Löggæslusamvinnustofnun ESB (Europol) og Refsivörslusamvinnustofnun ESB (Eurojust), réttindi flugfarþega, einföldun skattareglna o.fl.

Að þessu sinni er fjallað um:

• tillögur um eflingu á starfssemi Europol og Eurojust
• samkomulag um breytingar á reglugerð um réttindi flugfarþega
• samkomulag um tillögu um framkvæmd reglna um réttindi farþega
• samkomulag um tillögu um samræmda stafræna flutningstilkynningu vegna útsendra starfsmanna
• tillögur um einföldun skattareglna
• samkomulag um einföldun regluverks á sviði hergagnaiðnaðar
• tillögu um framlengingu á tímabundinni vernd vegna fjöldaflótta frá Úkraínu
• samkomulag um tillögu um eflingu Efnastofnunar Evrópu
• skýrslu um samleitni efnahagsstærða í ríkjum ESB sem enn hafa ekki tekið upp evru
• sameiginlega yfirlýsing um menningarstefnu ESB
• tolla á verðlitlar pakkasendingar

 

Tillögur um eflingu á starfsemi Europol og Eurojust

Framkvæmdastjórnin birti hinn 24. júní sl. fjórar löggjafartillögur á sviði löggæslu og refsivörslu sem hafa það meginmarkmið að efla viðbrögð ESB við síbreytilegu umhverfi skipulagðrar brotastarfsemi og hryðjuverka. Tillögurnar byggja á stefnuáherslum Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar ESB, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 26. júlí 2024 um áherslurnar, og stefnu ESB um innri öryggismál (e. ProtectEU) sem fjallað var um í Vaktinni 4. apríl 2025. 

Í fréttatilkynningu um málið kemur fram að skipulögð brotastarfsemi verði sífellt alþjóðlegri og erfiðari viðureignar, m.a. vegna stafrænnar þróunar. Í baráttunni gegn slíkri starfsemi þurfi lögregla, tollyfirvöld, saksóknarar og dómstólar að vinna náið saman allt frá upphafi rannsóknar og allt þar til niðurstaða liggur fyrir. Með tillögunum er stefnt að því að bæta samstarf milli stofnana ESB og yfirvalda í aðildarríkjunum til að styðja við sameiginlegar rannsóknir, hraða saksókn og auðvelda upplýsingaskipti.

Sjá hér til hliðsjónar nýja greiningarskýrslu Europol sem birt var 26. júní sl., um skipulagða glæpastarfsemi sem mest ógn er talin stafa af (e. Decoding the EU’s most threatening criminal networks: Issue 2 – The blueprint of criminal opportunism).

Í þessu skyni er lagt til að starfsemi Europol og Eurojust verði efld, sbr. tillögu að nýrri reglugerð um Löggæslusamvinnustofnun ESB (e. Europol) og tillögu að nýrri reglugerð um Refsivörslusamvinnustofnun ESB (e. Eurojust). Þá eru einnig lagðar fram tillögur um endurskoðun evrópsku rannsóknartilskipuninni (e. European Investigation Order) með breytingum og breytingar á reglugerð um vernd persónuupplýsinga hjá stofnunum ESB.

Europol

Meðal helstu breytinga sem lagðar eru til eru:

• Skilvirkari og öruggari upplýsingaskipti: Lagðar eru til breytingar sem miða að sjálfvirkari og hraðari miðlun upplýsinga sem mun gera aðildarríkjunum kleift að vinna saman að rannsóknum í rauntíma. Europol mun koma á fót öruggri og sjálfstæðri skýjalausn ásamt sameiginlegu gagnarými (e. Police Shared Data Space), þar sem rannsóknaraðilar geta unnið saman að rannsókn og vinnslu mála.
• Öflugri rekstrarstuðningur við aðildarríkin: Lagt er til að stuðningsskrifstofur Europol verði settar á fót í aðildarríkjunum og skipaðar lögreglumönnum sem áður hafa starfað hjá Europol. Þetta á að tryggja betri nýtingu á stuðningi og þeim úrræðum sem Europol hefur til ráðstöfunar, meðal annars á sviði gagnagreiningar.
• Miðstöð tækni og nýsköpunar: Lagt er til að sett verði á fót miðstöð tækni og nýsköpunar sem mun hafa það hlutverk að greina tæknilegar þarfir löggæsluyfirvalda auk þess sem miðstöðinni er ætlað að styðja fjárfestingar aðildarríkjanna í sameiginlegum rannsóknum og þróunarstarfi.
• Lagðar eru til breytingar sem ætlað er að stuðla að öflugra samstarfi Europol við stofnanir og aðila innan ESB, einkum við Eurojust og embætti saksóknara ESB (e. EPPO).
• Þá eru lagðar til breytingar sem miða að eflingu alþjóðlegs samstarfs við samstarfsríki til að takast sameiginlega á við alþjóðlega glæpastarfsemi yfir landamæri.

Með tillögunni er lagt upp með að einfalda ferla og draga úr stjórnsýslubyrði til að draga úr kostnaði og auka skilvirkni bæði hjá Europol og aðildarríkjunum.

Ísland á ekki beina aðild að Europol og er á grundvelli gildandi regluverks skilgreint sem þriðja ríki. Ísland hefur á hinn bóginn gert samstarfssamning við stofnunina og er á þeim grunni svokallaður aðgerðaraðili (e. operational third party) sem veitir takmarkaðan aðgang að gagnagrunnum stofnunarinnar og aðgerðum hennar. Í ljósi þess hafa samstarfsríki Schengen, þ.e. Ísland, Noregur, Sviss og Liechtenstein, lagt áherslu á mikilvægi þess að auka samstarf við Europol til að draga úr veikleikum á Schengen-svæðinu þegar kemur að innri öryggismálum. Þessar áherslur eru m.a. í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að taka fast á skipulagðri glæpastarfsemi og stefnu dómsmálaráðuneytisins um aðgerðir gegn skipulagðri brotastarfsemi, þar sem ein lykilaðgerð lýtur að því að efla þátttöku Íslands í starfi Europol m.a. á grundvelli Schengen-samstarfsins.

Í tillögunni er að finna kafla um samstarf við þriðju ríki og alþjóðastofnanir. Í 93. gr. tillögunnar er fjallað um samstarf Europol og samstarfsríkja Schengen. Með ákvæðinu er lagt til að í samstarfssamningum ríkjanna við Europol sé hægt að kveða á um aukin upplýsingaskipti og aðgang að gagnagrunnum auk þátttöku í tilteknum stjórnarnefndum, skipun tengslafulltrúa o.fl. Í tillögunni er lagt til að samstarfsríkjum Schengen verði boðið upp á nánara samstarf við Europol en almennt gildir um þriðju ríki, þar sem Schengen-ríkin bera sameiginlega ábyrgð á að viðhalda öryggi á Schengen-svæðinu vegna afnáms persónubundins eftirlits á innri landamærum ríkjanna.

Eurojust

Meðal helstu breytinga sem lagðar eru til eru:

• Aukin geta og rekstrarstuðningur: Lagt er til að Eurojust geti haft frumkvæði að því að greina tengsl milli mála, meta þörfina á samhæfingu, aðstoða við lausn ágreinings um lögsögu og styðja innlend yfirvöld á fyrstu stigum rannsóknar eða málsmeðferðar.
• Aukinn stuðningur vegna nýrra tegunda glæpa (e. emerging areas of crime): Lagt er til að umboð Eurojust verði útvíkkað til að efla þátttöku stofnunarinnar í baráttunni gegn nýjum tegundum glæpa, svo sem netglæpum, brotum gegn takmarkandi ráðstöfunum ESB og kynbundnu ofbeldi.
• Stjórnarhættir og ákvarðanatökuferli: Tillagan miðar að því að einfalda ferla til að auka skilvirkni og hraða viðbrögðum í brýnum og flóknum málum sem upp koma.
• Samþætt sakamálavinna ESB: Lagðar eru til breytingar sem miða að því að efla samstarf Eurojust við Europol og embætti evrópska saksóknarans (EPPO). Nýju upplýsingakerfi er ætlað að auðvelda greiningu upplýsinga og mál sem hafa þýðingu fyrir bæði Eurojust og Europol.
• Efling alþjóðlegs samstarfs: Heimilt verður að hefja samstarf við þriðju ríki fyrr en áður og samstarfið verður gert sveigjanlegra. Einnig verður auðveldara að koma á samstarfi þegar fjárhagslegar skuldbindingar eru nauðsynlegar eða þegar sendisaksóknarar koma til starfa hjá Eurojust.

Endurskoðun evrópsku rannsóknartilskipunarinnar og breytingar á reglugerð um vernd persónuupplýsinga hjá stofnunum ESB

Evrópska rannsóknartilskipunin kveður á um verklag við öflun sönnunargagna þvert á landamæri aðildarríkjanna í sakamálum. Með breytingum er stefnt að því að skýra verklag og draga úr hindrunum í framkvæmd. Jafnframt er gerð tillaga um tilskipun um fjarþátttöku (e. European Remote Participation Order). Tilskipunin gerir sakborningum og brotaþolum kleift að taka þátt í réttarhöldum vegna sakamála með fjarfundabúnað frá öðru aðildarríki.

Einnig eru lagðar til breytingar á reglugerð um vernd persónuupplýsinga hjá stofnunum ESB sem miða að því að bæta samstarf milli stofnana og aðila ESB í tengslum við meðferð sakamála, m.a. með því að útvíkka gildissvið hennar til embættis evrópska saksóknarans (EPPO).

Samkomulag um breytingar á reglugerð um réttindi flugfarþega

Evrópuþingið og ráðherraráð ESB náðu í vikunni samkomulagi um efni tillögu um breytingar á reglugerð um réttindi flugfarþega. Tillagan var lögð fram árið 2013 og hefur verið til umfjöllunar með hléum frá þeim tíma en töluverður ágreiningur hefur verið á milli þingsins og ráðsins um hversu langt ætti að ganga í bættri réttindavernd farþega. Evrópuþingið vildi ganga mun lengra í að auka réttindi farþega en aðildarríkin á vettvangi ráðsins. Sjónarmið ráðsins hafa mótast af þeim kostnaði sem reglurnar gætu leitt af sér fyrir evrópsk flugfélög og samkeppnisstöðu þeirra í alþjóðlegu tilliti en reglurnar gilda ekki með sambærilegum hætti fyrir flugfélög sem skráð eru utan Evrópska efnahagssvæðisins.

Mikilvægur þáttur breytinganna og samkomulags sem nú liggur loks fyrir er að skýra reglurnar og að færa þær til samræmis við dómaframkvæmd á grundvelli núverandi reglna.

Á meðal helstu atriða samkomulagsins eru:

• Ríkari skylda er sett á flugfélögin til að upplýsa farþega um bótaskyldu og hvernig þeir geti farið fram á bætur. Flugfélög hafa 30 daga frest til þess að taka afstöðu til bótakrafna sem fram koma.
• Flugfélögum verður nú óheimilt að fella niður flugbókun í hringflugi (e. back and forth) enda þótt farþeginn nýtir ekki upphafsflugið.
• Farþegar eiga rétt á bótum, að uppfylltum nánari skilyrðum, ef flugi er aflýst eða ef því seinkar um meira en þrjár klukkustundir. Tafir miðast við komu á áfangastað. Upphæð bóta breytist ekki frá núgildandi reglum og bæturnar geta numið allt að því sem hér segir:
  • 250 evrur ef fluglengd er styttri en 1.500 km,
  • 400 evrur fyrir fluglengd sem er á bilinu 1.500 – 3.500 km og
  • 600 evrur fyrir lengri flug.
• Bótaréttur er ekki til staðar ef tafir verða raktar til óviðráðanlegra aðstæðna. Óviðráðanlegar aðstæður eru skilgreindar nánar en gert er í núverandi reglum, til samræmis við dómaframkvæmd.
• Réttindi hreyfihamlaðra eru aukin og styrkt. Sömuleiðis ýmissa annarra hópa s.s. barnshafandi kvenna og barna án fylgdarmanns. T.d. þarf ekki að greiða viðbótarkostnað fyrir fylgdarmann eða fjölskyldu fyrir að sitja í samliggjandi sætum. Framangreindar bótareglur munu einnig gilda þegar hreyfihamlaðir missa af flugi og ástæður verða raktar til tafa af hálfu flugvallarstarfsmanna við að aðstoða viðkomandi til að komast að brottfararhliði.
• Farþegar munu eiga rétt á að taka um borð handfarangurstösku og léttan handfarangur án sérstakrar gjaldtöku. Um er að ræða ný réttindi.
• Sé flug fellt niður munu farþegar eiga rétt á að flugfélagið finni, innan þriggja klukkustunda og á eigin kostnað, aðra sambærilega leið (t.d. án millilendinga) á áfangastað með öðru flugfélagi eða á dýrara farrými eftir atvikum. Ef flugfélagið getur ekki tryggt ferð á áfangastað innan þriggja klukkustunda getur farþeginn bókað ferðina sjálfur og gert endurkröfu vegna kostnaðar sem nemur allt að 400% af verði upprunalega miðans.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

Sjá nánar um samkomulagið í fréttatilkynningu ráðherraráðs ESB. 

 

Samkomulag um tillögu um framkvæmd reglna um réttindi farþega

Evrópuþingið og ráðherraráð ESB náðu í vikunni samkomulagi um efni tillögu um breytingar á reglugerð um framkvæmd réttinda farþega óháð samgöngumáta. Fjallað var um tillöguna í Vaktinni 8. desember 2023.

Samkomulagið tekur mið af nýlegu samkomulagi um réttindi flugfarþega, sem fjallað er um hér að framan í Vaktinni, og munu reglurnar taka gildi samhliða.

Markmið breytinganna er að einfalda framkvæmd umræddra reglna og gera hana skilvirkari, meðal annars reglna um endurgreiðslu farmiða þegar ferðir eru felldar niður og greiðslu bóta vegna tafa. Þá verður milliliðum gert skylt að upplýsa farþega um réttindi sín, en í samkomulaginu eru þó lagðar til tilteknar undantekningar vegna örfyrirtækja í ferðaþjónustu.

Samkvæmt nýjum reglum verður milliliðum skylt að endurgreiða farmiða innan sjö daga en þeir hafa þó lengri frest, þ.e.14 daga, ef þeir hafa þegar gert upp við þjónustuveitandann.

Gert er ráð fyrir að farþegar fái aðgang að stöðluðum eyðublöðum til þess að sækja um endurgreiðslur og bætur og að unnt verði að senda kröfur inn rafrænt.

Aðildarríkjunum verður gert skylt að tryggja gagnsæjan, aðgengilegan og skilvirkan vettvang fyrir farþega til að sækja réttindi sín. Þeim verður einnig skylt að sjá til þess að eftirlitsaðilar hafi næg úrræði til að framfylgja þeim. Miðað er við að eftirlitsaðilar aðildarríkjanna eigi með sér samstarf um framkvæmdina og túlkun á reglunum. Sömuleiðis er miðað við að upplýsingum verði miðlað frá þjónustuaðilum, samgöngumiðstöðvum og milliliðum til eftirlitsaðila. Loks er gert ráð fyrir að framkvæmdastjórnin gefi út leiðbeiningar og miðli upplýsingum um framkvæmd reglnanna.

Tillagan og samkomulagið fela einnig í sér aukin réttindi til handa fötluðu fólki og hreyfihömluðu fólki.

Sjá nánar um samkomulagið í fréttatilkynningu Evrópuþingsins. 

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

 

Samkomulag um tillögu um samræmda stafræna flutningstilkynningu vegna útsendra starfsmanna

Hinn 23. júní sl. náðist samkomulag milli ráðherraráðs ESB og Evrópuþingsins um efni reglugerðartillögu um samræmda stafræna flutningstilkynningu vegna útsendra starfsmanna. Markmið tillögunnar er að létta reglubyrði af fyrirtækjum með því að einfalda ferlið við tilkynningar og gera þær skilvirkari. Þá er henni ætlað að auka gagnsæi og greiða fyrir eftirliti og auðvelda útsendum starfsmönnum að gæta réttar síns. Fjallað var um tillöguna í Vaktinni 6. desember 2024.

Skriffinnska og reglubyrði vegna starfsmanna sem veita þjónustu yfir landamæri ESB eru á meðal þeirra atriða sem helst hafa verið talin hindra frjálst flæði vinnuafls í ESB og er reglugerðartillagan m.a. svar við ákalli Enrico Letta í skýrslu hans um innri markaðinn frá árinu 2024, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 19. apríl 2024 um skýrslu Letta.

Um 3,6 milljónir flutningstilkynninga eru sendar árlega innan ESB. Framkvæmdastjórn ESB áætlar að með samræmingu og notkun á stafrænnar gáttar sem tillagan mælir fyrir um geti fyrirtæki sparað 73% af þeim tíma sem nú tekur að fylla út flutningstilkynningu auk þess sem áætlað er að beinn kostnaður fyrirtækja af umsýslunni muni minnka verulega. Í fréttatilkynningu ráðherraráðsins er haft eftir Michael Damianos, orku-, viðskipta- og iðnaðaráðherra Kýpur, að reglugerðin sem er ein þeirra fyrstu sem samþykkt er undir merkjum áætlunar leiðtogaráðs ESB „One Europe, One Market“, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 8. maí sl. um þá áætlun, og marki mikilvægan áfanga í átt að heildstæðari og samkeppnishæfari innri markaði ESB.

Í fréttatilkynningu ETUC (Evrópskum samtökum verkalýðsfélaga) lýsa samtökin yfir ánægju með þær breytingar sem orðið hafa á tillögunni frá því að hún var lögð fram.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggjandi samkomulag.

 

Tillögur um einföldun skattareglna

Hinn 24. júní sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram tvær tillögur um einföldun skattareglna ESB. Annars vegar er um að ræða bandormstillögu um breytingar á ýmsum skattareglum (e. Taxation Omnibus) og hins vegar endurskoðun á tilskipun um samvinnu stjórnvalda í skattamálum (e. recast of the directive on administrative cooperation). Markmið breytinganna er að nútímavæða umgjörð ESB um beina skatta og styrkja samkeppnishæfni innri markaðarins. Áætlað er að tillögurnar geti sparað fyrirtækjum í ESB allt að 8 milljarða evra árlega.

Meginatriði bandormstillögunnar eru m.a.:

• Að einfalda íþyngjandi reglur til þess að efla innri markaðinn, t.d. með því að afnema kröfu um staðgreiðslu á arðgreiðslum, vaxtagreiðslum og rétthafagreiðslum (e. royalties) yfir landamæri.
• Að einfalda skattalega meðferð vaxtagreiðslna, t.d. með því að samræma betur reglur um frádrátt vaxtagreiðslna frá skattstofni til að koma í veg fyrir skattundanskot.
• Að draga úr tvíverknaði með því að fella brott ákvæði sem skarast í reglum um meirihlutaeign í erlendum lágskattafélögum (e. controlled foreign corporation rules) og reglum um lágmarksskatt á heimsvísu.

  Meginatriði í endurskoðun á tilskipun um samvinnu stjórnvalda í skattamálum felast m.a. í:

• Að fella niður kröfur um skýrsluskil vegna ákveðinna viðskipta yfir landamæri, t.d. í alþjóðlegum samsteypum sem greiða lágmarksskatt á heimsvísu og fyrir fyrirtæki í ESB sem eiga viðskipti yfir landamæri en viðhafa tiltekið fyrirkomulag í skattamálum.
• Að styðja við hringrásarhagkerfið með því að hækka viðmiðunarþröskuld fyrir skýrsluskil í netviðskiptum, einkum í viðskipum með notaðan varning.
• Að bæta auðkenningu skattgreiðenda með innleiðingu nýs kerfis fyrir auðkenninganúmer.

Tillögurnar ganga nú til meðferðar í ráðherraráði ESB og á Evrópuþinginu.

Skattareglur ESB falla ekki undir gildissvið EES-samningsins en engu að síður geta þær haft áhrif á innri markaðinn og samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja og því er mikilvægt að fylgjast vel með þróun á regluverkinu.

Samkomulag um einföldun regluverks á sviði hergagnaiðnaðar

Hinn 10. júní sl. náðist samkomulag milli Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni löggjafartillagna um einföldun regluverks á sviði varnarmála, einkum á sviði hergagnaframleiðslu og -iðnaðar og tengdrar starfsemi (e. Defence Readiness Omnibus). Fjallað var um tillögurnar í Vaktinni 11. júlí 2025.

Einföldunaráformin eru liður í umfangsmikilli áætlun framkvæmdastjórnarinnar um einföldun regluverks, sbr. Omnibus-yfirlit Vaktarinnar 21. nóvember 2025.

Sjá nánar um samkomulagið annars vegar í fréttatilkynningu ráðherraráðs ESB og hins vegar í fréttatilkynningu Evrópuþingsins.

Tímabundin vernd vegna fjöldaflótta frá Úkraínu

Hinn 26. júní sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram tillögu um eins árs framlengingu á tímabundinni vernd vegna fjöldaflótta frá Úkraínu, sbr. til hliðsjónar umfjöllun í Vaktinni 5. júní sl. um fund innanríkisráðherra ESB. Samkvæmt tillögunni, sem er í formi innleiðingarákvörðunar ráðherraráðs ESB, verður umrædd vernd framlengd til 4. mars 2028. Markmið tillögunnar er að veita Úkraínumönnum sem njóta tímabundinnar verndar í aðildarríkjunum sem og ríkjunum sjálfum nauðsynlega réttarvissu, stöðugleika og fyrirsjáanleika og tryggja að sömu viðmið gildi áfram um þessar ráðstafanir innan sambandsins.

Í tillögunni er jafnframt lögð til breyting á gildissviði verndarinnar á þá leið að tímabundin vernd skuli að jafnaði ekki veitt einstaklingum sem er óheimilt að yfirgefa Úkraínu vegna skuldbindinga gagnvart her landsins. Mun sú takmörkun eingöngu ná til nýrra umsókna og því ekki hafa áhrif á þá 4,4 milljónir einstaklinga sem þegar njóta tímabundinnar verndar í aðildarríkjum ESB. Markmið breytingarinnar er fyrst og fremst að tryggja getu Úkraínu til að verja sig gegn árásarstríði Rússlands.

Í tengslum við framlagningu tillögunnar áréttar framkvæmdastjórnin mikilvægi þess að aðildarríki ESB vinni áfram að stöðugri og varanlegri lausn fyrir einstaklinga sem þegar njóta tímabundinnar verndar, sbr. umfjöllun í Vaktinni 13. júní 2025 um aðgerðarpakka framkvæmdastjórnarinnar þess efnis. Í því felst annars vegar að auðvelda einstaklingum í þessari stöðu að fá endurskoðun á réttarstöðu sinni, þ.e. að fá dvalarleyfi sem endurspeglar betur stöðu þeirra, svo sem á grundvelli atvinnu eða náms, og hins vegar að tryggja örugga, sjálfviljuga og virðulega heimkomu og enduraðlögun þegar aðstæður í Úkraínu leyfa.

Tillagan gengur nú til umræðu og afgreiðslu í ráðherraráði ESB.

 

Samkomulag um tillögu um eflingu Efnastofnunar Evrópu

Hinn 30. júní sl. náðist samkomulag í þríhliða viðræðum milli Evrópuþingsins, ráðherraráðs ESB og framkvæmdastjórnar ESB um efni tillögu sem miða að því að efla hlutverk, skipulag og fjármögnun Efnastofnunar Evrópu (ECHA).

Markmið endurskoðunarinnar er að búa ECHA sjálfstæðari lagaramma utan REACH-reglugerðarinnar, um skráningu, mat, leyfisveitingar og takmarkanir að því er varðar efni, sem hingað til hefur verið meginlagagrundvöllur starfseminnar. Með þessu er leitast við að tryggja skýrari ábyrgð og skilvirkari stjórnun stofnunarinnar.

Samkomulagið endurspeglar aukið umfang verkefna ECHA á undanförnum árum, m.a. á sviði vöruöryggis og umhverfismála, þ.m.t. mat á áhættu vegna nýrra efna á borð við PFAS og örplast.

Áhersla er lögð á að styrkja innviði stofnunarinnar og tryggja að hún búi yfir nægjanlegri vísinda- og sérfræðiþekkingu til að sinna vaxandi verkefnum. Aðildarríki EES-EFTA-ríkin munu áfram hafa rétt til að tilnefna sérfræðinga í nefndir á vegum hennar.

Tillagan felur einnig í sér endurskoðun á fjármögnunarkerfi stofnunarinnar m.a. sérstökum varasjóði til að jafna út sveiflur í tekjum með gjaldtöku.

Samkomulagið felur jafnframt í sér skýrari reglur um varnir gegn hagsmunaárekstrum í því skyni að styðja við sjálfstæði og trúverðugleika stofnunarinnar.

Sjá til hliðjónar umfjöllun Vaktarinnar 11. júlí 2025 um aðgerðaáætlun á sviði efnaiðnaðar sem framangreind tillaga er hluti af.

Tillagan gengur nú til formlegrar afgreiðslu á Evrópuþinginu og í ráðherraráði ESB í samræmi við fyrirliggandi samkomulag.

 

Skýrsla um samleitni efnahagsstærða í ríkjum ESB sem enn hafa ekki tekið upp evru

Framkvæmdastjórn ESB birti nýjustu samleitniskýrslu sína (e. convergence report) 24. júní sl. en sama dag birti Seðlabanki Evrópu einnig sambærilega skýrslu. Í samleitniskýrslu framkvæmdastjórnarinnar má finna mat á samleitni ákveðinna efnahagsstærða við Maastricth-skilyrðin í þeim fimm ríkjum ESB sem enn hafa ekki tekið upp evru. Skýrslur sem þessar eru almennt gefnar út á tveggja ára fresti og eru grundvöllur mögulegrar tillögu framkvæmdastjórnarinnar til ráðherraráðsins um upptöku evru í viðkomandi aðildarríki.

Í dag er evran gjaldmiðill í 21 af 27 ríkjum ESB. Stjórnvöld í Danmörku gerðu á sínum tíma samkomulag um að Danmörk yrði undanþegin almennri skyldu aðildarríkja ESB til að taka upp evru. Innan ESB eru því fimm ríki sem bera skyldu til að taka upp evru en hafa þó ekki enn gert það, þ.e. Pólland, Rúmenía, Svíþjóð, Tékkland og Ungverjaland.

Við mat á samleitni er horft til eftirtalinna fjögurra þátta:

• ·verðstöðugleika sem er mældur með samræmdri vísitölu neysluverðs,
• stöðugleika og sjálfbærni opinberra fjármála sem eru mæld með halla og skuldum ríkisins,
• stöðu langtímavaxta og
• gengisstöðugleika sem mældur er með árangri í gengissamsstarfi Evrópu (ERM II).

Aðeins Tékkland og Svíþjóð uppfylla fyrstu þrjú skilyrðin um verðstöðugleika, opinber fjármál og endingartíma samleitni. Ekkert ríkjanna fimm tekur þátt í ERM II.

Í fréttatilkynningu framkvæmdstjórnarinnar um skýrsluna eru jafnframt birtar niðurstöður könnunar um afstöðu til evrunnar í ríkjunum fimm. Þar kemur fram að meirihluti almennings í þessum ríkjum (57%) telur að upptaka evrunnar hafi reynst jákvæð í þeim ríkjum sem þegar hafa tekið hana upp. Jafnframt telur meirihluti að upptaka hennar í eigin heimaríki yrði jákvæð fyrir landið (51%). Sama átti við þegar svarendur voru spurðir hvort upptaka evrunnar yrði þeim persónulega til hagsbóta (52%). Heilt yfir styður meirihluti fólks (52%) upptöku evru í sínu heimaríki en stuðningurinn er mestur í Ungverjalandi (80%) en minnstur í Tékklandi (42%).

Sameiginleg yfirlýsing um menningarstefnu ESB

Hinn 18. júní undirrituðu Evrópuþingið, ráðherraráð ESB og framkvæmdastjórn ESB sameiginlega yfirlýsingu um menningarstefnu ESB (e. Europe for Culture – Culture for Europe). Með yfirlýsingunni sameinast þessar lykilstofnanir ESB í fyrsta sinn um sameiginlega skuldbindingu um stöðu og hlutverk menningar í sambandinu.

Í yfirlýsingunni felst skuldbinding um að efla vægi menningar í stefnumótun ESB og tryggja að menningarleg sjónarmið verði í auknum mæli samþætt annari stefnumótun sambandsins.

Yfirlýsingin byggir á vegvísi um menningarmál, „Culture Compass for Europe“, sem framkvæmdastjórinn kynnti í lok síðasta árs og fjallað var um í Vaktinni 5. desember sl. Í vegvísinum er áhersla lögð á að menning sé ekki einungis lykilþáttur sjálfsmyndar og virks lýðræðis í álfunni, heldur jafnframt grunnforsenda samkeppnishæfni, samfélagslegrar samheldni (e. social cohesion), nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar.

Í yfirlýsingunni eru sett fram tólf sameiginleg viðmið þar sem meðal annars er lögð áhersla á að tryggja listrænt frelsi, stuðning við fjölbreytileika evrópskra tungumála og menningar, stuðning við starfsskilyrði þeirra sem starfa í menningar- og skapandi greinum, aukið aðgengi allra Evrópubúa að menningu, hlutverk ungs fólks og tengsl menningar við menntun, heilbrigði og sjálfbærni auk þess að stuðla að ábyrgri notkun gervigreindar í þágu menningar og skapandi greina.

Þá er tekið fram í yfirlýsingunni að framgangur hennar verði metinn reglulega.

Tollar á verðlitlar pakkasendingar koma til framkvæmda

Líkt og greint var frá í Vaktinni 19. desember sl. tóku aðildarríki ESB ákvörðun um að leggja 3 evru toll á pakkasendingar sem upprunar eru utan ESB, 12. desember sl., þar sem verðmæti vörusendingar er minna en 150 evrur. Ákvörðunin kom til framkvæmda síðastliðinn miðvikudag, 1. júlí.

Markmið gjaldsins er að vernda samkeppnishæfni evrópskra fyrirtækja með því að jafna samkeppnisskilyrði milli netverslunar og hefðbundinnar smásölu, sbr. til hliðsjónar umfjöllun Vaktarinnar 14. febrúar 2025 um aðgerðir ESB til að tryggja örugg og sjálfbær netviðskipti.

Ísland stendur utan tollabandalags ESB og eiga þessar nýju reglur ekki eiga við á Íslandi. Í íslenskri tollalöggjöf hefur ekki verið til staðar undanþága frá tollafgreiðslu vegna pakkasendinga til neytenda undir ákveðnu viðmiði verðmætis. Fyrirsjáanlega gætu þessar nýju reglur hins vegar haft áhrif á þá sem senda pakka að verðmæti undir þessu lágmarki frá Íslandi til ESB.

Sjá nánar um gildistökuna í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnarinnar.

 

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].