1,5 gráðu hlýnun orðin óumflýjanleg, en ennþá hægt að takmarka skaðann

Ný skýrsla Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNEP), Limiting Overshoot - Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return, dregur upp alvarlega mynd af stöðu loftslagsmála í heiminum. Ekki er lengur talið raunhæft að koma í veg fyrir að hnattræn hlýnun fari yfir 1,5°C til lengri tíma. Enn er þó hægt að hafa mikil áhrif á hversu alvarleg og víðtæk áhrif loftslagsbreytinga verða.

Hver tíund úr gráðu skiptir máli

Þótt ekki takist að halda hlýnun innan 1,5°C markmiðs Parísarsamningsins skiptir áfram miklu máli hvort hlýnun verður 1,6°C, 1,8°C eða meiri. Áhættan eykst með hverri tíund úr gráðu, samkvæmt skýrslunni. Meiri hlýnun eykur meðal annars hættu á hraðari hækkun sjávarborðs, hraðara tapi vistkerfa, fleiri hitabylgjum, gróðureldum og umfangsmiklum breytingum á jöklum og íshellum. Jafnframt eykst hættan á óafturkræfum breytingum loftslags- og vistkerfa. Sum áhrif geta varað áfram jafnvel þó hnattrænt hitastig lækki síðar.

Í skýrslunni er settur aukinn þungi á mikilvægi loftslagsaðgerða á næstu árum svo takmarka megi frekari hlýnun og snúa þróuninni við.

Hraður samdráttur í losun koldíoxíðs, metans og annarra gróðurhúsalofttegunda getur haldið aftur af frekari hlýnun. Um leið þarf að stuðla að aðlögun að þeim áhrifum loftslagsbreytinga sem þegar eru komin fram og þeim sem ekki verður komist hjá. Til að ná hitastigi aftur niður eftir að hlýnun nær hámarki er nauðsynlegt að fjarlægja meira af koldíoxíði úr andrúmsloftinu en losað er.

Veiking hafstrauma skiptir Ísland miklu máli

Í skýrslunni er bent sérstaklega á veltihringrás Atlantshafsins (AMOC) sem eitt þeirra stóru kerfa jarðar þar sem hættan á óafturkræfum breytingum eykst með aukinni hlýnun. AMOC flytur varma norður um Atlantshaf og á stóran þátt í tiltölulega mildu loftslagi á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum. Bent er á að hringrásin muni veikjast með áframhaldandi hlýnun og að hættan á hruni hennar aukist með því sem hlýnunin verður meiri. Takist hins vegar að halda hámarkshlýnun undir 2°C gæti það dregið verulega úr veikingu kerfisins.

Veðurstofa Íslands hefur bent á að veruleg veiking eða hrun AMOC geti leitt til staðbundinnar kólnunar á Íslandi og annars staðar í Norður-Atlantshafi, jafnvel þótt jörðin í heild haldi áfram að hlýna. Slíkar breytingar geta haft víðtæk áhrif á loftslag, vistkerfi sjávar, orkukerfi og lífsviðurværi á Norðurlöndum. Mikil óvissa er um hvort og þá hvenær slíkum vendipunkti kunni að vera náð, en vitað er að meiri hnattræn hlýnun eykur áhættuna.

Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra: „Þetta er alvarleg staða. 1,5 gráðu markið er að renna okkur úr greipum, en hver tíund úr gráðu skiptir máli og þess vegna megum við alls ekki slá af eða missa von. Í grænni umbreytingu felast gríðarleg tækifæri fyrir samfélagið allt. Fyrir efnahag, umhverfið og framtíðarkynslóðir. Við þurfum að beina kröftunum okkar að því sem raunverulega dregur úr losun. Nú þarf einfaldlega að gera meira, hraðar.“

Skýrsla UNEP