17 júlí 2026

/

Utanríkisráðuneytið

ETS-sérlausn fyrir Ísland framlengd til 2030, uppfærður forgangslisti vegna hagsmunagæslu Íslands gagnvart Evrópusambandinu o.fl.

Að þessu sinni er fjallað um:

  • ETS-sérlausn fyrir Ísland og tillögur um framtíðarskipan kerfisins
  • uppfærslu á forgangslista vegna hagsmunagæslu Íslands gagnvart Evrópusambandinu
  • aðgerðaráætlun um netöryggi og gervigreind
  • stefnumótun um búfénað
  • einföldun regluverks um orkumerkingar og merkingar á hjólbörðum
  • EES/EFTA-ríkin kalla eftir öflugri og aðgengilegri Horizon Europe áætlun
  • samkomulag um nýja samstarfsáætlun um nýsköpun í varnarmálum
  • skýrslu um endurskoðun reglugerðar um erlenda styrki
  • skýrslu sérfræðihóps um öryggi barna á netinu
  • yfirlýsingu evruhópsins um opinber fjármál á evrusvæðinu
  • aukinn hraða í aðildarviðræðum
  • formennskuáætlun Liechtenstein í fastanefnd EFTA

 

ETS-sérlausn fyrir Ísland og tillögur um framtíðarskipan kerfisins

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins (ESB) og íslensk stjórnvöld hafa lýst sameiginlegum vilja til að framlengja sérlausn Íslands vegna millilandaflugs, innan viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir (ETS), um 3 ár eða til ársins 2030. Tilkynningin kemur í kjölfar þess að framkvæmdastjórn ESB birti tillögur sínar um endurskoðun ETS-kerfisins sem nú ganga til umfjöllunar í ráðherraráði ESB og á Evrópuþinginu, en í inngangsorðum megintillögunnar (bls. 8) er m.a. vikið að vilja framkvæmdastjórnarinnar í þessum efnum.

Niðurstaðan um framlengingu á sérlausn Íslands er afrakstur viðamikillar hagsmunagæslu íslenskra stjórnvalda með virkri aðkomu ráðherra, sérfræðinga og sendiráðs Íslands í Brussel í góðu samstarfi við haghafa. Formleg framlenging verður gerð með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar en á þessari stundu liggur ekki fyrir hvenær gengið verður frá henni. Sjá nánar um málið í fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins.

Eins og áður segir birti framkvæmdastjórn ESB í dag tillögur sínar um endurskoðun á viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, ETS-kerfinu, en tillagnanna hefur verið beðið með mikilli eftirvæntingu. Fyrir liggur að skiptar skoðanir eru um ETS-kerfið bæði á Evrópuþinginu og á meðal aðildarríkjanna á vettvangi ráðsins. Margsinnis hefur verið fjallað um kerfið og endurskoðunina í Vaktinni á umliðnum misserum, sbr. t.d. umfjöllun Vaktarinnar 27. mars sl. um ETS-kerfið og orkukrísuna og umfjöllun Vaktarinnar 26. maí 2023 um samkomulag um núverandi sérlausn og aðlögun fyrir Ísland, en að undanförnu hefur verið unnið markvisst að því að fá sérlausnina framlengda um leið og íslensk stjórnvöld hafa beitt sér fyrir varanlegum breytingum á kerfinu, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 11. júlí sl. þar sem fjallað var um umsögn íslenskra stjórnvalda um kerfið.

Fjallað verður nánar um framkomnar tillögur framkvæmdastjórnarinnar í næstu Brussel-vakt, 31. júlí, auk þess sem þá verður fjallað um aðgerðaáætlun framkvæmdastjórnarinnar um rafvæðingu (e. Electrification Action Plan) sem einnig var birt í dag samhliða tillögum um endurskoðun á ETS-kerfinu.

 

 

Uppfærsla á forgangslista vegna hagsmunagæslu Íslands gagnvart Evrópusambandinu

Forgangslisti vegna hagsmunagæslu Íslands gagnvart ESB, sem samþykktur var í ríkisstjórn 17. október sl., sbr. umfjöllun í Vaktinni 24. október sl., hefur nú verið uppfærður í samræmi við fyrirliggjandi endurskoðunaráætlun, sbr. fréttatilkynningu utanríkisráðuneytisins.

Nýr forgangslisti, sem gildir til ársins 2029, er unninn samkvæmt endurskoðaðri aðferðafræði, sem miðar að því að greina málefni á vettvangi ESB með heildstæðum hætti og draga þannig fram á skipulegan hátt þau mál þar sem talið er að Ísland kunni að hafa sérstaka hagsmuni. Mikil greiningarvinna liggur að baki forgangslistanum. Skipulögð og regluleg útgáfa Brussel-vaktarinnar myndar mikilvægan grunn að þeirri vinnu og er jafnan vísað til umfjallana Vaktarinnar um einstök mál í forgangslistaskjalinu.

Uppfærslan, sem unnin var af fulltrúum sendiráðsins í Brussel og hlutaðeigandi ráðuneytum í samráði við utanríkisráðuneytið, tekur m.a. mið af starfsáætlun framkvæmdastjórnar ESB fyrir árið 2026 sem birt var síðla í október 2025, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 24. október sl., sem og öðrum málum sem kynnt hafa verið á vettvangi ESB og framgangi eldri mála. Fjöldi nýrra mála hefur verið tekinn til umfjöllunar í skjalinu og þótti tilefni til að bæta sex málum við á forgangslistann á grundvelli sérstakra hagsmuna en þau eru eftirfarandi:

Þá hefur einu máli til viðbótar verið forgangsraðað á grundvelli annarra sjónarmiða:

  • Stefnumótun um jafnrétti kynjanna 2026–2030 (e. Gender Equality Strategy 2026- 2030) sbr. umfjöllun um stefnumótunina í Vaktinni 13. mars 2026.

Loks hefur fimm nýjum stefnumótunaráætlunum verið bætt á sérstakan vöktunarlista fyrir slíkar áætlanir:

  • Stefnumörkun um evrópskar hafnir (e. EU Ports Strategy), sbr. umfjöllun um stefnuna í Vaktinni 13. mars sl.
  • Stefnumörkun um málefni siglinga og siglingatengds iðnaðar (e. EU Industrial Maritime Strategy), sbr. umfjöllun um stefnumörkunina í Vaktinni 13. mars sl.
  • Áætlun leiðtogaráðs ESB um samkeppnishæfni: Ein Evrópa, einn markaður (e. One Europe, One Market), sbr. umfjöllun um áætlunina í Vaktinni 8. maí sl.
  • Aðgerðapakki til að styrkja fullveldi ESB á sviði tæknimála og gervigreindar (e. Tech sovereignty package), sbr. umfjöllun um pakkann í Vaktinni 5. júní sl.
  • Stefnumótun um samheldni og stuðning við eyja- og strandsamfélög (e. Communication on islands and coastal communities), sbr. umfjöllun um stefnuna í Vaktinni 19. júní sl.

Sjá uppfærðan forgangslista hér og yfirlit yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið hér.

Næsta uppfærsla er áætluð í lok árs 2026.

 

 

Aðgerðaráætlun um netöryggi og gervigreind

Hinn 7. júlí sl. sendi framkvæmdastjórn ESB frá sér orðsendingu sem felur í sér aðgerðaráætlun um netöryggismál og áhættuþætti og möguleika sem gervigreindarkerfi geta haft í för með sér.

Í fréttatilkynningu um orðsendinguna kemur fram að gervigreind geti hjálpað til við að greina veikleika í hugbúnaði og tölvubúnaði í því skyni að koma í veg fyrir netárásir og styrkja vernd mikilvægra innviða. Um leið geti óvandaðir aðilar nýtt gervigreindarkerfi til netárása, til að finna öryggisbresti og til að framkvæma árásir af áður óþekktu umfangi.

Markmið aðgerðaráætlunarinnar eru þrjú:

  1. að stuðla að öruggri og ábyrgri notkun gervigreindar,
  2. að styrkja netöryggi og áfallaþol innan ESB og að
  3. að stórauka getu gervigreindar í netöryggistilgangi innan ESB.

Meðal aðgerða sem boðaðar eru er að styrkja getu ESB til að framkvæma úttektir á gervigreindarkerfum áður en þau eru sett á markað. Miðað er við að Netöryggisstofnun ESB (ENISA) taki þátt í mótun leiðbeinandi reglna um aðgangsstýringu að þróuðum gervigreindarkerfum og stofni til vettvangs til að styðja við fyrirtæki við prófun og innleiðingu gervigreindarlausna. Markmiðið með þessu er að aðstoða fyrirtæki, sérstaklega í þjóðhagslega mikilvægum atvinnugreinum, s.s. á sviði orku- og samgöngumála, heilbrigðisþjónustu og fjármálaþjónustu, við örugga innleiðingu gervigreindarlausna í starfsemi sinni.

Framkvæmdastjórnin hyggst setja upp samkeppnisvettvang (e. EU Grand Challenge on AI for cybersecurity) með þátttöku fyrirtækja, rannsóknarstofnana og annarra haghafa um þróun netöryggislausna með aðstoð gervigreindar og með tilliti til áhættuþátta sem af henni geta stafað.

Loks er aðgerðunum ætlað að styðja við og útfæra frekar framkvæmd á núverandi löggjöf sambandsins á sviði netöryggismála, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 17. maí 2024 um efni nýrrar reglugerðar um aukna samstöðu ríkja ESB á þessu sviði.

 

 

Stefnumótun um búfénað

Hinn 7. júlí sl. sendi framkvæmdastjórn ESB frá sér orðsendingu sem felur í sér stefnumótun um búfénað (e. Livestock Strategy). Er þetta fyrsta sinn sem sérstök stefna á þessu sviði er mótuð og miðar hún að því að styrkja og efla umgjörð um búfjárhald til lengri tíma litið. Í stefnunni eru kynntar aðgerðir sem miða að því að styðja við búfjárbændur og aðstoða þá í viðbrögðum við efnahagslegum, umhverfislegum og markaðstengdum áskorunum sem upp koma. Markmið stefnunnar eru jafnframt að tryggja fæðuöryggi og styðja við fjölbreytt dreifbýlissamfélög.

Stefnan felur í sér fimm megináherslur:

  • Að unnið verði að auknum viðnámsþrótti greinarinnar, m.a. með bættri áhættustýringu, forvörnum gegn búfjársjúkdómum, fjárfestingum sem miða að því að auka viðnám vegna loftslagsbreytinga og aðgerðum sem eru til þess fallnar að gera greinina minna háða innfluttum aðföngum.
  • Að unnið verði að bættri samkeppnishæfni greinarinnar með aukinni nýsköpun, betra aðgengi að fjármagni, bættum kjörum fyrir búfjárbændur og auknu samræmi í framleiðslustöðlum.
  • Að unnið verði að sjálfbærri búfjárrækt, m.a. með endurskoðun reglna um dýravelferð, samræmdum aðferðum við útreikning losunar og bættri nýtingu auðlinda.
  • Að stuðningur við búfjárrækt nái til allra búfjárbænda innan ESB, með sérstökum aðgerðum fyrir viðkvæm dreifbýlissvæði, þróun staðbundinna virðiskeðjulausna og auknum stuðningi við lítil og færanleg sláturhús.
  • Að unnið verði að auknum gæðum og verðmætasköpun, með aukinni notkun upprunamerkinga, átaki undir heitinu Buy European og evrópsku gæðakerfi fyrir framúrskarandi framleiðslu og markaðssetningu sjálfbærra búfjárafurða.

Stefnan byggir m.a. á nýlegri stefnumótun og framtíðarsýn fyrir landbúnað og matvælaframleiðslu í ESB (e. Vision for Agriculture and Food) sem fjallað var um í Vaktinni 7. mars 2025.

Samhliða framangreindri stefnumótun lagði framkvæmdastjórnin fram aðgerðaráætlun um prótein (e. Protein Action Plan) sem hefur það að markmiði að efla sjálfbærni og sjálfstæða getu ESB í próteinframleiðslu. Markmiðið er að auka hlutdeild próteina sem framleitt er innan ESB úr 25% árið 2025 í 35% árið 2035, m.a. með auknum stuðningi við ræktun próteinjurta og nýsköpunarstarf og auknum fjárfestingum.

 

 

Einföldun regluverks um orkumerkingar og merkingar á hjólbörðum

Hinn 24. júní sl. lagði framkvæmdastjórn ESB fram tillögu um breytingar á reglum um orkumerkingar vara og merkingar hjólbarða. Tillagan er hluti af víðtækari einföldunarstefnu framkvæmdastjórnarinnar sem miðar að því að draga úr stjórnsýslubyrði fyrirtækja og styrkja samkeppnishæfni ESB, sbr. yfirlitsumfjöllun Vaktarinnar 21. nóvember sl. um Omnibus-einföldunartillögur framkvæmdastjórnarinnar.

Tillagan felur í sér breytingar á tveimur reglugerðum ESB, annars vegar á rammareglugerð um orkumerkingar hins vegar á reglugerð um merkingu hjólbarða að því sem varðar eldsneytisnýtni og aðra mæliþætti. Markmiðið er að einfalda kröfur sem lagðar eru á framleiðendur og smásöluaðila, án þess að skerða upplýsingar sem neytendur fá um orkunýtni og aðra eiginleika viðkomandi vöru.

Helstu breytingarnar snúa að aukinni notkun stafrænna lausna, m.a. með rafrænni upplýsingagjöf og QR-kóðum, sem eiga að gera miðlun upplýsinga skilvirkari og draga úr kostnaði við framkvæmd reglnanna. Jafnframt er gert ráð fyrir að einfaldara regluverk styðji áfram við þróun og markaðssetningu orkunýtnari raftækja og hjólbarða.

Framkvæmdastjórnin áætlar að tillagan geti leitt til umtalsverðs sparnaðar fyrir fyrirtæki og stjórnvöld. Eins og áður segir er þó lögð áhersla á að neytendur muni áfram hafa aðgang að skýrum og sambærilegum upplýsingum sem auðvelda þeim að taka upplýstar kaupákvarðanir og styðja við markmið ESB um aukna orkunýtni og lægri orkukostnað. Þótt megináherslan sé á einföldun regluverks um upplýsingagjöf til neytenda tengist tillagan einnig metnaðarfullum markmiðum ESB um bætta orkunýtni, lækkun orkureikninga og orkuskipti.

 

EES/EFTA-ríkin kalla eftir öflugri og aðgengilegri Horizon Europe áætlun

Hinn 2. júlí sl. birtu Ísland, Liechtenstein og Noregur sameiginlegt álit (e. EEA EFTA Comment) um tillögu framkvæmdastjórnar ESB að nýrri áætlun á sviði rannsókna og nýsköpunar fyrir tímabilið 2028–2034. Líkt og núgildandi áætlun mun hún bera heitið Horizon Europe og er tillagan partur af tillögupakka framkvæmdastjórnarinnar fyrir næstu langtímafjármálaáætlun ESB (e. Multiannual Financial Framework (MFF)).

Fjallað hefur verið um þá áætlanagerð við ýmis tækifæri í Vaktinni síðustu misseri, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 13. febrúar sl. um opið samráð íslenskra stjórnvalda um tillögur að nýjum samstarfsáætlunum ESB.

Í álitinu leggja ríkin þrjú áherslu á að rannsóknir og nýsköpun séu lykilforsenda þess að Evrópska efnahagsvæðið sé í stakk búið til að takast á við þær samfélagslegu og efnahagslegu áskoranir sem við blasa og að þar gegni rannsóknir og nýsköpun meginhlutverki.

Kallað er eftir að nýja áætlunin byggi á þeim farsæla grunni sem þegar hafi verið byggður upp þar sem gæði hafa verið ráðandi þáttur við verkefnaval og þar sem áhersla hafi verið lögð á að tryggja akademískt frelsi og stuðning við rannsóknarumhverfi sem þróað geti nýja þekkingu og lausnir.

Í álitinu er kallað eftir því að þátttökuskilyrði verði stöðug og skýr fyrir ríki utan ESB, þ.m.t. fyrir EES/EFTA-ríkin sem byggja þátttöku sína og rétt til þátttöku á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í því efni sé mikilvægt að viðurkenna sérstöðu EES/EFTA-ríkjanna og tryggja að þau hafi beina aðkomu að ákvörðunum um forgangsröðun og val verkefna til jafns við aðildarríki ESB.

Óskað er eftir nánari upplýsingum um einstaka þætti tillögunnar. Má þar nefna hvernig útfærslu rannsókna með tvíþættu notagildi, þ.e. borgaralegt og hernaðarlegt, verði háttað, hvernig samspili Horizon Europe við nýjan Samkeppnishæfnissjóð, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 25. júlí 2025 um þann sjóð, verði háttað og hvernig tryggja megi að ákvæði um forgang ESB brjóti ekki í bága við jafnræðisákvæði EES-samningsins.

Þá er áréttað að EES/EFTA-ríkin styðji, nú sem fyrr, við öflugt evrópskt rannsóknar- og nýsköpunarsamstarf, um leið og lýst er vilja til að leggja sitt af mörkum við mótun nýrrar áætlunar. Í því samhengi er lögð áhersla á mikilvægi þess að áætlunin styðji áfram við öflugt samstarf rannsóknaraðila, fyrirtækja og stofnana á innri markaðinum með vísindin, nýsköpunina og aukna samkeppnishæfni á Evrópska efnahagssvæðinu öllu í forgrunni.

 

 

Samkomulag um nýja samstarfsáætlun um lipra og hraða nýsköpun í varnarmálum

Hinn 15. júlí sl. náðist samkomulag á milli Evrópuþingsins og ráðherraráðs ESB um efni tillögu að nýrri reglugerð um samstarfsáætlun um nýsköpun í varnarmálum (e. Programme for agile and rapid defence innovation (AGILE)). Fjallað var um tillöguna í Vaktinni 24. apríl sl.

Tillagan byggir á víðtækri stefnumörkun ESB á sviði öryggis- og varnarmála sem sambandið hefur ráðist í á síðustu árum. Þar má meðal annars nefna stefnumörkun á sviði varnarmála frá 5. mars 2024, sbr. umfjöllun Vaktarinnar 15. mars 2024, sbr. einnig umfjöllun Vaktarinnar 14. febrúar 2025 um þróun og stöðu varnarsamstarfs á vettvangi ESB, auk hvítbókar ESB um varnarmál og endurvopnunaráætlunar ESB, sbr. umfjöllun í Vaktinni 21. mars 2025 og loks nýjan vegvísi um uppbyggingu varnarviðbúnaðar í ESB til ársins 2030 sem fjallað var um í Vaktinni 24. október sl.

Sjá nánar um samkomulagið í fréttatilkynningu ráðherraráðsins.

 

 

Skýrsla um endurskoðun reglugerðar um erlenda styrki

Hinn 14. júlí sl. birti framkvæmdastjórn ESB skýrslu um endurskoðun reglugerðar um erlenda styrki (e. Foreign Subsidies Regulation, FSR). Endurskoðunin byggir á tveimur samráðsferlum sem ráðist hefur verið í þar sem alls bárust 103 umsagnir auk óháðrar úttektar utanaðkomandi sérfræðinga.

Fjallað var um endurskoðunarvinnuna í Vaktinni 25. júlí 2025 og 12. september 2025 ásamt umfjöllun um leiðbeiningar um framkvæmd reglugerðarinnar í Vaktinni 30. janúar sl. Um reglugerðina var fjallað í Vaktinni 10. febrúar 2023, sbr. einnig umfjöllun um strategískt sjálfræði ESB og þróun innri markaðarins í Vaktinni 24. nóvember 2023.

Í samráði framkvæmdastjórnar ESB við haghafa sendu EES/EFTA-ríkin inn sameiginlega umsögn þar sem þess var óskað að staðfest yrði með skýrum hætti að ríkisaðstoð sem EES/EFTA-ríkin veita innan ramma EES-samningsins séu ekki skilgreindir sem erlendir styrkir samkvæmt reglugerðinni.

Í skýrslunni kemur fram að gildandi reglugerð þjóni markmiði sínu vel sem er að bregðast við samkeppnisröskunum vegna erlendra ríkisstyrkja og tryggja jafnræði fyrirtækja á innri markaðnum.

Reynslan af framkvæmd reglugerðarinnar síðustu þrjú ár sýni að frumkvæðisrannsóknir framkvæmdastjórnarinnar og eftirlit með samrunum og opinberum innkaupum hafi komið í veg fyrir skaðleg áhrif erlendra styrkja. Samráðið við haghafa þykir einnig hafa sýnt fram á mikilvægi reglugerðinnar þótt hún sé flókin og feli í sér talsverða stjórnsýslubyrði en í því samhengi hafa eftirfarandi þættir einkum verið nefndir, þ.e. að:

  • mikil vinna fari í að safna og skila upplýsingum um erlend fjárframlög,
  • málsmeðferð sé löng og flókin,
  • óvissa sé um heimildir framkvæmdastjórnarinnar til að taka til skoðunar samruna sem er undir viðmiðunarmörkum og
  • þörf sé á skýrari reglum um tilkynningarskyldu og auknu gagnsæi við framkvæmd reglugerðarinnar.

Framkvæmdastjórnin hyggst bregðast við þessu með því að leggja til breytingar á reglugerðinni. Meðal annars er stefnt að því að:

  • hækka viðmiðunarmörk vegna samruna,
  • einfalda tilkynningarferli tiltekinna mála,
  • hækka viðmiðunarmörk fyrir upplýsingaskyldu um erlend fjárframlög,
  • fjölga undanþágum frá upplýsingaskyldu þegar lítil hætta er á samkeppnisröskun og
  • einfalda tilkynningar í opinberum innkaupum og skýra réttindi og skyldur fyrirtækja og kaupenda.

Markmiðið með boðuðum breytingum er að draga úr stjórnsýslubyrði, einfalda skýrslugjöf og beina eftirliti að málum sem hvað líklegust eru til að hafa skaðleg áhrif á samkeppni, án þess að dregið sé úr virkni reglugerðarinnar.

Stefnt er að því að birta drög að löggjafartillögu í samráðsgátt ESB í haust og er markmiðið að tillagan verði samþykkt á næsta ári.

 

Skýrsla sérfræðihóps um öryggi barna á netinu

Hinn 13. júlí sl. birti framkvæmdastjórn ESB skýrslu sérfræðihóps um öryggi barna á netinu.

Hópurinn var skipaður af Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnarinnar, í því skyni að móta tillögur um hvernig tryggja megi öryggi barna í stafrænu umhverfi, þar á meðal með tilliti til mögulegra aldurstakmarkana á samfélagsmiðlum. Víða í Evrópu hafa þegar verið sett lög um slíkar takmarkanir, en aldursviðmið eru mismunandi milli landa, oftast er miðað við 15 – 16 ára aldur. Á hinn bóginn hafa sum ríki lýst sig andvíg slíku banni.

Sérfræðihópurinn telur að einfaldar aldurstakmarkanir dugi ekki einar og sér, en leggur þó til að 13 ára aldur verði sameiginlegt lágmarksviðmið fyrir aðgang að samfélagsmiðlum í ESB. Áherslan er þó ekki á algilt bann heldur fremur á stigvaxandi aðgang barna að stafrænni þjónustu sem taki mið af aldri og þroska barnanna. Þó er alfarið mælt gegn skjánotkun barna undir þriggja ára aldri.

Jafnframt er lagt til að aukin ábyrgð verði lögð á tæknifyrirtækin og að þeim verði gert að sýna fram á að þjónusta þeirra sé örugg fyrir börn. Mælt er með að settar verði takmarkanir á ávanabindandi hönnun netumhverfis, svo sem endalausu efnisflæði og reikniritum sem hönnuð eru til að hámarka skjátíma.

Tillögurnar taka ekki eingöngu til samfélagsmiðla heldur einnig annarrar stafrænnar þjónustu sem getur haft áhrif á börn, meðal annars gervigreindarspjallmenna, leikjavettvanga og myndbandsveitna. Sérfræðihópurinn lýsir einnig stuðningi við þróun öruggra kerfa til aldursstaðfestingar til að auðvelda framfylgd reglna án söfnunar persónuupplýsinga.

Jafnframt er lögð sérstök áhersla á bætt stafrænt læsi barna og ungmenna, stuðning við foreldra og umönnunaraðila og aukna fræðslu í skólum þannig að börn öðlist færni til að takast á við stafrænt umhverfi á öruggan og upplýstan hátt.

Á fréttamannafundi í tilefni af útgáfu skýrslunnar sagði Ursula von der Leyen m.a. að samfélagsmiðlar væru ekki leikfang (e. social media is not a toy). Hún vísaði til rannsókna sem sýna að skjátími evrópskra ungmenna næmi að jafnaði fjórum til sex klukkustundum á dag og að allt að 60% þeirra hafi upplifað félagsleg eða sálræn vandamál tengd notkuninni. Hún lagði áherslu á að það væri á ábyrgð veitenda stafrænnar þjónustu að gæta þess að sú þjónusta sem þeir bjóða skaði ekki börn og að skýr aldursmörk þurfi að gilda um notkun samfélagsmiðla. Í því samhengi nefndi hún einnig nýtt kerfi til aldursstaðfestingar sem framkvæmdastjórnin væri með í þróun. Að lokum undirstrikaði hún mikilvægi þess að börn yngri en þriggja ára séu ekki útsett fyrir skjánotkun og að notkun eldri barna fari fram undir leiðsögn og eftirliti foreldra.

Framkvæmdastjórnin mun nú fara yfir niðurstöður skýrslunnar og hefur boðað tillögur að aðgerðum í haust.

Þess má geta að samkvæmt könnun Eurobarometer sem birt var í síðastliðnum mánuði er öryggi barna á netinu meðal þeirra mála sem íbúar ríkja ESB telja mesta þörf á að ESB beiti sér á. Þá telur meirihluti svarenda að neteinelti og -áreitni séu vaxandi vandamál og að ESB þurfi að grípa til aðgerða til að mæta þeim.

 

 

Yfirlýsing evruhópsins um opinber fjármál á evrusvæðinu

Evruhópurinn (e. Eurogroup) sem samanstendur af fjármálaráðherrum aðildarríkja sem hafa evru sem gjaldmiðil, gaf út yfirlýsingu um opinber fjármál ríkjanna 9. júlí sl. Yfirlýsingin tekur mið af vorspá framkvæmdastjórnarinnar sem fjallað var um í Vaktinni 5. júní sl., en í spánni var töluvert fjallað um áhrif átakanna í Mið-Austurlöndum, einkum vegna lokunar Hormússunds, á hagkerfi ESB.

Í yfirlýsingunni kemur fram að Evruhópurinn telji að hagkerfi evrusvæðisins sé í stakk búið til að mæta áskorunum sem átökin hafi haft í för með sér. Átökin hafi hins vegar haft neikvæð áhrif á hagvöxt og verðbólgu á evrusvæðinu en þó sé gert ráð fyrir að hagvöxtur nái sér aftur á strik árið 2027 og að verðbólga verði nær verðbólgumarkmiði þá. Óvissa í efnahagsmálum sé þó mikil og vaxtarhorfur til framtíðar neikvæðar.

Flest aðildarríki hafi gripið til ráðstafana til að draga úr áhrifum átakanna á evrópska borgara og fyrirtæki. Að mati hópsins ættu slíkar ráðstafanir að vera tímabundnar, beint að viðkvæmustu heimilunum og fyrirtækjum sem orðið hafa fyrir áhrifum og jafnframt er lögð áhersla á að þær séu í samræmi við fjármálareglur ESB. Evruhópurinn ítrekar jafnframt stuðning sinn við langtímamarkmið um kolefnishlutleysi þar sem árangur á því sviði auki viðnámsþrótt hagkerfisins vegna orkuáfalla í framtíðinni.

Evruhópurinn er sammála mati framkvæmdastjórnarinnar um að hlutlaus, eða lítillega örvandi, fjármálastefna sé viðeigandi árið 2026. Gert er ráð fyrir að hún verði lítillega örvandi á þessu ári einkum vegna áhrifa af endurreisnar- og viðnámssjóðnum (e. Recovery and Resilience Facility, RRF) auk þess sem auknar fjárfestingar í öryggis- og varnarmálum muni leggjast á sömu sveif. Hins vegar gerir hópurinn ráð fyrir að fjármálastefnan verði að mestu hlutlaus árið 2027.

Evruhópurinn ítrekar skuldbindingu sína um sjálfbærni opinberra fjármála og fylgni við fjármálareglur ESB, þrátt fyrir mikinn halla og háar skuldir. Hópurinn hvetur þau aðildarríki sem eiga á hættu að uppfylla ekki sáttmálann um stöðugleika og vöxt (e. Stability and Growth Pact) að grípa til aðgerða til að efla aðhald í ríkisfjármálum. Hópurinn hyggst beita sér fyrir auknum opinberum fjárfestingum sem eru til þess fallnar að auka vöxt og framleiðni. Hópurinn hyggst jafnframt beita sér fyrir aðlögun opinberra fjármála að breyttu umhverfi, svo sem vegna hærri útgjalda til varnarmála, án þess að missa sjónar af öðrum kerfislægum og samfélagslegum áskorunum. Evruhópurinn lýsir jafnframt yfir að hann mundi starfa með framkvæmdastjórninni til að fjölga undanþágum frá fjármálareglum ESB, sem nú ná til útgjalda vegna varnarmála, svo þær nái einnig til fjárfestinga í orkukerfinu með það að markmiði að flýta orkuskiptum.

 

 

Aukinn hraði í aðildarviðræðum

Aukinn hraði og framgangur í aðildarviðræðum við ýmis umsóknarríki hefur átt sér stað að undanförnu, sbr. m.a. umfjöllun Vaktarinnar 19. júní sl. um opnun á fyrstu samningsköflunum í aðildarviðræðum við Úkraínu og Moldóvu.

Stórir áfangar í þessum efnum náðust síðastliðinn þriðjudag þegar fjórar ríkjaráðstefnur voru haldnar, sbr. eftirfarandi:

  • Ríkjaráðstefna Úkraínu og ESB: Klasi 6 sem inniheldur samningskafla um utanríkissamskipti og öryggis- og varnarmál var opnaður. Var þetta þriðja ráðstefnan með Úkraínu. Sjá nánar hér.
  • Ríkjaráðstefna Svartfjallalands og ESB: Samningsköflum um samkeppnismál (partur af klasa 2) og tollamál (partur af klasa 3) var lokað. Var þetta 28. ráðstefnan með Svartfjallalandi og er ríkið nú komið verulega langt í samningsferlinu. Sjá nánar hér.
  • Ríkjaráðstefna Moldóvu og ESB: Líkt og hjá Úkraínu var klasi 6 sem inniheldur samningskafla um utanríkissamskipti og öryggis- og varnarmál opnaður. Var þetta sömuleiðis þriðja ráðstefnan með Moldóvu. Sjá nánar hér.
  • Ríkjaráðstefna Albaníu og ESB: Samningsköflum um rannsóknir og vísindi og mennta- og menningarmál (partur af klasa 3) og samningskafla um utanríkissamskipti (partur af klasa 6) var lokað og voru þetta fyrstu kaflarnir sem lokað er í samningaviðræðunum en allir 33 samningskaflarnir hafa verið opnaðir. Var þetta níunda ráðstefnan með Albaníu. Sjá nánar hér.

Sjá nánar um formlegan ferill með meðferð umsókna um aðild að ESB og um stöðu einstakra umsóknarríkja í Vaktinni 7. nóvember sl. þar sem fjallað var um stækkunarskýrslu ESB fyrir árið 2025, sbr. einnig eftirfarandi skýringarmynd þar sem sjá má hvernig samningsköflunum 33 er skipt í sex klasa:

 

 

Formennskuáætlun Liechtensteins í fastanefnd EFTA

Liechtenstein tók við formennsku í fastanefnd EFTA (e. EFTA Standing Committee) 1. júlí sl. og lauk þar með formennskutímabili Noregs.

Formennska í fastanefndinni gengur á milli EES/EFTA-ríkjanna þriggja, Íslands, Noregs og Liechtensteins og er formennskutímabilið sex mánuðir í senn. Fastanefndin er skipuð sendiherrum EES/EFTA-ríkjanna í Brussel og er meginhlutverk hennar að samræma afstöðu ríkjanna gagnvart ESB áður en gerðir eru teknar upp í EES-samninginn á vettvangi sameiginlegu EES-nefndarinnar.

Ísland mun gegna formennskunni á fyrri hluta árs 2027.

Formennskuáætlun Liechtensteins er birt á vefsíðu EFTA-skrifstofunnar og er hægt að nálgast hana hér.

 

***

Brussel-vaktin, fréttabréf sendinefndar Íslands gagnvart Evrópusambandinu, er gefið út að jafnaði tvisvar í mánuði. Þar er greint frá því sem efst er á baugi í stefnumörkun Evrópusambandsins og á vettvangi EES-samningsins, í samræmi við samþykkta ritstjórnarstefnu.

Ritstjóri: Ágúst Geir Ágústsson, sendiráðunautur.

Ábyrgðarmaður: Stefán Haukur Jóhannesson, sendiherra.

Leiðréttingar, ábendingar og athugasemdir sendist til ritstjóra Vaktarinnar á netfangið [email protected].

 

Hægt er að gerast áskrifandi með því að fara í „Áskriftir“ hér á vefnum og merkja þar við Brussel-vaktina. Einnig er hægt að senda tölvupóst með beiðni um áskrift á [email protected].