Úrskurður vegna stjórnsýslukæru

Úrskurður vegna stjórnsýslukæru VÍS ehf. um mönnun Snæbjargar ÍS-43.

Þann 29. apríl 2002 var í samgönguráðuneytinu tekið til afgreiðslu erindi VÍS ehf., kt. 460169-4779, Urðarvegi 19, Ísafirði, þar sem kærður er úrskurður mönnunarnefndar fiskiskipa, mál nr. Ms 4/2001 frá 8. nóvember 2001 þar sem hafnað er umsókn kæranda um mönnun skipsins Snæbjargar ÍS-43, sknr. 1436. Af því tilefni er kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:

I. Aðild kærumáls og kröfur.
Með stjórnsýslukæru, dagsettri 16. desember 2001, kærði Vís ehf., kt. 460169-5779, Urðarvegi 19, Ísafirði, sem gerir út skipið Snæbjörgu ÍS-43, sknr. 1436, 46,59 brúttórúmlestir og með vélarstærð 296 kW., m.a. til innfjarðarrækjuveiða í Ísafjarðardjúpi, úrskurð mönnunarnefndar fiskiskipa frá 8. nóvember 2001 um að hafna umsókn kæranda um að þurfa ekki að hafa stýrimann í áhöfn skipsins ásamt skipstjóra þegar skipið stundar innfjarðarrækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi frá kl. 09.00 að morgni til kl. 18.00 síðdegis.
Kærandi fer þess á leit að ráðuneytið hnekki úrskurði meirihluta mönnunarnefndar og heimili frávik skv. 4. gr. I. a-lið laga nr. 112/1984.

II. Málsatvik.
Með bréfi sem er ódagsett, sótti Gísli H. Hermannsson útgerðarmaður og skipstjóri á Snæbjörgu ÍS-43 um undanþágu til mönnunarnefndar fiskiskipa til að stunda dagróðra með tvo menn í áhöfn, þ.e. skipstjóra og yfirvélstjóra, en þurfa ekki að vera með lögskráðan stýrimann um borð í bátnum.
Mönnunarnefnd kvað upp úrskurð dags. 11. október. 2001 þar sem erindi Gísla var hafnað.
Með bréfi dags. 21. október. 2001 fór Gísli Hermannsson þess á leit við mönnunarnefnd að hún tæki nefndan úrskurð til endurskoðunar og ítrekaði fyrri umsókn um undanþágu um mönnun bátsins. Með erindinu fylgdu frekari gögn og rökstuðningur.
Mönnunarnefnd tók erindið aftur til úrskurðar þann 08. nóvember 2001. Í niðurstöðu meirihluta nefndarinnar segir: "Formaður nefndarinnar sagðist ekki sjá að í þessu ítrekaða erindi til nefndarinnar komi fram rök sem breyti fyrri úrskurði nefndarinnar frá 11.10. 2001. Fulltrúi FFSÍ tók undir sjónarmið formanns mönnunarnefndar. Fulltrúi LÍÚ studdi ósk umsækjanda og minnti á að á grundvelli 19. gr. laga nr. 112/1984 væri það í verkahring nefndarinnar að meta hvort eðli verkefna viðkomandi báts gæfu tilefni til fækkunar sé farið fram á slíkt." Meirihluti mönnunarnefndar hafnaði því erindi kæranda á ný í síðari úrskurði sínum.
Vís ehf. sem gerir út bátinn Snæbjörgu ÍS-43 vísaði málinu til samgönguráðuneytisins með stjórnsýslukæru, dags. 19. desember 2001.
Samgönguráðuneytið leitaði með bréfi, dags. 04. febrúar. 2002 umsagnar mönnunarnefndar fiskiskipa og Siglingastofnunar Íslands um hinn kærða úrskurð. Í bréfum ráðuneytisins til þessara aðila er þess sérstaklega farið á leit að litið verði til farsviðs skipsins, útivist þess og samanburðar við önnur skip s.s. Val ÍS-420.
Í svari Siglingastofnunar, dags. 15. febrúar 2002 kemur fram að þegar úrskurðir mönnunarnefndar voru kveðnir upp lá ekki fyrir umsögn stofnunarinnar eins og skylt er skv. 19. gr. laga nr. 12/1984. Tekið er fram að úr því hafi nú verið bætt og fylgi afrit umsagnar stofnunarinnar til nefndarinnar, dags. 07. febrúar 2002, með í svarinu til ráðuneytisins. Í umsögninni kemur m.a. fram að þar sem um dagróðra sé að ræða og áhöfn njóti hvíldar í landi næturlangt telji stofnunin réttlætanlegt að heimila frávik frá fjölda skipstjórnarmanna. Siglingastofnun telur jafnframt rétt að binda heimildina við tiltekna hámarksútiveru þ.e. 14 klukkustundir og vísar í því efni til reglugerðar um vaktstöður um borð í flutningaskipum og farþegaskipum nr. 599/2001.
Mönnunarnefnd fiskiskipa sendi umsögn sína með bréfi til ráðuneytisins, dags. 11. mars 2002 þar sem færð eru frekari rök fyrir hinum kærðu úrskurðum og er sérstaklega tekið fram að meirihluti nefndarinnar telji aðúrskurður mönnunarnefndar fiskiskipa nr. 4/1985 hafi ekki fordæmisgildi í máli þessu.


III. Málsástæður og rök kæranda.
Eins og fyrr segir fer kærandi þess á leit að fá að manna hið nýja skip útgerðarinnar Snæbjörgu ÍS-43 með skipstjóra og yfirvélstjóra en þurfa ekki að lögskrá stýrimann.
Skipið Snæbjörg ÍS-43 kom í stað skipsins Stundvís ÍS-883 sem stundaði innfjarðarrækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi frá 1987 með tvo menn í áhöfn. Kærandi bendir á að Snæbjörg sé mjög svipaður bátur og Stundvís, nema stærri auk þess sem hann er betur búinn sem stuðlar að auknu öryggi og þægindum fyrir áhöfn.
Kærandi bendir m. a. á, máli sínu til stuðnings að einungis er um dagróðra að ræða, þar sem ætla megi að hver veiðiferð standi að hámarki í 12 klst. í senn og að með tilliti til búnaðar og verkefna skipsins sé fyllilega nægilegt að manna skipið með tveimur mönnum.
Þá vísar kærandi til bréfs Heiðars Kristinssonar, umdæmisstjóra Siglingastofnunar Íslands á Ísafirði, dags. 21. október 2001. Í bréfi Heiðars er bent á að rækjuveiðiskipið Valur ÍS-420, sem er 35 brt. og 5 brúttótonnum minni en Snæbjörg ÍS-43, sem er 40 brt., hafi stundað þessar veiðar með tvo í áhöfn til margra ára og þyki því ekki óeðlilegt að jafnræði sé á milli þessara skipa. Telur kærandi að hér sé um að ræða umsögn Siglingastofnunar til mönnunarnefndar skv. 2. mgr. 19. gr. l. nr. 112/1984 og taka beri tillit til hennar sem slíkrar auk þess sem hann telur að jafnræðisregla stjórnarskrárinnar sé brotin.
Að lokum bendir kærandi á frumvarp samgönguráðherra um áhafnir íslenskra skipa sem lagt hefur verið fyrir Alþingi, máli sínu til stuðnings. Þar var gert ráð fyrir að á skipum 50 brúttótonn og minni væri ekki skylt að hafa stýrimann í áhöfn ef útivera væri 36 klst. á tímabilinu frá 1. apríl til 30. september og 24 klst. frá 1. október til 31. mars. Telur kærandi að í frumvarpinu sé að finna vísbendingu um það hvernig réttarþróunin muni verða hvað þetta atriði varðar.



IV. Málsástæður og rök mönnunarnefndar.
Ráðuneytið gaf mönnunarnefnd kost á að tjá sig um efni kærunnar. Í umsögn hennar, dags. 11. mars 2002, rökstyður hún frekar þá tvo úrskurði sem hún kvað upp um erindi kæranda.
Í umsögninni er bent á úrskurð mönnunarnefndar nr. 4/1985 þar sem kveðið var á um undanþágur til mönnunar rækjuveiðibáta í Ísafjarðardjúpi. Niðurstaða meirihluta mönnunarnefndar þá var sú, að veitt var undanþága til þessara báta þannig, að nægilegt var að manna þá með skipstjóra ásamt vélstjóra. Núverandi formaður mönnunarnefndar lýsir þeirri skoðun sinni, í umsögninni til ráðuneytisins, að ekki hafi verið ætlunin að skapa fordæmi og vitnar til samtals við þáverandi formann mönnunarnefndar, máli sínu til stuðnings.
Þá er í umsögninni vitnað til umsagnar Siglingastofnunar, dags. 07. febrúar 2002 þar sem segir að Siglingastofnun telji eftir atvikum rétt að heimila fækkun skipstjórnarmanna í samræmi við óskir útgerðar, þegar stundaðar séu veiðar innanfjarðar. Stofnunin telji hins vegar rétt að binda heimildina við 14 klst. útiveru þar sem aðeins einn maður sé um borð sem hafi skipstjórnarréttindi.
Fram kemur að nefndarmenn voru sammála um að vísa til fyrri röksemda sinna, sem fram koma í úrskurðum nefndarinnar, en fulltrúi L. Í. Ú. vildi jafnframt taka undir sjónarmið kæranda sem Siglingastofnun hefði fallist á í meginatriðum. Meirihlutinn telur aftur á móti að hér skipti máli, að Alþingi hafi ekki fallist á að breyta lagaákvæðum um mönnun fiskiskipa og telur að heimild til undanþágu frá mönnunarreglum skv. lögum beri að túlka þröngt.
Að lokum er tekið fram í umsögninni að umrætt skip sé stórt og því ekki talið skynsamlegt að aðeins tveir menn séu um borð þegar það er við veiðar.


V. Álit og niðurstaða ráðuneytis.
Í II. kafla, 3. og 4.gr. laga nr. 112/1984 um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum fiskiskipum, er kveðið á um lágmarksfjölda stýrimanna um borð í fiskiskipum. Í 3. gr. segir að á hverju skipi skuli vera einn skipstjóri. Í 4. gr. I. a-lið segir að á skipum 31-300 rúmlestir skuli vera einn stýrimaður.
Í 19. gr. laga nr. 112/1984 er kveðið á um að samgönguráðherra skipi mönnunarnefnd sem hefur heimild til þess :

1) Að ákveða frávik frá ákvæðum laganna um fjölda skipstjórnarmanna eftir því sem tilefni gefst til, svo sem vegna tæknibúnaðar, gerðar og/eða verkefnis skips, hvort sem er til fjölgunar eða fækkunar þar sem m.a. skal taka tillit til vinnuálags sem breytingin kann að hafa í för með sér.
2) Að heimila tímabundna breytingu á mönnun skips til reynslu með skilyrðum sem nefndin setur. Reynslutími sé þó ekki lengri en 6 mánuðir í senn.
Nefndin skal leita umsagnar Siglingastofnunar varðandi öryggi og búnað.

Í umsögn Heiðars Kristinssonar umdæmisstjóra Siglingastofnunar Íslands á Ísafirði, dags. 21. október 2002 er áréttað að umsókn útgerðarinnar um undanþágu er aðeins vegna innfjarðarveiða, þ.e. rækjuveiðua innan Ísafjarðardjúps og tekið er fram að ætla megi að veiðiferð standi ekki lengur en 12 klst. Með bréfi Heiðars fylgdi tafla yfir þau skip sem stunda rækjuveiðar á Ísafjarðardjúpi og bent sérstaklega á að skipið Valur ÍS-420 sem er yfir 40 brl. hafi til margra haft leyfi til samsvarandi mönnunar og umsókn kæranda lýtur að. Að lokum kemur fram að umdæmisstjórinn telji ekki óeðlilegt að jafnræði sé á milli þessara skipa þegar þess er gætt hve lítill stærðarmunur sé á þeim.
Í umsögn Siglingastofnun Íslands, dags. 07.febrúar 2002 segir: " Þar sem um innfjarðarveiðar er að ræða og þær stundaðar í dagróðrum, þ.e. farið til veiða að morgni og haldið til hafnar síðdegis og áhöfn nýtur hvíldar í landi næturlangt, telur stofnunin réttlætanlegt að heimila frávik frá fjölda skipstjórnarmanna." Síðar í umsögninni segir ennfremur: "Hins vegar telur Siglingastofnun rétt að binda heimildina við tiltekna hámarksútiveru í ljósi þess að aðeins einn maður um borð hefur skipstjórnarréttindi. Fyrir sitt leyti telur stofnunin rétt að miða við 14 klst. í því efni og má í því sambandi vísa til undirkafla A-VIII/1 í I. viðauka reglugerðar um vaktstöður um borð í flutningaskipum og farþegaskipum nr. 599/2001en þar er kveðið á um 10 klst. lágmarkshvíld á hverju 24 klst. tímabili, til handa þeim sem standa vaktir."
Með vísan til þess hve farsvið bátanna er takmarkað, útivist stutt og að teknu tilliti til jafnræðissjónarmiða og úrskurðar mönnunarnefndar nr. 4 frá 1985, telur ráðuneytið að rök leiði til þess að heimila umbeðna undanþágu kæranda, að uppfylltum öðrum skilyrðum. Undanþágan felst í því að kæranda er ekki skylt að hafa lögskráðan stýrimann þegar hann stundar rækjuveiðar innanfjarðar í Ísafjarðardjúpi. Undanþágan er bundin þeim skilyrðum að útivist skipsins, þ.e. hver veiðiferð sé aldrei lengri en 14 klukkustundir í senn með þessari mönnun.

Úrskurðarorð:Úrskurður mönnunarnefndar frá 8. nóvember 2001 um mönnun fiskiskipsins Snæbjargar ÍS-43, sknr. 1436 er felldur úr gildi.

Heimiluð er undanþága fyrir skipið Snæbjörgu ÍS-43 frá 4. gr. I. a-lið, l. nr. 112/1984, enda sé skipið við innfjarðarrækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi, hver veiðiferð standi ekki lengur en 14 klukkustundir í senn og skipinu stýrt af skipstjóra og yfirvélstjóra.