1/2019 A gegn Háskóla Íslands

Ár 2019, 10. október, lauk áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema, þau Einar Hugi Bjarnason lögmaður og formaður nefndarinnar, Daníel Isebarn Ágústsson lögmaður og Eva Halldórsdóttir lögmaður málinu nr. 1/2019 A gegn Háskóla Íslands með svohljóðandi

Ú R S K U R Ð I

I. Málsmeðferð

Mál þetta hófst með kæru A sem barst áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema með tölvupósti 12. apríl 2019 þar sem kærð var sú ákvörðun háskólans að hafna beiðni kæranda um undanþágu frá reglum Endurmenntunardeildar Háskóla Íslands („EHÍ“), um mat á fyrra námi. Kærandi óskar nánar til tekið eftir undanþágu frá reglu þess efnis að nám eða námskeiðum sem var lokið fyrir 10 árum síðan eða meira, þegar umsókn er send inn, fáist ekki metin.

Viðbrögð háskólans við kærunni bárust 15. maí 2019. Í erindi sínu ítrekaði skólinn þá afstöðu að heimila ekki undanþágu frá reglum um mat á fyrra námi. Tiltekið er í erindinu að námsefni þróist og breytist með tíð og tíma og því sé reglan um hámarksaldur prófa reist á málefnalegum sjónarmiðum.

Kæranda var gefinn kostur á að gera athugasemdir við afstöðu skólans. Þær athugasemdir bárust með erindi dags. 22. ágúst 2019 þar sem kærandi ítrekaði fyrri kröfur og tiltók sérstaklega að hann óskaði eftir efnisniðurstöðu í málinu. Með tölvupósti til nefndarinnar frá háskólanum 26. ágúst 2019 var þeirri skoðun lýst að skólinn teldi ekki þörf á að koma á framfæri frekari athugasemdum og að vísað væri til greinargerðar skólans frá 15. maí 2019.

II. Málsatvik

Kærandi útskrifaðist með embættispróf í lögfræði árið 1982 og öðlaðist málflutningsréttindi fyrir héraðsdómi árið 1999. Vorið 2019 sótti kærandi um nám við EHÍ sem hefjast átti á haustmisseri 2019.
Samkvæmt 2. tl. reglna EHÍ um mat á fyrra námi fæst ekki metið nám eða námskeið sem lokið var fyrir 10 árum síðan eða meira, þegar umsókn er send inn.

Kærandi sendi fagráði erindi, dags. 8. janúar 2019, og óskaði eftir undanþágu frá þessari reglu. Kærandi fór fram á að starfsreynsla sín yrði höfð til hliðsjónar við mat á því hvort að veita ætti slíka undanþágu. Máli sínu til stuðnings vísaði kærandi til ferilskrár sinnar, embættisprófs frá HÍ og staðfestingar sýslumannsins á að kærandi hafi fengið útgefin málflutningsréttindi fyrir héraðsdómstólum á árinu 1999.

Verkefnastjóri EHÍ svaraði kæranda f.h. fagráðsins með tölvupósti þar sem var vísað til þess að það væri mat fagráðsins að ekki ætti að gera undantekningu frá áðurnefndum reglum EHÍ um mat á fyrra námi. Tímafresturinn sem gefinn væri í reglunum væri málefnalegur og að ekki væri að finna heimild í reglum EHÍ um mat á fyrra námi til að gera undantekningu á 2. tl. reglnanna um að nám sem lokið var fyrir 10 árum eða meira fengist ekki metið. Þar sem 37 ár væru liðin frá því að kærandi lauk embættisprófi ættu reglurnar við í hans tilfelli.

III. Málsástæður kæranda

Kærandi vísar til þess að hann hafi embættispróf í lögfræði og áratuga reynslu sem hann telur rétt að verði lögð að jöfnu við þær námsgreinar sem um ræðir, þannig að hann þurfi ekki að taka þær námsgreinar. Kærandi vísar sérstaklega til þess að hann hafi mjög víðtæka og langa reynslu sem jafna megi við námið á umræddum sviðum. Þá hafi hann starfað síðastliðin sjö ár og borið ábyrgð á innri starfsemi X og öllu er lúti að henni og samræmingu við gildandi lög og reglur.

Kærandi hafi af þessum sökum farið fram á að veitt yrði undanþága frá reglum EHÍ, um mat á fyrra námi, um hámarksaldur prófa. Kærandi vísar til þess að í tölvupóstsamskiptum hans við verkefnisstjóra EHÍ hafi öllum málaumleitunum hans verið algerlega hafnað án nokkurs rökstuðnings og eingöngu vísað til áðurnefndra reglna EHÍ um mat á fyrra námi. Hvergi sé hins vegar getið rökstuðnings eða hvaða efnislegu sjónarmiða sé gætt. Sama gildi um erindi kæranda til fagráðs EHÍ, þ.e. enginn rökstuðningur hafi komið fram af hálfu ráðsins við synjun á beiðni hans.

Í kæru setur kærandi fram þá skoðun að kæranda finnist það grátlegt að EHÍ, sem ein af stofnunum skólans, afgreiði embættispróf hans og áratuga reynslu sem einskis nýta og að engu hafandi á móti grunnkúrsum í náminu. Það eina sem kærandi sé að fara fram á sé að EHÍ sýni sanngirni og sveigjanleika er lýtur að þeim greinum á fyrstu önn. Afstaða EHÍ sé slík gengisfelling á fyrra námi hans og 37 ára starfsreynslu að ekki verði við unað.

Þá setur kærandi fram þá ósk að áfrýjunarnefndin fjalli um erindi kæranda og meti hvort skynsamleg rök liggi ekki til þess að fleiri sjónarmið megi leggja til grundvallar við mat á fyrra námi og störfum á móti einstökum námsgreinum en 10 ára reglan, þó að slíkar undanþágureglur séu ekki beint orðaðar í reglum EHÍ. Að mati kæranda hljóti alltaf að vera svigrúm fyrir akademískt mat. Kærandi óski því eftir að beiðni sín verði tekin til greina og að kærandi þurfi ekki að sitja þær námsgreinar sem tíundaðar eru í umsóknarblaði til EHÍ um mat á fyrra háskólanámi.

IV. Málsástæður Háskóla Íslands

Skólinn vísar til þess að EHÍ sé þjónustustofnun sem heyri undir háskólaráð, sbr. reglur nr. 844/2001 um Endurmenntunarstofnun Háskóla Íslands með síðari breytingum. Samkvæmt lokamálslið 2. gr. reglnanna ber EHÍ ábyrgð á faglegu inntaki námskeiða á hennar vegum þar á meðal vali á kennurum, skipulagi náms, miðlun og námsefni.

Háskólinn vísar einnig til þess að samkvæmt reglum fyrir háskólann nr. 569/2009 sé gert ráð fyrir að deildir innan skólans setji eigin reglur um viðurkenningu fyrra náms við endurskráningu og umskráningu úr öðrum deildum eða háskólum. Reglur deilda um mat á námi geti verið mismunandi. Þær geti kveðið á um lágmarksárangur í þeim námskeiðum sem metin eru, hámarksaldur prófa sem metin eru auk þess sem reglur deildanna skulu kveða á um hvort heimilt sé að meta námskeið sem áður hafa verið látin gilda til prófgráðu. Þá hafi aðrir íslenskir háskólar einnig sett sér reglur um mat á fyrra námi sem hafi að geyma viðmið um tímamörk en algengt sé að tímamörkin séu á bilinu fimm til tíu ár.

Þá kemur fram af hálfu skólans að ekki verði séð að EHÍ sé skylt að setja reglur um mat á fyrra námi. EHÍ hafi þó sett slíkar reglur sem taki mið af sambærilegum sjónarmiðum um hámarksaldur prófa og deildir innan skólans og aðrir háskólar hafa gert. Reglurnar séu birtar á vef EHÍ og til þeirra sé vísað á yfirlitssíðu löggildingarnámsins.

Þá vísar HÍ til svars verkefnastjóra EHÍ til kæranda þar sem fram kemur að niðurstaða fagráðs löggildingarnámsins væri sú að ekki væri heimild í reglum stofnunarinnar um mat á fyrra námi til þess að veita undanþágu frá 2. tl. reglnanna um hámarksaldur prófa. Ákvæðið byggi á þeim sjónarmiðum að námsefni þróist og breytist með tíð og tíma.

Með hliðsjón af framangreindu sé það afstaða skólans að framangreind regla EHÍ um hámarksaldur prófa við mat á fyrra námi byggi á málefnalegum sjónarmiðum.

V. Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa snýr að þeirri ákvörðun EHÍ að hafna beiðni kæranda um undanþágu frá reglum stofnunarinnar um mat á fyrra námi hvað varðar hámarksaldur prófa.
Samkvæmt reglum fyrir HÍ nr. 569/2009 er gert ráð fyrir að deildir innan HÍ setji eigin reglur um viðurkenningu fyrra náms við endurskráningu og umskráningu úr öðrum deildum eða háskólum. Líkt og rakið er hér að framan hefur EHÍ sett sér slíkar reglur og birt þær á vef sínum, þ.m.t. yfirlitssíðu EHÍ.

Á heimasíðu EHÍ kemur m.a. fram að umsækjendur um nám hjá EHÍ geti sótt um mat á fyrra námi, en það sé ekki framkvæmt fyrr en formleg umsókn um nám hefur verið samþykkt. Hægt sé að óska eftir lauslegu mati en það sé þó ekki bindandi. Umsókn um mat skuli senda til verkefnastjóra viðkomandi námsbrautar.

Í reglum EHÍ um mat á fyrra námi kemur fram að EHÍ geti heimilað að nám við aðrar háskóladeildir eða aðra háskóla verði metið sem hluti af námi EHÍ. Þá segir að námi eða námskeiðum sem var lokið fyrir 10 árum síðan eða meira, þegar umsókn er send inn, fáist ekki metin. Lágmarkseinkunn við mat á námi sé 6,0 og lágmarksfjöldi ECTS eininga við mat eru 6 ECTS einingar. Nám eða námskeið, sem sótt er um að verði metið, þurfi að vera að fullu sambærilegt því námi sem viðkomandi hyggst leggja stund á hjá EHÍ og á sama skólastigi.

Að mati áfrýjunarnefndar byggir reglan um hámarksaldur prófa á þeim gildu rökum að námsefni breytist með tímanum og í því ljósi er ekki óeðlilegt eða ómálefnalegt að reglur sem þessar séu settar. Svo er einnig raunin í öðrum íslenskum háskólum en HÍ þar sem settar hafa verið reglur um mat á fyrra námi sem hafa að geyma viðmið um hámarksaldur prófa. Vissulega má deila um þau viðmið sem skulu gilda í þessu sambandi en í því tilviki sem hér til skoðunar hefur EHÍ metið það svo að hæfilegt sé að námskeiðum í fyrra námi hafi verið lokið fyrir tíu árum eða minna, frá því að umsókn er send til EHÍ, svo að til greina komi að þau verði metin sem hluti af námi við EHÍ. Áfrýjunarnefndin telur ekki ástæðu til að hrófla við þessu mati. Þar sem reglan um hámarksaldur námskeiða er skýr og án nokkurra undantekninga er það niðurstaða áfrýjunarnefndar í kærumálum háskólanema að hafna kröfu kæranda í þessu máli.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kröfu kæranda, um að sér verði veitt undanþága frá reglum EHÍ, um mat á fyrra námi, að nám eða námskeiðum sem var lokið fyrir 10 árum síðan eða meira, þegar umsókn er send inn, fáist ekki metið, er hafnað.

Einar Hugi Bjarnason

Eva Halldórsdóttir

Sératkvæði Daníels Isebarn Ágústssonar

Í áliti umboðsmanns Alþingis nr. 9937/2018 kemur fram að meðal hlutverk sjálfstæðra kæru- og úrskurðarnefnda sé að taka afstöðu til þess hvort reglur sem ákvarðanir byggja á hafi fullnægjandi lagagrundvöll, meðal annars hvort þær brjóti í bága við stjórnarskrá. Þannig er það skylda áfrýjunarnefndar í kærumálum háskólanema að leggja mat á hvort hin umdeilda regla sé í samræmi við æðri réttarheimildir, þ. á m. almenn lög og stjórnarskrá. Efni hinnar umdeildu reglu er óumdeilt en hún kemur fram í reglum EHÍ sem sækja stoð í reglur skólans nr. 569/2009 þar sem segir það eitt að deildir innan skólans setji sér eigin reglur um viðurkenningu fyrra náms við endurskráningu stúdenta og umskráningu úr öðrum deildum. Engar frekari efnisreglur er að finna í lögum nr. 85/2008 um opinbera háskóla, lögum nr. 63/2006 um háskóla eða öðrum almennum lögum.

Lög um háskóla nr. 63/2006 taka til skóla sem hafa hlotið viðurkenningu til þess að veita æðri menntun er leiðir til prófgráðu á háskólastigi, sbr. 1. gr. laganna. Af öðrum ákvæðum laganna er ljóst að prófgráða á háskólastigi felur í sér einstaklingsbundin réttindi og er beint eða óbeint liður í öðrum réttindum, meðal annars atvinnuréttindum og rétti til frekara náms. Tel ég því að almennt verði að líta svo á að prófgráða teljist eignarréttindi og að við meðferð þeirra verði að líta til skilyrða 72. gr. stjórnarskrárinnar auk sjónarmiða um jafnræði og meðalhóf. Regla EHÍ sem felur í sér að prófgráða í lögfræði veiti ekki sömu réttindi ef henni var lokið fyrir meira en 10 árum síðan þarf því að hafa skýra lagastoð og uppfylla þær efnislegu kröfur sem áðurnefndar heimildir gera fyrir takmörkun og mismunun. Ég tel að HÍ hafi hvorki sýnt fram á að hin umdeilda regla hafi lagastoð né hafi komið fram fullnægjandi röksemdir sem réttlæti slíka mismunandi meðhöndlun einstaklinga sem hafa sömu eða sambærilegar prófgráður. Að mínu mati verður því ekki byggt á reglunni við mat á fyrra námi og að taka eigi kröfu kæranda til greina.