2/2019 A gegn Háskólanum

Ár 2019, 10. október, lauk áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema, þau Einar Hugi Bjarnason, formaður nefndarinnar, Daníel Isebarn Ágústsson, og Eva Halldórsdóttir, málinu
nr. 2/2019 A gegn Háskólanum með svohljóðandi

Ú R S K U R Ð I

I. Málsmeðferð

Mál þetta hófst með kæru A 13. maí 2019 til áfrýjunarnefndar í kærumálum háskólanema. Gerði kærandi þær kröfur að ákvörðun kærunefndar í málefnum nemenda við skólann 26. febrúar 2019 yrði hrundið og að fallist yrði á kröfu kæranda þess efnis að 12 ECTS nám hans yrði samþykkt sem hluti meistaranáms kæranda við Háskóla Íslands.

Skólanum var gefinn kostur á að gera athugasemdir við kæruna og barst greinargerð skólans með bréfi 6. júní 2019 þar sem skólinn ítrekaði fyrri afstöðu. Svör skólans voru kynnt kæranda og kæranda gefinn kostur á að gera athugasemdir, sem bárust 12. júlí 2019.

II. Málsatvik 

Kærandi stundar nám í Háskóla Íslands. Snemma árs 2018 sótti kærandi um skiptinám með því að beina umsókn til alþjóðaskrifstofu HÍ. Umsóknin var samþykkt 13. febrúar 2018 og sama dag skuldbatt kærandi sig til þess að sækja umrætt nám á vegum HÍ. Um sama leyti sótti kærandi um 30 ECTS skiptinám við háskóla í X og var sú umsókn einnig samþykkt af alþjóðaskrifstofu HÍ. Kærandi sótti svo síðar á árinu 2018 nám við X með fullnægjandi árangri.

Kærandi lagði inn umsókn til námsnefndar og fékk 30 ECTS eininga námið við X háskólann metið sem hluta af námi kæranda við deildina. Kærandi óskaði einnig eftir því að fá 12 eininga námið við Y háskóla metið og byggði á því að reglur deildarinnar heimiluðu að allt að 60 einingar við erlenda háskóla yrðu metnar til meistaranáms. Þeirri umsókn synjaði námsnefndin 24. apríl 2018 á þeim grundvelli að ekki mætti stunda skiptinám á vegum háskólans við tvo erlenda háskóla.

Kærandi sendi erindi til deildarforseta Lagadeildar sem staðfesti niðurstöðuna 7. ágúst 2018 með sömu röksemdum. Kærandi beindi þá kæru til kærunefndar í málefnum nemenda við skólans. Niðurstaða nefndarinnar var sömuleiðis sú að reglur háskólans kvæðu á um að nemandi sem veldi skiptinám við erlenda háskóla gæti ekki fengið metið nám við aðrar deildir eða aðra háskóla metið sem hluta meistaranáms síns. Var kröfu kæranda um fella úr gildi ákvörðun forseta deildarinnar því hafnað með ákvörðun nefndarinnar 26. febrúar 2019.

III. Málsástæður kæranda

Kærandi segir ágreiningslaust að hann hafi fengið samþykki fyrir námsvist frá alþjóðaskrifstofu HÍ við tvo viðurkenndra erlendra háskóla sem báðir séu í samstarfi við HÍ. Þannig hafi kæranda verið heimilað að stunda samtals 42 meistaranámseiningar erlendis við samstarfsskóla. Kærandi hafi þannig verið í góðri trú um að hann fengi hið erlenda skiptinám metið til náms í HÍ. Þá sé einnig ágreiningslaust að kærandi hafi staðist námskröfur hinna erlendu háskóla. Auk þess segir kærandi ágreiningslaust að samanlagður einingafjöldi sem hann óski eftir að verði metinn sé innan þess 60 eininga hámarks sem reglur HÍ heimili að megi viðurkenna sem hluta meistaranáms við skólann.

Kærandi segir ágreininginn í fyrsta lagi lúta að því hvort reglur HÍ séu skýrar og ótvíræðar um að skiptinám á meistarastigi skuli einungis sótt til einnar erlendrar deildar. Í öðru lagi ef talið verði að reglurnar teljist skýrar þá sé deilt um hvort þær séu málefnalegar og í samræmi við meðalhóf og jafnræði.

Kærandi byggir á því að þau ákvæði sem á reyni í reglum verði ekki skilin með þeim hætti að stúdent sem fái heimild til að stunda skiptinám við erlenda skóla megi ætla að hann sæti þeim takmörkunum að einungis námsvist við eina erlenda deild hljóti viðurkenningu. Ákvæðin séu að sumu leyti óljós og þannig komi t.d. fram hugtakið „samstætt nám“ sem ekki sé skilgreint frekar. Í reglum um skiptinám o.fl. sé á sumum stöðum vísað til erlendra háskóla í fleirtölu og þannig segi t.d. í 4. gr. reglnanna að geti „heimilað allt að 60 ECTS nám ef það er stundað við háskóladeildir tiltekinna, viðurkenndra háskóla“. Samkvæmt sömu grein sé eina skilyrðið fyrir því að meira en 30 ECTS nám við erlendar deildir verði heimilað að stúdent hafi sótt um það til HÍ og fengið samþykki námsnefndar áður en námið er hafið.

Kærandi telur óheimilt að fela námsnefnd Lagadeildar það vald að ákveða hvort samþykkja eigi eða synja um viðurkenningu erlends skiptináms. Í synjun Lagadeildar felist í raun að afnumin sé skylda deildarinnar til að meta námsárangur kæranda sjálfstætt út frá þeim námseiningum sem kærandi hafi lokið við erlendu skólana.

Meginreglan um skyldubundið mat leggi þá kröfu á Lagadeild að meta hið erlenda nám kæranda út frá þeim skilyrðum sem greini í reglum nr. 569/2009 fyrir skólann um einingafjölda og tengsl námsins við lögfræði. Með þeirri afstöðu Lagadeildar að erlent skiptinám skuli einungis stunda við einn skóla, óháð því að einingafjöldinn sé undir hámarki deildarinnar, hafi áðurnefnt mat verið afnumið.

Þá telur kærandi að Lagadeild sé óheimilt að setja sér þá reglu að námið sé samstætt. Þau skilyrði sem sett séu fyrir mati á erlendu námi í reglum nr. 569/2009 áskilji einungis að námið hafi „slík tengsl við lögfræði, að eðlilegt þyki að meta það sem hluta af laganámi “ og að námið uppfylli „sambærilegar gæða- og námskröfur“ og gerðar séu samkvæmt íslenskum lögum. Lagadeild sé því einungis heimilt að synja um að samþykkja skiptinám ef námsárangur við erlenda háskóladeildir er ófullnægjandi eða námið uppfyllir ekki framangreind skilyrði. Þar sem reglur Lagadeildar gangi lengra en reglur nr. 569/2009 hafi reglur deildarinnar ekki fullnægjandi lagastoð.
Kærandi telur að engin málefnaleg rök séu fyrir því að viðurkenna ekki próf frá tveimur erlendum háskólum ef önnur skilyrði reglna nr. 569/2009 eru uppfyllt. Eftir því sem næst verði komist geri engin önnur deild háskólans sambærileg skilyrði. Þá hafi meðalhófs ekki verið gætt en þeirri reglu hafi átt að beita þar sem um sé að ræða íþyngjandi úrræði. Auk þess segir kærandi að Lagadeild hafi í öðrum tilvikum vikið frá kröfum og heimilað nemendum að fá 60 einingar metnar án þess að þeir hafi stundað „samstætt nám“.

IV. Málsástæður Háskólans

Háskólinn tekur fram að í reglum nr. 569/2009 segi að deildir skólans ákvarði nánar fjölda námsnefnda og hlutverk þeirra. Þá fari deildarfundur með ákvörðunarvald í öllum málefnum deildar samkvæmt reglunum. Deildarfundur hafi framselt tiltekin verkefni til námsnefndar sem sé undirnefnd Lagadeildar.

Samkvæmt lögum nr. 85/2008 sé deild heimilt að meta nám sem nemandi hafi stundað utan deildarinnar sem hluta af námi við deildina enda uppfylli námið sambærilegar gæða- og námskröfur og gerðar séu samkvæmt lögum um háskóla og lögum um opinbera háskóla. Í reglum nr. 569/2009 sé reglan áréttuð og meðal annars tekið fram að Lagadeild hafi slíka heimild en þó að hámarki 60 einingar. Ákvæðin beri að skilja þannig að Lagadeild sé falið svigrúm við beitingu heimildarinnar og til að útfæra nánar skilyrði hennar. Ekki sé rétt að líta svo á að Lagadeild sé óheimilt að setja frekari skilyrði en þau sem komi fram í lögunum og þvert á móti sé rétt að líta svo á að ákvæði laga nr. 85/2008 og reglna nr. 569/2009 feli í sér lágmarksskilyrði. Lagadeild hafi sett nánari reglur um skiptinám á grundvelli heimildar í reglum nr. 569/2009. Í reglum deildarinnar um skiptinám komi fram skýr regla um að stúdent sem velji að stunda skiptinám við erlenda háskóla geti ekki fengið námsgreinar við aðrar deildir við skólann eða aðra háskóla metnar sem hluta meistaranáms. Að baki reglunni búi þau sjónarmið að tryggja ákveðið lágmarksinntak að baki mag.jur. gráðu frá deildinni og að námsframboð við Lagadeild ráðist af fjölda nemenda sem sæki námskeið við deildina.

Samkvæmt skýlausu orðalagi 11. mgr. 91. gr. reglna nr. 569/2009 sé það Lagadeild en ekki alþjóðaskrifstofa HÍ sem heimili hvort nám við erlendan skóla verði metið til eininga við deildina. Kærandi geti þannig ekki hafa öðlast réttmætar væntingar við það að alþjóðaskrifstofa HÍ hafi samþykkt hið erlenda skiptinám.
Háskólinn segir að meginregla lagadeildar um skiptinám sé að almennt séu ekki samþykktar fleiri en 30 ECTS einingar við aðrar háskóladeildir og aðra háskóla og einungis ef um sé að ræða samstætt nám við sömu deild. Dæmi séu um að nemendur hafi fengið 60 ECTS við erlenda háskóla metnar sem hluta af meistaranámi við lagadeild en þau tilvik séu ólík tilviki kæranda að því leyti að umræddir nemendur hafi stundað 60 eininga skiptinám við einn skóla í samræmi við undantekningar í reglum lagadeildar. Reglurnar kunni að henta nemendum misvel en í því felist þó ekki brot á jafnræðisreglu.

V. Niðurstaða

Ljóst er af lögum nr. 85/2008, um opinbera háskóla, og reglum nr. 569/2009 fyrir skólann að háskóladeildum er ætlað töluvert sjálfstæði um sín málefni. Háskóladeild hefur þannig töluvert svigrúm til þess að setja sér reglur um nám og viðurkenningu náms frá öðrum deildum og háskólum svo lengi sem slíkar reglur ganga ekki í berhögg við æðri réttarheimildir, sbr. 15. gr. reglna nr. 569/2009 fyrir skólann og lögmætisreglu stjórnsýsluréttar.

Samkvæmt 5. mgr. 21. gr. laga nr. 85/2008, um opinbera háskóla, er háskóladeild heimilt að meta nám sem nemandi hefur stundað utan deildarinnar sem hluta af námi við deildina enda uppfylli námið sambærilegar gæða- og námskröfur og gerðar séu á grundvelli laga um háskóla og laga um opinbera háskóla. Efnislega sambærilegt ákvæði kemur fram í 4. mgr. 53. gr. reglna nr. 569/2009 fyrir Háskóla Íslands. Í 11. mgr. 91. gr. reglna nr. 569/2009 segir svo meðal annars eftirfarandi:

„ Lagadeild getur heimilað að nám við aðrar háskóladeildir eða aðra háskóla verði metið sem hluti af framhaldsnámi, þó að hámarki 60 einingar alls. Áskilið er, að nám við aðrar háskóladeildir eða háskóla hafi, að mati Lagadeildar, slík tengsl við lögfræði, að eðlilegt þyki að meta það sem hluta af laganámi.“

Í 2. gr. reglna Lagadeildar um skiptinám, mat á utandeildarnámi og M-námskeið segir eftirfarandi:

„Almennt verða ekki samþykktar fleiri en 30 ECTS við aðrar háskóladeildir og aðra háskóla og aðeins ef um er að ræða samstætt nám við sömu deild. Í undantekningartilvikum er hægt að samþykkja allt að 60 ECTS samkvæmt 4. gr.“

Í 3. gr. reglnanna segir:
„Ef um er að ræða ósamstætt nám við aðrar háskóladeildir er það metið að hámarki til 12 ECTS.“

Í 3. mgr. 4. gr. reglnanna segir svo meðal annars:

„Lagadeild getur heimilað allt að 60 ECTS nám ef það er stundað við tiltekinna, viðurkenndra háskóla. [...] Skilyrði fyrir því að meira en 30 ECTS nám við erlendar lagadeildir verði heimilað, er að stúdent hafi sótt um það til Lagadeildar og fengið samþykki námsnefndar áður en námið er hafið sbr. 8. gr.
Í 4. mgr. 4. gr. reglnanna segir svo meðal annars:
„Velji stúdent að stunda skiptinám við erlenda lagadeildir getur hann ekki fengið námsgreinar við aðrar deildir skólans eða aðra háskóla metnar sem hluta meistaranáms. Hafi stúdent fengið metin námskeið skv. 2. eða 3. gr. í meistaranám sitt við deildina getur hann ekki sótt um skiptinám nema lýsa því yfir að hann óski eftir í umsókn um skiptinám að slík metin námskeið verði skráð af meistaraferli hans.“

Áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema telur ljóst að framangreindar reglur feli í sér heimild fyrir Lagadeild til þess að setja reglur um mat á námi við lagadeildir annarra skóla. Skilyrði 5. mgr. 21. gr. laga nr. 85/2008, 4. mgr. 53. gr. reglna nr. 569/2009 og 11. mgr. 91. gr. reglna nr. 569/2009 um gæða- og námskröfur fela í sér lágmarkskröfur sem gera skal til náms við erlenda háskóla og hámark á það hversu margar einingar má meta. Er þannig um að ræða ófrávíkjanleg skilyrði sem Lagadeild verður að tryggja þegar deildin setur sér frekari reglur um mat á námi. Lagadeild var þannig heimilt að setja frekari skilyrði fyrir því að nemandi fái námsgreinar við aðrar deildir skólans eða aðra háskóla metnar sem hluta meistaranáms.

Hin umdeilda regla sem ákvörðun í máli kæranda byggði á er þess efnis að nemandi sem stundað hefur skiptinám við erlenda háskóla getur ekki fengið námsgreinar við aðrar deildir HÍ eða aðra háskóla metna sem hluta meistaranáms. Þessi regla er innan þess svigrúms sem felst í sjálfstæði Lagadeildar og heimild deildarinnar til þess að setja eigin reglur um nám og námsmat. Þá er reglan ekki í andstöðu við æðri réttarheimildir, hvorki reglur nr. 569/2009 né almenn lög sem gilda um skólann enda eru þar ekki settar skorður við því að Lagadeild setji framangreind skilyrði við mat á námi frá erlendum skólum. Þá felur reglan ekki í sér brot gegn jafnræðisreglunni eða öðrum meginreglum sem stjórnvöld verða að gæta að. Ennfremur verður ekki fallist á að reglurnar séu ómálefnalegar enda ljóst að þeim er ætlað að stuðla að gæðum endanlegrar prófgráðu og þar með stefna þær að því markmiði sem regluverk um opinbera háskóla og HÍ miðar að. Ráðast reglurnar þannig af faglegu mati Lagadeildar á því hvernig rétt sé að byggja upp nám og prófgráður og ekkert við reglurnar er þess eðlis að áfrýjunarnefndin telji sig bæra um að endurskoða slíkt mat.

Áfrýjunarnefndin getur aftur á móti fallist á að þau reglugerðarákvæði sem koma til álita í málinu mættu vera skýrari. Þannig kemur fram í 11. mgr. 91. gr. reglna nr. 569/2009 að Lagadeild geti heimilað að nám við aðrar háskóladeildir eða aðra háskóla sé metið. Sé ákvæðið lesið einangrað má ráða af því að tilvísun til háskóla og háskóladeilda í fleirtölu feli í sér að nám megi stunda við fleiri en eina deild en fáist engu að síður metið.

Séu öll ákvæðin sem koma til álita lesin saman telur áfrýjunarnefndin þó ljóst að þau bera skýrlega með sér nánari reglur sem eiga við í máli kæranda. Er þar átt við reglur hámarksfjölda eininga en þó fyrst og fremst reglan sem setur hömlur við því að nám sé metið frá fleiri en einni erlendri deild.

Í 11. mgr. 91. gr. reglna nr. 569/2009 er eins og áður segir mælt fyrir um að Lagadeild geti að hámarki metið 60 einingar frá öðrum háskólum eða háskóladeildum. Lagadeild er þannig ekki heimilt að fara umfram þetta hámark en deildinni er um leið heimilt að setja frekari skilyrði fyrir mati á námi innan 60 eininga hámarksins. Þetta hefur Lagadeild gert með áðurnefndum reglum um skiptinám o.fl. en í 2. gr. þeirra reglna kemur skýrt fram að almennt verði ekki samþykktar fleiri en 30 ECTS við aðrar háskóladeildir og aðra háskóla og að slíkt verði aðeins gert ef sé að ræða samstætt nám við sömu deild. Þá kemur fram að í undantekningartilvikum sé hægt að samþykkja allt að 60 ECTS samkvæmt 4. gr. reglnanna. Vilji nemandi fá metið allt að 60 ECTS ber honum þannig að uppfylla skilyrði 4. gr. reglnanna.

Í 4. gr. reglnanna kemur svo skýrt fram hvaða skilyrði gilda um mat á námi við erlendar deildir. Annars vegar kemur fram það skilyrði, fyrir því að meira en 30 ECTS nám við erlendar lagadeildir verði heimilað, að stúdent hafi sótt um það til Lagadeildar og fengið samþykki námsnefndar áður en námið er hafið. Hins vegar kemur fram sú regla að stúdent sem velji að stunda skiptinám við erlenda háskóla geti ekki fengið námsgreinar við aðrar deildir Háskóla Íslands eða aðra háskóla metnar sem hluta meistaranáms. Sú regla sem ætlunin er að koma á framfæri í textanum er alveg skýr og breytir það því ekki þótt framar í sama ákvæði sé vísað til erlendra háskóla í fleirtölu, sbr. „meira en 30 ECTS nám við erlendar lagadeildir“.

Samkvæmt framangreindu byggði synjun Lagadeildar á skýrri reglu sem kemur fram í reglum Lagadeildar um skiptinám o.fl. Þá hafði kærandi ekki réttmætar væntingar á grundvelli ákvörðunar alþjóðaskrifstofu HÍ enda mátti kærandi vita að hann þyrfti að sækja um til Lagadeildar og fá samþykki námsnefndar fyrir mati á náminu við háskólann áður en námið yrði hafið. Reglan gefur ekki rúm til vægari beitingar enda felur hún einfaldlega í sér að nemandi geti ekki fengið metið nám frá fleiri en einni erlendri lagadeild nema í undantekningartilvikum og þá að tilteknum skilyrðum fullnægðum. Lagadeild braut þannig ekki gegn meðalhófsreglu enda um að ræða skýra reglu sem verður annað hvort beitt eða ekki. Af sömu ástæðu var ekki brotið gegn meginreglu stjórnsýsluréttar um skyldubundið mat enda er reglan ekki matskennd.

Með hliðsjón af framangreindu er það niðurstaða áfrýjunarnefndarinnar að ákvörðun námsnefndar Lagadeildar HÍ 24. apríl 2018, ákvörðun forseta Lagadeildar skólans 7. ágúst sama ár og ákvörðun kærunefndar í málefnum nemenda við skólann 26. febrúar 2019 hafi ekki brotið gegn lögum eða reglum þegar því var hafnað að meta nám kæranda við X háskóla til eininga. Niðurstöðurnar byggðu á 2. gr. og 4. gr. reglna Lagadeildar HÍ um skiptinám o.fl. sem hafa stoð í reglum fyrir skólann nr. 569/2009 og lögum um opinbera háskóla nr. 85/2008. Ber því að hafna kröfum kæranda.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun kærunefndar í málefnum nemenda við skólann 26. febrúar 2019, um að hafna því að fella úr gildi ákvörðun forseta Lagadeildar 7. ágúst 2018, um að synja beiðni kæranda um að fá skiptinám við Y háskóla metið til 12 eininga, er staðfest.

Einar Hugi Bjarnason

Daníel Isebarn Ágústsson

Eva Halldórsdóttir