Mannréttindaráðið fagnaði 20 ára afmæli með snarpri sumarlotu

Mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna (SÞ) lauk í dag 62. fundarlotu sinni, en þar með er Ísland hálfnað með þriggja ára setu sína í ráðinu sem atkvæðisbært aðildarríki.

Lotan var sem fyrr viðburðarík en hún markaði jafnframt 20 ára afmæli mannréttindaráðsins sem kom fyrst saman í júní árið 2006 þegar mannréttindanefnd SÞ (e. Commission for Human Rights) var lögð af. Á undanförnum 20 árum hefur mannréttindaráðið fest sig í sessi sem helsta verkfæri alþjóðasamfélagsins til að verja og efla samstöðu um mannréttindi á heimsvísu. 

Sumarlota mannréttindaráðsins einkenndist af áherslum á jafnréttismál og mannréttindi kvenna og stúlkna. Ísland tók sæti í kjarnahópi um ályktun um mismunun gegn konum og stúlkum, ásamt Spáni og Mexíkó. Ályktunin er lögð fram annað hvert ár og að þessu sinni var áherslan á kynjaða vídd umönnunar, þ.e. hvernig ábyrgð á umönnunarstörfum fellur í ríkari mæli á konur en karla sem viðheldur kynbundinni mismunun og takmarkar möguleika kvenna til menntunar og þátttöku í atvinnulífi og samfélagi. Ríki voru hvött til að efla réttindamiðuð umönnunarkerfi, draga úr ólaunuðum umönnunarstörfum og stuðla að jafnari ábyrgð á umönnun, þannig að konur og stúlkur geti notið mannréttinda sinna til fulls án mismununar. Ályktunin var samþykkt samhljóða af mannréttindaráðinu.

Þá var Ísland meðal þeirra ríkja sem kölluðu eftir aðkallandi umræðu (e. urgent debate) um alvarlega stöðu í El Obeid í Norður-Kordofan héraði Súdan síðastliðinn föstudag. Í kjölfarið var samþykkt ályktun um málefnið þar sem árásir á almenna borgara voru fordæmdar og sérstakri óháðri rannsóknarnefnd um Súdan (e. Independent Fact Finding Mission on Sudan falið að rannsaka og safna sönnunargögnum um mannréttindabrot á svæðinu. Skýrsla rannsóknarnefndarinnar verður kynnt ráðinu í næstu lotu ráðsins sem hefst í september. Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin fluttu sameiginlega ræðu í umræðunni.

Rannsóknarnefnd um stöðu mannréttinda í Palestínu og Ísrael (e. Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel) kynnti skýrslu sína í sumarlotunni. Þar var sjónum beint að ofbeldi óháðra aðila gegn almennum borgurum í Palestínu og Ísrael. Í ávarpi Íslands voru landtökubyggðir Ísraela á hernumdu svæðunum fordæmdar og sömuleiðis vaxandi ofbeldi landtökufólks gegn almennum borgurum í Palestínu. Bent var á að alþjóðalög væru ekki valkvæð og að Ísrael beri ábyrgð á vernd palestínskra borgara gegn ofbeldi landtökufólks sem og fullu aðgengi fyrir mannúðaraðstoð á Gaza. Þá var ofbeldi palestínskra vígahópa gegn almennum borgurum í Palestínu og Ísrael fordæmt, þ.m.t. stríðsglæpir og brot gegn alþjóðalögum. Lýst var stuðningi Íslands við réttlátan og varanlegan frið sem byggi á tveggja ríkja lausn og afnámi hernámsins.

Ísland tók einnig undir sameiginlega yfirlýsingu um aðstæður palestínskra fanga í haldi Ísraelsríkis og hersins. Þar var vísað í skýrslur eftirlitsaðila um margvísleg brot á alþjóðlegum mannréttindalögum á borð við varðhald án dóms og laga, illa meðferð og pyntingar, kynferðislegt ofbeldi og takmarkanir á læknisaðstoð, lögfræðiaðstoð og heimsóknum.

Ísland samdi og flutti sameiginlega yfirlýsingu um réttindi hinsegin fólks fyrir hönd vinahóps fyrir óháðan sérfræðing ráðsins um vernd gegn ofbeldi og mismunun á grundvelli kynhneigðar og kynvitundar. Í sumarlotunni kom út skýrsla sérfræðingsins þar sem fram kom að lesbískar, tvíkynhneigðar og hinsegin konur (e. LBQ women) verði fyrir kerfisbundnu ofbeldi og mismunun og séu að miklu leyti ósýnilegar í opinberum gögnum og stefnumótun.

Auk ofangreindra ávarpa voru flutt fjölmörg sameiginleg ávörp í nafni Norðurlanda og Eystrasaltsríkja. Þá flutti Ísland sömuleiðis fjölda afstöðuskýringa í tengslum við atkvæðagreiðslur.

Mannréttindaráðið samþykkti alls 28 ályktanir. Flestar þeirra voru samþykktar samhljóða en kallað var til atkvæðagreiðslu um þrjár þeirra. Þá var lagður fram nokkur fjöldi breytingartillagna við einstakar ályktanir í þeim tilgangi að veikja texta þeirra, einkum hvað varðar jafnréttismál eða aðrar tilvísanir í grundvallarmannréttindi. Allar breytingartillögur voru felldar í atkvæðagreiðslu.

Ísland í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna

Ísland var kjörið til setu í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna fyrir tímabilið 2025-2027. Mannréttindaráðið fundar að jafnaði í þremur reglubundnum fundalotum á ári sem standa yfir í nokkrar vikur í senn. Frekari upplýsingar um setu Íslands í mannréttindaráðinu má finna á vefsíðu utanríkisráðuneytisins.