Hvaða áhrif hefði Evrópusambandsaðild á íslenska tungu?

Til upplýsingar: Þessi upplýsingamoli var birtur á vef utanríkisráðuneytisins sem hluti af sérstakri upplýsingasíðu sem sett var í loftið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem fram fór 29. ágúst 2026. Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem haldin var á grunni stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024, fór þannig að 52,8% Íslendinga hafnaði því að aðildarviðræður við Evrópusambandið yrðu teknar upp að nýju. Já sögðu 47,2% kjósenda en þátttaka í atkvæðagreiðslunni var 82,6%.

--------

Hvaða áhrif hefði Evrópusambandsaðild á íslenska tungu?

Við aðild yrði íslenska eitt af opinberum tungumálum ESB.

Það fæli í sér að löggjöf og helstu skjöl sambandsins yrðu þýdd á íslensku og að boðið yrði upp á túlkun yfir á íslensku á fjölda funda á vettvangi sambandsins. 

Í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá 2009 kom fram að í ljósi þeirra upplýsinga sem nefndin hefði aflað sér væri ástæða til að ætla að engar breytingar yrðu á menningarmálum eða því sem kynni að snúa að tungumálinu. Ástæðan væri sú að Ísland væri nú þegar þátttakandi í nánast öllu menningarsamstarfi á vegum ESB. Tæplega væri hægt að rekja neikvæð áhrif á þjóðmenningu ríkja til aðildar að ESB. Jafnvel mætti fullyrða hið gagnstæða, enda væri það hluti af almennri stefnu sem og menningarstefnu ESB að örva menningarleg einkenni þjóða og þjóðarbrota og hlúa að þeim. Það markmið nyti t.d. forgangs í ýmsum sjóðum sambandsins. Meiri hlutinn lagði engu að síður áherslu á að stjórnvöld þurfi að standa vörð um íslenska þjóðmenningu, þjóðtungu og þjóðhætti á Íslandi í viðræðum um aðild að ESB. 

Í þessu samhengi áréttaði meiri hlutinn að íslenska myndi verða eitt af opinberum tungumálum ESB sem felur í sér þýðingu skjala á íslensku svo og túlkun yfir á íslensku á fjölda funda. Það kallaði á það að háskólasamfélagið brygðist við og skipulegði nám svo að Ísland gæti fullnægt kröfum varðandi túlka og þýðendur. Þá taldi meiri hlutinn einnig vert að hafa í huga að öll löggjöf ESB yrði jafnharðan birt á íslensku sem yrði breyting frá því sem hefði verið þar sem verulegur tími liði frá því að gerðir eru teknar innan EES þar til texti laga og reglna birtist á íslensku. 

Síðan 2009 hefur verulegur árangur náðst í að þýða og birta EES-gerðir tímanlega. 

Telja verður að það myndi styrkja stöðu íslenskunnar að verða eitt af opinberum tungumálum ESB. Það, í bland við áherslu ESB á að viðhalda fjölbreyttri menningu og tungumálum innan sambandsins, gæti m.a. styrkt stöðu íslenskunnar með tilliti til stafrænnar tækni. Sterkari staða íslenskunnar myndi einnig þýða að hluti hagsmunagæslu gæti farið fram á íslensku sem myndi auka jafnræði gagnvart öðrum ríkjum í samstarfinu.

Ítarefni:

Evrópuvefurinn: "Hefur EES-aðild einhver áhirf á íslenska tungu og mundi eitthvað breytast ef við færum í ESB? (2026)

Evrópuvefurinn: "Hver eru opinber tungumál ESB og hver er málstefna sambandsins í stuttu máli" (2026)