihluta, þar sem fullri ábyrgð af stríðinu er lýst á hendur Rússlandi og jafnframt að mögulegir friðarsamningar verði að innihalda áreiðanlegar öryggistryggingar fyrir Úkraínu auk þess sem kallað er eftir auknum refsiaðgerðum gegn Rússlandi ásamt fleiru.

Fundur leiðtoga ríkjahóps til stuðnings Úkraínu í Kænugarði

Eins og áður sagði komu fjölmargir leiðtogar ríkjahóps til stuðnings Úkraínu (e. Coalition of the Willing) saman í Kænugarði til fundar með forseta Úkraínu á þriðjudag til að sýna samstöðu með Úkraínu og var Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra Íslands, þar á meðal. Jafnframt sátu fundinn þau António Costa, forseti leiðtogaráðs ESB, og Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, og héldu Costa, von der Leyen og Zelenskí sameiginlegan fréttamannafund að honum loknum þar sem þau svöruðu m.a. spurningum fréttamanna um framgang aðildarumsóknar Úkraínu að ESB og um stöðu 90 milljarða evra lánveitingu ESB til Úkraínu, sbr. sérstaka umfjöllun hér að neðan. Sjá hér einnig útskrift af ávörpum þeirra Zelenskí, Costa og von der Leyen á fundinum.

Fundur NB8-ríkjanna með forseta Úkraínu

Í tengslum við fund ríkjahóps til stuðnings Úkraínu í Kænugarði áttu leiðtogar Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna (NB8-ríkin) sérstakan fund með Zelenskí þar sem staða stríðsins og friðarumleitana sem fram hafa farið að undanförnu var rædd, og sendu NB8-ríkin frá sér sameiginlega yfirlýsingu í tengslum við fundinn.

Sjá nánar um þátttöku forsætisráðherra í viðburðum í Kænugarði og um stuðning Íslands við Úkraínu í fréttatilkynningu forsætisráðuneytisins.

Stuðningsyfirlýsing G7-ríkjanna

G7-ríkin, þ.e. Bandaríkin, Kanada, Japan, Frakkland, Þýskaland, Ítalía og Bretland, ásamt ESB, sendu frá sér sameiginlega stuðningsyfirlýsingu við Úkraínu í tilefni tímamótanna. Var þetta í fyrsta sinn sem G7-ríkin senda frá sér sameiginleg yfirlýsingu um stöðu mála í Úkraínu frá því að Donald Trump tók við embætti forseta Bandaríkjanna fyrir rúmu ári síðan.

António Costa, Volodomír Zelenskí og Ursula von der Leyen í Kænugarði á þriðjudaginn

Ungverjaland víkur frá samkomulag um afgreiðslu á lánveitingu til Úkraínu

Líkt og fjallað var um í Vaktinni 19. desember sl. þá samþykkti leiðtogaráð ESB að veita Úkraínu 90 milljarða evra lán til að tryggja möguleika Úkraínu til að viðhalda varnarbaráttu sinni gagnvart linnulausu árásarstríði Rússlands sem hefur nú staðið í heil fjögur ár, sbr. umfjöllun um þau tímamót hér að framan. Þingið samþykkti löggjafartillögur er tengjast málinu 11. febrúar, sbr. umfjöllun í Vaktinni 13. febrúar sl., og var á þeim tímapunkti álitið að endanleg afgreiðsla lánsins í ráðherraráði ESB væri hreint formsatriði enda lá fyrir samkomulag um afgreiðsluna á milli aðildarríkjanna, sbr. fyrrgreindan fund leiðtogaráðsins. Annað kom á daginn.

Enda þótt þrjú aðildarríki ESB, þ.e. Ungverjaland, Slóvakía og Tékkland, hafi ekki fallist á að taka þátt í lánveitingunni sem slíkri þá fólst í samkomulaginu að öll ríkin myndu samþykkja þá þætti málsins þar sem krafist er einróma samþykkis í ráðherraráði ESB. Það samkomulag virðist Ungverjaland, undir forystu Victor Orbán forsætisráðherra landsins, nú hafa rofið og kom Ungverjaland í veg fyrir afgreiðslu málsins í ráðinu síðastliðinn mánudag. Ber Orbán fyrir sig forsendubrest, sem felst í því að Úkraína hafi stöðvað olíuflutninga til landsins frá Rússlandi um svonefnda Druzhba-olíuleiðslu sem liggur í gegnum Úkraínu.

Úkraínumenn segja á hinn bóginn að olíuflutningar um leiðsluna hafi stöðvast vegna skemmda sem urðu í loftárásum Rússlands og tók Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, undir þá skýringu á fréttamannafundi í Kænugarði á þriðjudaginn þar sem hún hvatti jafnframt til þess að viðgerðum á leiðslunni yrði hraðað. Í bréfi sem Orbán sendi António Costa, forseta leiðtogaráðsins, í gær, kemur fram að Ungverjaland sé reiðubúið til að styðja þá hugmynd sem fram hefur komið um að ráðist verði í vettvangskönnun (e. fact-finding mission) til að kanna ástand olíuleiðslunnar, svo fremi sem sérfræðingar frá Ungverjalandi og Slóvakíu taki þátt í þeirri athugun, og jafnframt að Ungverjaland sé reiðubúið til að fallast á niðurstöður þeirrar athugunar hverjar svo sem þær kunna að verða. Þá kemur jafnframt fram í bréfinu að Orbán sé að fullu meðvitaður um þá pólitísku erfiðleika (e. political difficulties) sem dráttur á samþykki hafi valdið og að frumkvæði hans að þessu leyti sé sett fram til að greiða tímanlega úr málinu.

Á þessari stundu er alls óljóst hvernig úr þessu kann að leysast, en hafa ber í huga að krísur sem þessar, tengdar afstöðu Ungverjalands til Úkraínu, hafa margoft komið upp í ráðinu frá því að árásarstríð Rússlands gagnvart Úkraínu hófst, sbr. nú einnig stöðvun á afgreiðslu 20. pakka þvingunaraðgerða gegn Rússlandi sem fjallað er um hér að neðan. Hingað til hefur þó alltaf á endanum tekist að ná málamiðlun, en á hinn bóginn er ljóst að tímapressan í málinu nú er meiri en áður. Þá er það líka nýtt í þessu máli að hér virðist vera um skýrt rof á fyrirliggjandi samkomulagi að ræða og má greina að mjög þungt er í mörgum vegna þess. Afstaða Ungverjalands hefur þannig m.a. mætt harðri gagnrýni af hálfu António Costa, forseta leiðtogaráðs ESB, sem hefur sagt það óásættanlegt að ekki væri staðið við samkomulag sem leiðtogar Evrópusambandsríkjanna hefðu náð sín á milli og vísaði hann þar til þess samkomulags sem náðist framangreindum fundi leiðtogaráðs ESB í desember á síðasta ári.

Victor Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands

Ungverjaland stöðvar afgreiðslu nýrra þvingunaraðgerða gegn Rússlandi

Ekki tókst að afgreiða 20. pakka þvingunarráðstafana gegn Rússlandi á fundi utanríkisráðherra ESB, á vettvangi ráðherraráðs ESB, sem haldinn var í Brussel sl. mánudag. Þrátt fyrir að aðildarríkin hafi áður náð samkomulagi um efni pakkans þá kom Ungverjaland, líkt og varðandi afgreiðslu lánveitingar til Úkraínu, í veg að þær yrðu samþykktar og báru fulltrúar landsins fyrir sig sama forsendubrest, þ.e. að flæði olíu frá Rússlandi til Ungverjalands í gegnum svonefnda Druzhba-olíuleiðslu hefði stöðvast.

Utanríkismálastjóri ESB, Kaja Kallas, kvað niðurstöðuna vera bakslag en niðurstaðan hefur ennfremur verið harðlega gagnrýnd af flestum aðildarríkjum sambandsins. Þannig sagði utanríkisráðherra Þýskalands, Johann Wadephuyl, að hann væri forviða yfir þessari afstöðu Ungverjalands. Utanríkisráðherra Litáen, Kęstutis Budrys, sagðist í uppnámi yfir afstöðu Ungverja og utanríkisráðherra Póllands, Radosław Sikorski, sagði Ungverja augljóslega hafa gleymt því hvernig væri að sæta rússneskri innrás og vísaði þar til hetjulegrar andspyrnu Ungverja gegn innrás Sovétríkjanna í landið árið 1956.

Ný stefnumótun ESB um aðgerðir gegn kynþáttafordómum

Framkvæmdastjórn ESB kynnti 20. janúar sl. nýja stefnu ESB gegn kynþáttafordómum (e. EU Anti-Racism Strategy) fyrir árin 2026-2030. Stefnan byggir á aðgerðaáætlun ESB gegn kynþáttafordómum 2020-2025.

Nýja stefnan miðar að því að berjast gegn kynþáttafordómum með því að:

• tryggja fulla innleiðingu og framfylgd laga ESB gegn mismunun,
• halda áfram að draga úr hindrunum og efla inngildingu þegar kemur að menntun, atvinnu, heilbrigðisþjónustu og húsnæði og með því að
• leggja áherslu á samstarf gegn kynþáttafordómum á öllum stigum samfélagsins.

Helstu aðgerðir í stefnunni eru eftirfarandi:

• Framkvæmd tilskipunar um jafna meðferð óháð kynþætti frá 2000 verður metin með það að markmiði að greina hvernig tekist hefur til með innleiðingu hennar og hvort þörf sé á harðari viðurlögum við brotum á reglunum.
• Umgjörð til að takast á við hatursorðræðu og hatursglæpi verður styrkt, m.a. til að tryggja réttindi brotaþola og samræma skilgreiningar á hatursglæpum á netinu.
• Efnt verður til vitundarvakningar um jafnrétti innan ESB auk verkefna sem tryggja jafnan aðgang að menntun, atvinnu, húsnæði og heilbrigðisþjónustu.
• Samhæfingarstjóri gegn kynþáttafordómum (e. Anti-racism coordinator) mun leggja áherslu á uppbyggilegt samtal og samvinnu milli stofnana ESB, aðildarríkja, borgaralegs samfélags og fræðasamfélagsins. Jafnframt leggur framkvæmdastjórnin til að veittur verði aukinn stuðningur til félagasamtaka sem berjast gegn kynþáttafordómum á grundvelli hinnar nýju AgoraEU-áætlunarinnar sem lagt er til að komi til framkvæmda á næsta langtíma fjárhagstímabili ESB 2028-2034.

Stefna ESB gegn kynþáttafordómum miðar að því að berjast gegn öllum tegundum kynþáttafordóma og tekur hún mið af annarri stefnumörkun ESB á sviði jafnréttismála, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 8. desember 2023 um aðgerðaáætlun gegn hatursorðræðu og hatursglæpum.

Gert er ráð fyrir að fylgst verði með innleiðingu stefnunnar og að skýrsla um framkvæmd hennar verði birt þegar gildistími hennar er hálfnaður.

Rannsókn á áhrifum innflutnings sjávar- og fiskeldisafurða til ESB

Nýverið lét sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins (PECH) framkvæmda fyrir sig rannsókn á áhrifum innflutnings sjávar- og fiskeldisafurða til ESB á getu sambandsins til að anna eftirspurn með sjálfstæðum hætti og tryggja þannig sjálfbærni sambandsins og fæðuöryggi. Í skýrslu um niðurstöður rannsóknarinnar er gerður samanburður á framleiðslukostnaði, samkeppnishæfni og nýsköpun milli framleiðenda innan ESB og utan ESB, og skoðaðar stefnumótandi aðgerðir til að styrkja viðnámsþrótt ESB í samræmi við Græna sáttmálann (e. European Green Deal) og stefnuna „frá býli til borðs“ (e. Farm to Fork), sem m.a. var fjallað um í Vaktinni 12. mars 2021.

Rannsóknin leiðir m.a. í ljós að sjálfbærni ESB (þ.e. hlutfall af framleiðslu innan ESB miðað við heildarneyslu) lækkar stöðugt. Ef tekið er tillit til útflutnings, framleiðir ESB aðeins um 14,2% af því sem neytt er innan sambandsins.

Samkvæmt skýrslunni eru ástæður þess að ESB er háð svo miklum innflutningi tilkomin vegna hærri framleiðslukostnaðar innan ESB miðað við lykilsamkeppnisaðila utan ESB (t.d. vegna lægri launa svo sem í Marokkó, á Indlandi og í Asíu). Þá er lakari samkeppnisstaða sjávarútvegs í ESB m.a. talin stafa af því að fiskiskipafloti ESB er kominn til ára sinna og greinin undirfjármögnuð.

Athygli vekur að í skýrslunni er bent á það að í sumum ríkjum utan ESB, t.d. á Íslandi og í Noregi, sé arðsemi innan greinarinnar góð vegna tækniþróunar og skilvirkni sem gerir þessi ríki samkeppnishæf þrátt fyrir háan grunnkostnað.

Þá kemur fram að fiskeldisframleiðsla innan ESB hafi verið um 1 milljón tonna á ári og staðið í stað um lengri tíma, sem skilar einungis um 10% af heildarneyslu innan ESB. Ástæður stöðnunar í framleiðslu eru fyrst og fremst raktar til hás fóðurs- og orkukostnaðar, flókinnar löggjafar og eftirlits sem og til takmarkaðs aðgangs að hafrými til eldis. Þar sem fiskveiðar séu takmarkaðar af líffræðilegum ástæðum sé nýsköpun í fiskeldi forsenda þess að unnt sé að auka sjálfbærni ESB á þessu sviði.

Í skýrslunni er bent á ýmsar stefnumótandi lausnir til að bregðast við framangreindu og auka hlutdeild ESB.

Skýrslan var kynnt á fundi sjávarútvegsnefndar Evrópuþingsins sl. miðvikudag og má horfa á upptöku af fundinum hér.

Ávarp stækkunarstjóra ESB á ráðstefnu í Tallinn

Ráðstefna um stækkunarmál ESB fór fram í Tallinn í Eistlandi 13. febrúar sl. og ávarpaði Marta Kos, framkvæmdastjóri stækkunarmála í framkvæmdastjórn ESB, ráðstefnuna.

Í ávarpinu lagði Kos áherslu á að einn mikilvægasti ávinningur aðildar fyrir ný ríki hafi í gegnum tíðina verið aukið öryggi og hvati til að hrinda í framkvæmd nauðsynlegum umbótum. Aðild að Atlantshafsbandalaginu hafi oft haldist í hendur við aðild að ESB en nú yrði framlag ESB til öryggismála álfunnar að styrkjast verulega, eins og viðleitni ESB á undanförnum misserum á því sviði væri til marks um.

Í ávarpinu kom fram að viðræður við umsóknarríki nú um stundir ættu sér stað í mun flóknara alþjóðlegu umhverfi en áður hafi verið þar sem umsóknarríki verði oft á tíðum fyrir miklum þrýstingi utanaðkomandi ríkja á sama tíma og tekist væri á við nauðsynlegar breytingar sem iðulega væru umdeildar og oft pólitískt kostnaðarsamar. Áskoranir í ferlinu væru því margar og að þær kölluðu á endurskoðun á stækkunarstefnu ESB.

Kos sagði að endurskoðun á stækkunarstefnu ESB yrði að byggja á fimm megin forsendum. Í fyrsta lagi að ekki væri unnt að gefa neinn afslátt af grundvallarumbótum á sviði réttarríkisins og nefndi hún þar sérstaklega þætti sem snúa að aðgerðum gegn spillingu og styrkingu lýðræðislegs stjórnarfars. Í öðru lagi mætti aðild nýrra ríkja ekki fela í sér að „trójuhestar“ kæmust inn í sambandið, með öðrum orðum að ESB verði að hafa tryggingar fyrir því að ekki verði afturhvarf frá lýðræðislegu stjórnarfari og öðrum grunngildum sambandsins innan ríkja sem fengið hafa aðild. Komi slíkt upp verði viðbrögð ESB að vera skýr og afgerandi um að slíkt líðist ekki. Í þriðja lagi yrði ESB sjálft að vera reiðubúið til þess að taka við nýjum aðildarríkjum með breyttum starfsháttum. Í fjórða lagi yrði stækkunarstefna ESB að bera með sér að íbúar umsóknarríkjanna finndu raunverulegan ávinning af væntri aðild að ESB. Verðlauna yrði þau umsóknarríki sem hefðu sýnt árangur í umbótum.

Kos varpaði að lokum fram spurningunni hvort Evrópa væri tilbúin undir frið. Sagði hún að þó að allir þráðu skjót endalok á hinu hörmulega stríði sem geysað hefur í Úkraínu þá væri nauðsynlegt að horfast í augu við að endalok stríðsins muni skapa nýjan veruleika í Evrópu. Áleitnar spurningar er lúti að því hvernig framgangi aðildarumsókna núverandi umsóknarríkja verði háttað muni vakna skjótt og að þá væri mikilvægt að ganga hratt og örugglega til leiks.

Framangreindar vangaveltur ríma við það sem framkvæmdastjórn ESB hefur, á umliðnum misserum, vakið máls á, þ.e. að beina þurfi sjónum inn á við í aðdraganda mögulegrar stækkunar. Hefur þannig með virkum hætti verið tekið til skoðunar hvort og þá að hvaða marki sé nauðsynlegt að ráðast í umbætur á starfsháttum ESB þannig að sambandið ráði betur við það aukna umfang og flækjustig sem fjölgun aðildaríkja myndi óhjákvæmilega hafa í för með sér. Í þessu skyni sendi framkvæmdastjórn ESB m.a. frá sér orðsendingu í mars 2024 þar sem ýmsar mögulegar innri umbætur á stjórnskipulagi ESB voru reifaðar, sbr. umfjöllun um orðsendinguna í Vaktinni 3. maí 2024. s.s. hvort fækka eigi þeim ákvörðunum sem krefjast einróma samþykkis meðal aðildarríkjanna. Þá samþykkti Evrópuþingið einnig nýverið þingsályktun um stofnanalegar afleiðingar samfara mögulegri fjölgun aðildarríkja. Þá hefur framkvæmdastjórnin einnig boðað að lögð verði fram ný orðsending á næstunni, þar sem sett verði fram nánari greining á því hvaða umbætur teljist æskilegar eða nauðsynlegar, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 7. nóvember sl. um stækkunarskýrslu ESB fyrir árið 2025.

Marta Kos, stækkunarstjóri ESB

Samráð um drög að nýrri almennri hópundanþágureglugerð um ríkisaðstoð

Framkvæmdastjórn ESB efndi í gær til opins samráðs um drög að nýrri almennri hópundanþágureglugerð um ríkisaðstoð (e. General Block Exemption Regulation).

Drögin eru birt í framhaldi af opnu samráðsferli sem fram fór á síðasta ári vegna endurskoðunar á reglugerðinni, sbr. umfjöllun um samráðið í Vaktinni 25. júlí sl.

Hópundanþágureglugerðin heimilar aðildarríkjum að veita ákveðnar tegundir ríkisaðstoðar án fyrirfram samþykkis framkvæmdastjórnarinnar að uppfylltum skilyrðum og auðveldar m.a. veitingu ríkisaðstoðar til rannsókna og þróunar, grænnar orkuframleiðslu og til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. 

Sjá nánar um samráðið og helstu breytingar sem lagðar eru til í drögunum í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnarinnar þar sem kallað er eftir umsögnum en umsagnarfrestur er til 23. apríl nk.

Óformlegur fundur heilbrigðisráðherra

Óformlegur fundur heilbrigðisráðherra ESB fór fram í Lefkosíu á Kýpur dagana 25.–26. febrúar sl. á vegum kýpversku formennskunnar í ráðherraráði ESB. Auk ráðherra aðildarríkja ESB sátu fundinn ráðherrar EES/EFTA-ríkjanna og sótti Alma D. Möller, heilbrigðisráðherra, fundinn fyrir hönd Íslands.

Á fundinum voru þrjú meginmálefni til umræðu þ.e. tillaga um stofnun evrópskrar miðstöðvar fyrir framúrskarandi klíníska starfsemi á sviði lyfja, geðheilbrigðismálefni með sérstakri áherslu á ungt fólk og innleiðing tillögu um samevrópskt gagnasvæði á heilbrigðissviði (European Health Data Space – EHDS).

Framúrskarandi klínísk starfsemi á sviði lyfja

Kýpverska formennskan kynnti á fundinum hugmynd að nýrri evrópskri miðstöð sem ætlað yrði að bæta vísindalegan grundvöll klínískra ákvarðana og stuðla að samræmdari klínískum leiðbeiningum um notkun nýrra lyfja í Evrópu. Markmiðið nýrrar miðstöðvar yrði að draga úr tvíverknaði milli ríkja og stuðla að jafnara aðgengi sjúklinga að nýjum og árangursríkum meðferðum.

Geðheilbrigðismál

Rætt var um stöðu geðheilbrigðismála í ESB, einkum á meðal barna og ungmenna. Í umræðum komu fram áherslur á mikilvægi forvarna, snemmtæka íhlutun og að geðheilbrigðisþjónusta sé aðgengileg og taki mið af ólíkum þörfum samfélagshópa.

Samevrópskt gagnasvæði á heilbrigðissviði

Ráðherrarnir ræddu stöðu innleiðingar EHDS. Umræðan beindist m.a. að notkun heilbrigðisgagna í rannsóknum og nýsköpun og mikilvægi skýrrar umgjarðar, öryggis og nægilegs undirbúnings aðildarríkja við innleiðinguna.

Í tengslum við fundinn átti heilbrigðisráðherra tvíhliða fund með heilbrigðisráðherra Noregs, Jan Christian Vestre, þar sem m.a. var rætt um heilbrigðisviðbúnað ríkjanna og þátttöku EFTA-ríkjanna í starfsemi og neyðarviðbrögðum Neyðar- og viðbragðsskrifstofu ESB á sviði heilbrigðismála (HERA) en formlegar viðræður um þátttöku EES/EFTA-ríkjanna um þátttöku í HERU standa nú yfir, sbr. umfjöllun í Vaktinni 30. maí sl., og fór samningafundur m.a. fram í Liechtenstein nú í vikunni en enn er óljóst hvenær viðræðum lýkur.

Sjá til hliðsjónar hér yfirlitsgrein Vaktarinnar 31. maí 2024 um framgang stefnuáætlunar ESB á sviði heilbrigðismála.

Kynningafundur um tillögur að nýjum samstarfsáætlunum ESB

Eins og greint var frá í Vaktinni 13. febrúar sl. stendur nú yfir opið samráð um undirbúning að þátttöku Íslands í samstarfsáætlunum ESB á tímabilinu 2028–2034.

Kynningarfundur um tillögurnar og samráðsferlið var haldinn 18. febrúar þar sem farið varið yfir helstu tillögur sem snerta mögulega þátttöku Íslands á nýju tímabili og helstu breytingar sem þær fela í sér. Einnig var gerð grein fyrir því vinnulagi sem Stjórnarráðið beitir við hagsmunamat á þátttöku Íslands.

Vakin er athygli á að upptaka af kynningarfundinum 18. febrúar er aðgengileg á netinu. Tekið verður við umsögnum til 12. mars nk. og verða þær meðal annars hafðar til hliðsjónar við undirbúning á ákvarðanatöku stjórnvalda um áframhaldandi þátttöku Íslands. Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið (MNH) og utanríkisráðuneytið gegna samræmingarhlutverki í þessari vinnu, í samvinnu við önnur hlutaðeigandi ráðuneyti.

 

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].