Nr. 693/2023 Úrskurður

Hinn 10. nóvember 2023 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 693/2023

í stjórnsýslumáli nr. KNU23100101

 

Endurtekin umsókn [...]

I.       Málsatvik

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 396/2023, dags. 13. júlí 2023 staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. apríl 2023, um að taka umsókn einstaklings er kveðst heita [...], vera fæddur [...]og vera ríkisborgari Palestínu (hér eftir kærandi), um alþjóðlega vernd á Íslandi ekki til efnismeðferðar og vísa honum frá landinu. Niðurstaða kærunefndar var birt kæranda 14. júlí 2023.

Hinn 19. júlí 2023 barst kærunefnd beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar og synjaði kærunefnd beiðni kæranda 18. ágúst 2023 með úrskurði nr. 454/2023. Hinn 17. október 2023 barst kærunefnd endurtekin umsókn kæranda ásamt greinargerð. Upplýsingar um málsmeðferð í máli kæranda bárust kærunefnd frá stoðdeild ríkislögreglustjóra 25. október og 8. nóvember 2023. Þá bárust andmæli og frekari gögn frá kæranda 20. október, 4., 7., og 8. nóvember 2023.

Kærandi byggir umsókn sína á 35. gr. a laga um útlendinga nr. 80/2016. Þá krefst kærandi þess að réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar útlendingamála verði frestað, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga.

II.        Málsástæður og rök kæranda

Kærandi vísar til þess að 35. gr. a laga um útlendinga skyldi stjórnvöld til að taka umsókn til meðferðar að nýju uppfylli umsækjandi um alþjóðlega vernd þrjú skilyrði. Að hann sé staddur á Íslandi, það komi fram nýjar upplýsingar og að þær upplýsingar auki sýnilega líkur á því að fallist verði á fyrri umsókn viðkomandi. Kærandi byggir á því að hann uppfylli þessi þrjú skilyrði. Óumdeilt sé að hann sé enn á Íslandi. Þá liggi fyrir nýjar upplýsingar í máli hans þar sem hann hafi dvalið á Íslandi í tólf mánuði frá því hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi. Auk þess sé ljóst að samkvæmt venjubundinni framkvæmd við mat á 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. þágildandi laga um útlendinga séu sýnilega auknar líkur á því að fallist verði á fyrri kröfu kæranda um að umsókn hans um alþjóðlega vernd verði tekin til efnismeðferðar á Íslandi. Kærandi vísar til þess að mikilvægt sé að ekki séu settar sérreglur í lög sem geri vægari kröfur til málsmeðferðar en leiði af ákvæðum stjórnsýslulaga nema veigamikil rök séu fyrir því. Ljóst sé að beiðni kæranda hefði verið samþykkt samkvæmt 1. og 2. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga og því beri einnig að samþykkja hana samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga.

Endurtekin umsókn kæranda byggir á því að meira en 12 mánuðir séu nú liðnir frá því að hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 11. október 2022. Þá sé óumdeilt að kærandi sé staddur á Íslandi og mikilvægt sé að kærunefnd útlendingamála beiti ekki ómálefnalegum sjónarmiðum við túlkun laga og gæti meðalhófs, s.s. með því að setja ekki að skilyrði að lögregla ein geti staðfest að kærandi sé í skilningi ákvæðisins á Íslandi. Sérstaklega í máli kæranda, þar sem hann hafi tilkynnt lögreglu tvívegis að hann væri á Landspítalanum þegar hún hafi loks sett sig í samband við kæranda 28. september 2023. Þrátt fyrir það hafi lögregla ekki gert neinn reka að því að reyna að staðreyna það eða veikindi kæranda heldur hafi hún tilkynnt kæranda horfinn. Kærandi gagnrýnir þessi vinnubrögð lögreglu og vísar til þess að íslensk stjórnvöld verði að gæta að vönduðum stjórnsýsluháttum.

Þá byggir kærandi á því að hann hafi ekki stuðlað sjálfur að þeirri töf sem hafi orðið á málsmeðferð hans. Kærandi hafi búið í búsetuúrræði á vegum íslenskra stjórnvalda áður en hann hafi verið lagður inn á Landspítalann 28. september 2023. Eftir ófagleg vinnubrögð lögreglu hafi hann ekki treyst sér til að fara aftur í búsetuúrræðið. Íslensk stjórnvöld geti ekki haldið því fram að hann hafi tafið brottflutning sinn, þar sem hann geti ekki verið látinn bera ábyrgð á ómarkvissum vinnubrögðum lögreglu. Þá vísar kærandi til þess að lögregla hafi ekki reynt að flytja hann úr landi þrátt fyrir að hafa næg tækifæri til þess þegar hann bjó í búsetuúrræði á vegum íslenskra stjórnvalda fyrr en 12 mánaða fresturinn hafi næstum því verið liðinn og kærandi lá inn á spítala. Með hliðsjón af framangreindu beri að verða við beiðni kæranda og taka mál hans til efnismeðferðar.

Kærandi fer jafnframt fram á það að kærunefnd útlendingamála fresti réttaráhrifum fyrri úrskurðar síns. Íslenskum stjórnvöldum beri skylda til að taka umsókn hans til efnismeðferðar hér á landi og því sé brýn nauðsyn til að fresta framkvæmd skv. 2. málsl. 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga.

III.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn vísað frá. Þó skal taka endurtekna umsókn til meðferðar að nýju ef umsækjandi er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn hans skv. 24. gr. laganna.

Í 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga kemur fram að flóttamaður skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér að landi, hefur samkvæmt umsókn rétt á að fá hér alþjóðlega vernd. Stjórnvöldum er þó heimilt, á grundvelli a-, b-, c- og d-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna, að taka umsókn ekki til efnismeðferðar við þær aðstæður sem tilgreindar eru í umræddum stafliðum.

Með 10. gr. laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga, voru breytingar gerðar á orðalagi 2. mgr. 36. gr. laganna. Í hinu nýja ákvæði er m.a. kveðið nánar á um við hvaða tímamark skuli miða þegar 12 mánaða fresturinn er annars vegar auk þess sem kveðið er á um til hvaða sjónarmiða skuli líta við mat á því hvað teljist tafir á málsmeðferð hins vegar. Í lokamálslið 2. mgr. 23. gr. breytingalaganna kemur fram að ákvæði 10. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem bárust fyrir gildistöku laganna. Umrædd lög tóku gildi 5. apríl 2023 og ljóst að umsókn kæranda barst fyrir gildistöku þeirra. Því fer um mál kæranda samkvæmt þágildandi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga í samræmi við fyrri framkvæmd nefndarinnar og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við úrlausn endurtekinnar umsóknar kæranda.

Í þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. kemur fram að ef meira en 12 mánuðir hafa liðið frá því að umsókn um alþjóðlega vernd barst fyrst íslenskum stjórnvöldum og tafir á afgreiðslu hennar eru ekki á ábyrgð umsækjanda sjálfs skuli taka hana til efnismeðferðar.

Af orðalagi þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga leiddi að umrætt 12 mánaða tímabil hæfist þegar umsækjandi legði fyrst fram umsókn um alþjóðlega vernd hjá stjórnvöldum. Í úrskurðum kærunefndar hefur verið lagt til grundvallar að tímabilinu hafi lokið þegar endanleg niðurstaða stjórnvalda var framkvæmd með flutningi umsækjanda til viðtökuríkis eða þegar kærandi færi úr landi sjálfviljugur eftir að ákvörðun í máli hans hafði verið tekin.

Kærunefnd hefur túlkað þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga á þann hátt að þó að 12 mánaða fresturinn sé liðinn verði umsókn ekki tekin til efnismeðferðar af þeim sökum ef tafir á málsmeðferð eða flutningi verði fyrst og fremst raktar til athafna eða athafnaleysis umsækjanda sem hann ber sjálfur ábyrgð á, nema þær tafir hafi verið óverulegar og ljóst er að hægt hefði verið að flytja kæranda áður en 12 mánaða fresturinn var liðinn.

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 11. október 2022 og rann því umræddur 12 mánaða frestur út á miðnætti 11. október 2023. Kemur því til skoðunar hvort tafir á afgreiðslu umsóknar kæranda séu á ábyrgð hans sjálfs, sbr. þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Hinn 19. október 2023 óskaði kærunefnd útlendingamála eftir upplýsingum frá Útlendingastofnun, Vinnumálastofnun og stoðdeild ríkislögreglustjóra. Sneri fyrirspurn nefndarinnar að því hvort kærandi væri staddur á landinu, hvort tafir hefðu orðið á meðferð umsóknar hans og ef svo væri, hvort tafir væru á ábyrgð kæranda, sbr. þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Í svari frá stoðdeild ríkislögreglustjóra, dags. 25. október 2023, kemur m.a. fram að 28. september 2023 hafi verið hringt í kæranda. Kærandi hafi ekki svarað en hringt til baka skömmu síðar. Kæranda hafi verið greint frá því að hann fengi textaskilaboð með upplýsingum. Send hafi verið textaskilaboð á kæranda þar sem fram hafi komið að lögregla þyrfti að ræða við kæranda og óskað eftir því að kærandi hitti lögreglu daginn eftir. Hinn 29. september 2023 hafi lögregla sent önnur textaskilaboð á kæranda og hann inntur eftir svörum um hvort hann gæti hitt lögreglu vegna máls hans. Kærandi hafi svarað skilaboðunum á þá leið að hann væri veikur og hafi verið lagður inn á spítala 28. september 2023. Andleg heilsa kæranda bjóði ekki upp á að hann hitti á lögreglu eins og er. Lögregla hafi svarað textaskilaboðum kæranda á þann veg að haft yrði samband við kæranda eftir helgi. Hinn 2. október 2023 hafi lögregla sent textaskilaboð á kæranda að nýju og óskað eftir að hitta hann. Þá hafi verið send önnur textaskilaboð á kæranda 3. október 2023 þar sem kærandi hafi verið upplýstur um að hann þyrfti að upplýsa lögreglu um hvar hann væri staðsettur og gefa sig fram við lögreglu. Geri hann það ekki yrði litið svo á að hann sé ekki að sýna samstarfsvilja við lögreglu. Hinn 3. október 2023 hafi verið skipulögð ferð til Belgíu, dags. 5. október 2023, og kærandi hafi verið upplýstur um að hann þyrfti að gefa sig fram við lögreglu 4. október 2023 vegna fyrirhugaðar ferðar. Hinn 4. október 2023 hafi fyrirhuguð ferð verið afbókuð og afturköllun send á Belgíu þar sem ekki hafi náðst í kæranda.

Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 31. október 2023, var kærandi upplýstur um afstöðu stoðdeildar ríkislögreglustjóra og gefinn frestur til að koma að andmælum í samræmi við 13. gr. stjórnsýslulaga. Í andmælum kæranda, sem bárust 4. nóvember 2023, kemur fram að kærandi andmæli túlkun kærunefndar á skilyrðinu að vera staddur hér á landi í skilningi 35. gr. a laga um útlendinga, þ.e. að aðeins lögregla geti staðfest það. Hafi það verið vilji löggjafans hefði verið nærtækast að gera þá kröfu í lagaákvæðinu. Kærandi telur túlkun kærunefndar hvað þetta varðar vera byggða á ómálefnalegum sjónarmiðum og vísar til þess að aðilar í sömu stöðu hafi leitað til umboðsmanns Alþingis vegna þessa. Í andmælum kæranda kemur jafnframt fram að hann andmæli vinnubrögðum lögreglu. Lögreglu beri að gæta að vönduðum stjórnsýsluháttum, reglum stjórnsýsluréttarins og lögmætisreglunni en hafi ekki gert það í máli kæranda. Lögregla hafi haft samband við kæranda á síðustu stundu. Þá hafi lögregla virt svör kæranda að vettugi en hann hafi tjáð lögreglu í tvígang að hann væri á Landspítalanum án þess að lögregla hafi gert nokkuð með þær upplýsingar og hafi þess í stað haldið áfram að hóta kæranda. Skráning lögreglu um að hann finnst ekki og sé eftirlýstur byggi hvorki á réttum né málefnalegum sjónarmiðum. Þá sé ljóst að tilkynning lögreglu til belgískra stjórnvalda og framlenging á fresti stjórnvalda til þess að senda kæranda til Belgíu sé byggð á villandi eða röngum upplýsingum. Kærandi vísar til skjáskots af samskiptum sínum við lögreglu sem hann hafi lagt fram með andmælum, þar sem sjá megi að hann hafi tilkynnt lögreglu tvívegis um innlögn sína á Landspítalanum. Séu þessi samskipti borin saman við dagbók lögreglu sjáist hve lítið sé að marka þær upplýsingar þar sem hvergi sé bókað um síðara svar kæranda. Bókun lögreglu dags. 4. október 2023 um að ekki hafi náðst í kæranda fyrir fyrirhugaða ferð sé röng að mati kæranda. Kærandi hafi svarað lögreglu og gefið réttar upplýsingar um hvar hann væri og hvers vegna hann gæti ekki hitt lögreglu. Hinn 7. nóvember 2023, bárust upplýsingar og gögn frá kæranda þess efnis að hann hefði gefið sig fram við lögreglu.

Við meðferð málsins hefur kærandi lagt fram skjáskot af samskiptum sínum við lögreglu frá 29. september til 4. október 2023. Þá hefur kærandi lagt fram læknisvottorð frá geðlækningum á Landspítalanum, dags. 20. október 2023, þar sem fram kemur að kærandi hafi verið lagður inn á geðdeild Landspítalans 29. september 2023 vegna þunglyndis og sjálfsvígshættu. Kærandi hafi fengið hefðbundna lyfjameðferð og hjúkrun, m.a. yfirsetu vegna sjálfsvígshættu. Kærandi hafi verið útskrifaður 13. október 2023 en hann muni áfram sækja meðferð á göngudeild geðdeildar. Einkenni kæranda við innlögn hafi verið alvarleg og einungis hafi verið hægt að meðhöndla þau með innlögn. Þá hefur kærandi lagt fram undirritaða ákvörðun lögreglu, dags. 6. nóvember 2023, um að kæranda beri að tilkynna sig daglega á lögreglustöðina á Hverfisgötu. Samkvæmt upplýsingum frá stoðdeild ríkislögreglustjóra sem bárust kærunefnd 8. nóvember 2023 gaf kærandi sig fram við lögreglu 6. nóvember 2023. Samkvæmt því er ljóst að kærandi er sannanlega staddur á landinu.

Af framangreindum upplýsingum frá stoðdeild ríkislögreglustjóra má ráða að tafir hafi orðið á framkvæmd úrskurðar kærunefndar í máli kæranda. Samkvæmt dagbók lögreglu sendi starfsmaður stoðdeildar sex textaskilaboð á kæranda á tímabilinu 28. september til 4. október 2023 og óskaði eftir að hitta kæranda og tilkynnti honum um fyrirhugaðan flutning til Belgíu 5. október 2023. Samkvæmt dagbók lögreglu hafi kærandi svarað skilaboðum lögreglu 29. september 2023 og greint frá því að hann gæti ekki hitt lögreglu þar sem hann hafi verið lagður inn á Landspítalann. Samkvæmt framlögðum gögnum frá kæranda sendi kærandi jafnframt skilaboð á lögreglu 3. október 2023 þess efnis að kærandi væri enn staddur á Landspítalanum og að heilsa hans og andlegt ástand komi í veg fyrir að kærandi geti hitt lögreglu. Þá sé kærandi á lyfjum sem geri hann syfjaðan og hann sofi mikið. Af þeim sökum hafi orðið tafir á svörum frá kæranda. Framlögð heilbrigðisgögn bera með sér að kærandi hafi verið lagður inn á geðdeild Landspítalans 29. september 2023 og útskrifaður 13. október 2023 vegna alvarlegra andlegra einkenna. Innlögn kæranda fór því fram á sama tíma og lögregla reyndi að hafa uppi á kæranda vegna fyrirhugaðar ferðar til Belgíu. Gögn málsins bera með sér að kærandi hafi tilkynnt lögreglu um innlögn sína. Þrátt fyrir að gögn málsins gefi til kynna að einhverjar tafir kunni að hafa verið af hálfu kæranda, telur kærunefnd með hliðsjón af gögnum málsins að ekki sé grundvöllur fyrir kærunefnd til að ákvarða að tafir á afgreiðslu umsóknar kæranda hafi verið á hans ábyrgð, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í ljósi alls framangreinds, samfelldrar dvalar kæranda hér á landi síðan hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd og þeirrar staðreyndar að kærandi sé staddur á landinu, er það mat kærunefndar að nýjar upplýsingar liggi fyrir í máli hans sem leiði til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn hans samkvæmt 24. gr. laganna, sbr. 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga. Er það því niðurstaða kærunefndar að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar á grundvelli þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er, að mati kærunefndar, ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður eða kröfu kæranda um frestun á framkvæmd á ákvörðun Útlendingastofnunar.

 

Úrskurðarorð:

 

Endurtekinni umsókn kæranda er tekin til meðferðar.

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi og lagt er fyrir Útlendingastofnunar að taka mál kæranda til efnismeðferðar.

 

The appellant‘s subsequent application shall be examined.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate shall examine the merits of the appellant‘s application for international protection in Iceland.

 

F.h. kærunefndar útlendingamála,

 

Þorsteinn Gunnarsson, formaður.