Fór yfir feril náðunarmála

Dómsmálaráðherra kynnti á fundi ríkisstjórnarinnar í gær minnisblað um feril náðunarmála. Þar er gerð grein fyrir meðferð mála frá því að beiðni berst þar til ákvörðun forseta Íslands liggur fyrir.

Náðun felur í sér eftirgjöf refsingar, að nokkru eða öllu leyti, eftir að viðkomandi hefur hlotið dóm. Hún er alltaf skilorðsbundin til tiltekins tíma og haldi sá sem fær náðun skilorð fellur refsing niður. 

Skýr verkaskipting 

Forseti Íslands fer með náðunarvald samkvæmt stjórnarskrá og beitir því með atbeina dómsmálaráðherra og á ábyrgð hans. Ráðherra metur hvort skilyrði náðunar séu fyrir hendi og ber náðun upp í ríkisstjórn áður en hún er lögð fyrir forseta sem ákveður endanlega hvort fallist sé á tillöguna. 

Ráðherra leitar umsagnar hjá náðunarnefnd sem leggur fram rökstudda tillögu um afgreiðslu. Við mat á því hvort veita eigi náðun eða ekki horfir nefndin meðal annars til eðlis og alvarleika brota, lengdar refsingar, félagslegra aðstæðna og mannúðarsjónarmiða. 

Náðun sjaldgæf og bundin ströngum skilyrðum

Algengast er að náðun sé veitt vegna heilsufars. Þá er það metið að viðkomandi hafi ekki nægilega heilsu til að sitja af sér dóm í fangelsi. Talsvert þarf til að náðun sé veitt á þessum grundvelli.  

Einnig eru dæmi um að náðun hafi verið veitt á fésektum en þá liggur yfirleitt til grundvallar að farið hefur fram árangurslaust fjárnám og í sumum tilvikum að viðkomandi hafi hvorki tök á því að greiða sektina né heilsu til að sitja af sér vararefsingu í fangelsi.

Ný náðunarnefnd tók til starfa í nóvember. Frá fyrsta fundi hennar hafa 27 beiðnir um náðun verið afgreiddar. Lögð var til náðun í þremur þeirra, allt á grundvelli heilsufars, en öðrum var synjað.