29 maí 2026
/
Fjármála- og efnahagsráðuneytið
Kostnaður af krónu líklega meiri en ábatinn
Sérfræðingahópur sem fjármála- og efnahagsráðuneytið fól að vinna skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum hefur skilað niðurstöðum sínum. Skýrslunni er ætlað að leggja grunn að upplýstri umræðu um framtíðarfyrirkomulag gjaldmiðlamála á Íslandi. Ráðuneytið efnir til ráðstefnu um efni skýrslunnar í Hörpu þann 2. júní næstkomandi.
Helstu niðurstöður
Hópnum var falið að meta kosti og galla sjálfstæðs gjaldmiðils í samanburði við aðild að stærra gjaldmiðlasvæði, svo sem evrusvæðinu. Helstu niðurstöður skýrslunnar eru að kostnaðurinn við íslensku krónuna sé verulegur og líklega að jafnaði meiri en sá ábati sem fylgir sjálfstæðum gjaldmiðli. Höfundar telja að gengi krónunnar sé ekki til þess fallið að stuðla að efnahagslegum stöðugleika, nema í stóráföllum og að gengissveiflur hafi oft fremur magnað en dregið úr áhrifum efnahagsskella. Þá er bent á að upptaka evru gæti haft í för með sér lægri vexti, minni viðskiptakostnað, aukinn stöðugleika og betri aðgang að fjármálamörkuðum.
Á móti bendir skýrslan á að upptaka evru myndi fela í sér að Ísland gæfi upp sjálfstæða peningastefnu. Þá myndi aukin ábyrgð færast yfir á ríkisfjármál, vinnumarkað og aðra hagstjórn til að tryggja stöðugleika.
Umbætur á vinnumarkaði eru taldar nauðsynlegar óháð fyrirkomulagi gengismála. Slíkar umbætur væru þó forsenda farsællar aðildar að myntbandalagi, að mati skýrsluhöfunda.
Segir opinskáa og faglega umræðu geta farið fram á grundvelli skýrslunnar
„Ég er þakklátur fyrir þá vönduðu vinnu sem var lögð í skýrsluna. Niðurstöður hennar bera með sér að sveiflur á Íslandi eru samþættar sveiflum á hinum Norðurlöndunum og víðar í Evrópu. Í henni kemur einnig fram að krónan sé frekar til þess fallin að ýkja áhrifin af sveiflunum en að draga úr þeim. Þá virðist kostnaðurinn af krónunni vera töluvert meiri en ábatinn.
Á grundvelli skýrslunnar getur farið fram opinská og fagleg umræða um valkosti okkar í gjaldmiðlamálum. Það er óhætt að segja að sú endurskoðun sé tímabær,“ segir Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra um skýrsluna.
Alþjóðlegur hópur sérfræðinga
Skýrslan er skrifuð af hópi erlendra sérfræðinga undir stjórn Catherine L. Mann, fyrrum aðalhagfræðings OECD, sem situr í peningastefnunefnd Englandsbanka. Einnig voru í hópnum Hilde Christiane Bjørnland, prófessor við Norska viðskiptaháskólann, Steinar Holden, prófessor við Háskólann í Osló, og Stijn Claessens, fyrrverandi aðstoðarframkvæmdastjóri hagfræðisviðs Alþjóðagreiðslubankans, BIS, sem nú starfar við Yale-háskóla.
Ráðstefna opin öllum í Hörpu 2. júní
Fjallað verður um efni skýrslunnar á opinni ráðstefnu í Hörpu þann 2. júní næstkomandi. Catherine L. Mann, sem fer fyrir hópi skýrsluhöfunda, mun gera grein fyrir helstu niðurstöðum og taka þátt í pallborði. Þá munu Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri flytja ávarp. Einnig verður ávarp frá ECB seðlabanka Evrópu. Að loknum ávörpum fara fram pallborðsumræður.