PISA 2025: Lesskilningur og stærðfræði versna en þrautseigja og sterk félagstengsl í námi og skóla

Nýjar niðurstöður PISA 2025 sýna að frammistaða íslenskra nemenda er undir meðaltali OECD-ríkja og síðri en frammistaða jafnaldra þeirra annars staðar á Norðurlöndunum á öllum þremur sviðum rannsóknarinnar. Frammistaðan heldur áfram að dala í lesskilningi og stærðfræðilæsi og langtímaþróunin er skýr: Of mörg börn ljúka grunnskóla án þeirrar grunnhæfni sem PISA mælir.

Einungis 56% íslenskra nemenda bjuggu yfir grunnhæfni í lesskilningi og 62% í stærðfræðilæsi og vísindum. Þá var hlutfall nemenda með afburðahæfni aðeins 2–4%. Hlutföllin eru lægri en að meðaltali í OECD-ríkjum og meðal jafnaldra annars staðar á Norðurlöndunum.

Grunn- og afburðahæfni á Íslandi m.v. OECD og Norðurlönd

Þróunin á Íslandi frá síðustu könnun er nú sambærileg við þróunina í OECD-ríkjum að jafnaði, ólíkt niðurstöðum PISA 2022 þegar frammistaða íslenskra nemenda dalaði meira. Önnur Norðurlönd falla heilt yfir meira í könnuninni nú en Ísland og meðaltal OECD-ríkja.

Hlutfall nemenda hérlendis sem ná grunnhæfni lækkaði um fjögur prósentustig í lesskilningi og stærðfræðilæsi frá síðustu könnun en niðurstöður í vísindum stóðu í stað (voru innan skekkjumarka). Langtímaþróunin frá 2015 sýnir áfram skýra áskorun, einkum í lesskilningi. Fyrir 10 árum náðu 78% nemenda hérlendis grunnhæfni í lesskilningi en nú eru þeir 56%.

Þróun frammistöðu á sviðum PISA á Norðurlöndunum og innan OECD

Stúlkur lækka tölfræðilega marktækt á öllum þremur sviðum PISA frá síðustu könnun en drengir sýna marktæka lækkun í lesskilningi. Núna búa einungis 50% drengja yfir grunnhæfni í lesskilningi á móti 62% stúlkna. Í síðustu PISA könnun árið 2022 var hlutfall drengja sem bjuggu yfir grunnhæfni í lesskilningi hærra eða um 53% en hlutfall stúlkna var 68%.

Kynjamunur í vísindum er minni en í síðustu könnun (PISA 2022) en mestur munur er í lesskilningi þar sem drengir standa enn höllum fæti.

Grunn og afburðahæfni á Íslandi eftir kyni

Fjölgun nemenda af erlendum uppruna undirstrikar mikilvægi þess að skólakerfið mæti fjölbreyttum þörfum nemenda og tryggi öllum nemendum jöfn tækifæri til náms og þátttöku. Niðurstöðurnar sýna að einungis 28% nemenda af erlendum uppruna búa yfir grunnhæfni í lesskilningi. Munurinn minnkar þegar tekið er tillit til félags- og efnahagslegrar stöðu en hverfur ekki. Jafnframt eru skýr tækifæri til að styrkja tilfinningu þessara nemenda fyrir að tilheyra skólasamfélaginu og auka öryggi þeirra og vellíðan. Niðurstöðurnar kalla því á markvissan stuðning við íslenskunám, nám almennt og félagslega þátttöku.

Grunn- og afburðahæfni á Íslandi eftir bakgrunni

Mikilvægir styrkleikar sem byggja má á

Þótt niðurstöður um námsárangur séu alvarlegar sýnir PISA jafnframt mikilvæga styrkleika íslenska skólakerfisins. Ísland er meðal efstu þjóða í þrautseigju nemenda, félagslegum tengslum í skóla, sjálfstjórn í námi og stuðningi kennara að mati nemenda og meðal þeirra lægstu í einelti. Þrautseigja þeirra hefur aukist marktækt frá árinu 2022 og áhugi á námi stendur í stað hér á landi á sama tíma og hann hefur minnkað í flestum þátttökuríkjum. Nemendur á Íslandi mælast einnig yfir meðaltali OECD-ríkja í forvitni og markmiðasetningu að þeirra mati.

Svör nemenda á Íslandi um helstu félags- og tilfinningalega þætti og námshegðun borið saman við önnur OECD-ríki

Þá er breytileiki í frammistöðu milli íslenskra skóla sá minnsti meðal OECD-ríkja sem gefur til kynna að íslenskir skólar séu jafnir að gæðum. Það er styrkleiki þrátt fyrir mun á námsárangri ólíkra nemendahópa innan skólakerfisins.

Langtímaumbætur með skýrri eftirfylgni

Þróun frammistöðu í PISA kallar á markvissar langtímaumbætur, skýr markmið og stöðuga eftirfylgni. Viðbrögð snúa m.a. að aukinni áherslu á læsi, íslensku, grunnhæfni og kjarnagreinar (þ.m.t. STEM-greinar), eflingu námsgagna, aukinni starfsþróun og sérhæfingu kennara sem og faglegan stuðning við skóla, ásamt betri gögnum og mælingum með auknu gagnsæi.

Niðurstöður PISA og viðbrögð við þeim verða hins vegar kynnt nánar á blaðamannafundi síðar í dag. Aðgerðirnar verða m.a. lagðar fram í þriðju aðgerðaáætlun menntastefnu stjórnvalda í vetur. Þá verður haldinn opinn fundur um PISA-rannsóknina hjá Menntavísindasviði Háskóla Íslands (salur Saga-114) og í streymi kl. 14 í dag.

Landsskýrsla

Nánari upplýsingar um niðurstöður PISA 2025 er að finna í landsskýrslu fyrir Ísland sem unnin var af Háskóla Íslands:

• PISA 2025 – Landsskýrsla fyrir Ísland

Um PISA

PISA er alþjóðleg rannsókn OECD á hæfni og getu 15 ára nemenda í lesskilningi, stærðfræðilæsi og vísindum. Tæplega fjögur þúsund nemendur úr 134 íslenskum grunnskólum tóku þátt í PISA 2025. Þátttökuhlutfall skóla var 99% og þátttökuhlutfall nemenda 83%.

PISA mælir hæfni og getu 15 ára nemenda í lesskilningi, vísindum og stærðfræði. Í PISA 2025 var sérstök áhersla lögð á hæfni og þekkingu nemenda á sviði vísinda.

PISA mælir jafnframt viðhorf nemenda til þátta eins félags- og tilfinningafærni, líðan og upplifun af námi.

Skólastjórnendur og kennarar svara jafnframt spurningum um kennslu, skólastarf og fleira.

• Vefsvæði OECD um PISA