Hjálp til sjálfshjálpar

Guðbjartur Hannesson, félags- og tryggingamálaráðherra, tók þátt í fjölmennum samráðsfundi hjálparsamtaka og opinberra aðila sem fram fór á Grand hótel í Reykjavík í dag. Rætt var um fyrirkomulag hjálparstarfs við þá sem standa höllum fæti og hvernig best verði að því staðið.

Ráðherra gerði að umfjöllunarefni þá stöðu að fjöldi fólks skuli þurfa að sækja sér mat og aðrar nauðþurftir til hjálparsamtaka og bíða í biðröðum eftir slíkri aðstoð:

„Á þeim erfiðu tímum sem við glímum nú við í samfélaginu í kjölfar efnahagshrunsins hefur reynt verulega á starfsemi þriðja geirans. Fjöldi þeirra sem leitar stuðnings og aðstoðar hjá frjálsum félagasamtökum hefur aukist verulega. Vandamál fólks sem tengjast afleiðingum efnahagshrunsins eru margvísleg. Sumir leita til frjálsra félagasamtaka eftir félagslegum og sálrænum stuðningi. Vaxandi hópur fólks nær ekki endum saman og þarf að leita til hjálparstofnana eftir fjárhagslegum stuðningi sem veittur er í ýmsu formi, allt frá beinum fjárstyrk til fata- og matargjafa og úthlutun annarra nauðsynja.

Það eru þessi síðasttöldu verkefni sem erfitt er að sætta sig við að þriðji geirinn þurfi að sinna í samfélagi eins og okkar sem er í raun og veru velmegandi og ríkt, þrátt fyrir kreppuna. Við erum að tala um fátækt, raunveruleika þar sem hópur fólks býr við það mikla neyð að ráðstöfunartekjur duga ekki fyrir brýnustu nauðsynjum.“

Ráðherra sagði sorglegt til þess að vita að sá tími sem virtist vera uppgangs- og góðæristími skyldi ekki hafa verið betur nýttur til kjarabóta fyrir þá sem minnst hafa. Töluvert hefði þó verið gert í þeim efnum á árunum 2007-2008 með hækkun almannatrygginga, setningu frítekjumarka, minnkuðum tekjutengingum og lágmarksframfærslutryggingu sem bætti umtalsvert kjör þeirra lífeyrisþega sem minnst báru úr býtum.

Það er vont til þess að vita til þess að fólk skuli nú standa í biðröðum fyrir utan hjálparstofnanir til að sækja sér nauðþurftir. Við getum ekki og megum ekki sætta okkur við þetta. Það er vegið að sjálfsvirðingu fólks og eins og formaður velferðarvaktarinnar hefur sagt þá er í rauninni verið að setja plástur á svöðusár. Hér verða stjórnvöld að axla ábyrgð og finna leiðir til að útrýma þessum biðröðum. Það á ekki að vera hlutverk hjálparsamtaka að gefa fólki mat. Stjórnvöld verða að sjá til þess að ekki sé þörf fyrir aðstoð af þessu tagi.

Unnið er að setningu neysluviðmiða þar sem lagt er mat á raunverulegan kostnað fólks við mismunandi aðstæður við að framfleyta sér og sínum. Ég vænti þess að viðmiðin verði tilbúin öðru hvoru megin við áramótin og er sannfærður um að þar fáum við afar gagnlegan leiðarvísi sem nýtist við gerð framfærsluviðmiðs sem ákveðið hefur verið að vinna samhliða. Með því fáum við gagnlegt tæki í hendur til að leiðrétta stöðu þess fólks sem verst er sett fjárhagslega.

Verið er að endurskoða lög um atvinnuleysistryggingar og eitt af því sem væntanlega kemur út úr þeirri vinnu er að réttur fólks til atvinnuleysisbóta verði lengdur úr þremur árum í fjögur. Þetta mun leiða til þess að fleiri fá greiddar atvinnuleysisbætur sem ella ættu ekki annars úrkosta en að sækja fjárhagsaðstoð til sveitarfélaganna. Að jafnaði nemur fjárhagsaðstoð sveitarfélaga til einstaklings um 126.000 krónum á mánuði en 200.000 krónum til sambúðarfólks. Það er augljóst að fyrir þá sem ekki hafa annað sér til framfærslu er úr vöndu að ráða. Ég hef hug á því að ræða við sveitarfélögin um hækkun framfærsluviðmiðanna og tel það raunar algjörlega nauðsynlegt því þar erum við að ræða um þann hóp fólks sem hefur allra minnst milli handanna.

Ræðan öll