Nr. 1/2024 Úrskurður

Hinn 9. janúar 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23060180 og KNU23060181

 

Kæra […], barna hennar og […] á ákvörðunum Útlendingastofnunar

 

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 21. júní 2023 kærði […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir nefnd K), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 7. júní 2023 um að synja kæranda og börnum hennar, […] fd. […] (hér eftir B) og […] fd. […] (hér eftir C), ásamt fullorðnum syni K, […] fd. […] (hér eftir A), ríkisborgurum Venesúela, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærendur krefjast þess aðallega að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og börnum K verði veitt alþjóðleg vernd á Íslandi á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til vara krefjast kærendur þess að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og börnum K verði veitt viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara krefjast kærendur þess að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og kærendum og börnum K verði veitt dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreindar ákvarðanir eru kærðar á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II.      Málsmeðferð

K og A sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 29. september 2022 fyrir sig og börn K. K kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 2. nóvember 2022 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Börn kæranda, B og C, komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 9. maí 2023. A kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 3. nóvember 2022. Með ákvörðunum, dags. 7. júní 2023, synjaði Útlendingastofnun kærendum og börnum K um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. K og A var jafnframt brottvísað frá landinu og þeim ákveðið endurkomubann til tveggja ára. Voru ofangreindar ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 21. júní 2023. Kærunefnd barst greinargerð fjölskyldunnar 4. júlí 2023.

III.    Ákvörðun Útlendingastofnunar

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að K og A byggi umsóknir sínar um alþjóðlega vernd á því að þau sé í hættu í heimaríki sínu vegna almenns ástands.

Niðurstaða ákvarðana Útlendingastofnunar var sú að K og A væru ekki flóttamenn og að þeim skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Þeim var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar dags. 7. júní 2023 komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að synja börnum K um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun K var jafnframt tekin afstaða til aðstæðna barnanna og hvernig þær aðstæður horfi við einstökum þáttum ákvörðunarinnar. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar með vísan til niðurstöðu í máli móður þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga um útlendinga og barnaverndarlaga, að börnum K væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja móður sinni til heimaríkis.

K og A var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu þau landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Börnum K var brottvísað frá landinu.

Útlendingastofnun tilkynnti kærendum og börnum K jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvarðananna, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV.    Málsástæður og rök kæranda

K kvaðst ekki hafa komið til Venesúela síðan hún fór þaðan um 10 ára gömul. K kvaðst hafa búið Sýrlandi og eigi sýrlenska fjölskyldu en ekki sýrlenskt vegabréf. K byggir á því að hinar kærðu ákvarðanir séu haldnar verulegum annmörkum, einkum með tilliti til jafnræðisreglu og rannsóknarreglu stjórnsýslu- og útlendingaréttar sem leiði til þess að fella verði ákvarðanirnar úr gildi. Þá sé trúverðugleikamat Útlendingastofnunar annmörkum háð sem og meðferð heimilda.

Kærendur telja að ekki hafi verið nægilega spurt út í aðstæður fjölskyldunnar í Venesúela og hafi þau því ekki getað vænst þess að verða send þangað. Þá gera kærendur athugasemd við að Útlendingastofnun hafi ekki lagt tvöfalt ríkisfang fjölskyldunnar til grundvallar við úrlausn mála þeirra, en A, B og C hafi aldrei komið til Venesúela. Í málum þeirra liggi fyrir gögn frá Sýrlandi, þar á meðal fæðingarvottorð, sem gefi til kynna að um sé að ræða sýrlenska ríkisborgara. Þá verði ekki séð af ákvörðunum B og C að leyst hafi verið úr máli þeirra með tilliti til þess að þeir væru með tvöfaldan ríkisborgararétt. Ekki sé í hinum kærðu úrskurðum fjallað um tilvonandi aðstæður barnanna út frá einstaklingsbundinni stöðu þeirra sem innflytjendur í Venesúela, þeir eigi engan að í landinu og tali ekki tungumálið.

Kærendur telja að hinar kærðu ákvarðanir samræmist ekki rannsóknarreglu stjórnsýslu- og útlendingaréttar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr, laga um útlendinga. Þá vísa kærendur til 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga þar sem fram komi að viðtali skuli hagað þannig að sem mestar líkur séu á að aðstæður sem geti haft þýðingu fyrir umsókn umsækjanda upplýsist. Engar spurningar í efnisviðtali hafi beinlínis lotið að stöðu kærenda, B og C í Venesúela. Því sé gerð sérstök athugasemd við orðalag í ákvörðun Útlendingastofnunar þar sem vísað sé til frásagnar K um að hún hafi meðal annars ekki upplifað áreiti eða ofbeldi af hálfu stjórnvalda eða tiltekinna einstaklinga sem náð geti því alvarleikastigi að teljast ofsóknir, ómannleg eða vanvirðandi meðferð. Þá segi líka í ákvörðun Útlendingastofnunar að K hafi ekki borið fyrir sig að óttast tiltekna einstaklinga eða að eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda í Venesúela eða annarra tiltekinna aðila þar í landi. Um þessi atriði hafi K ekki verið spurð.

K telur óraunhæft að eiginmaður hennar, sem sé sýrlenskur og búi í Sýrlandi, geti fengið venesúelskt ríkisfang og sameinast fjölskyldunni í Venesúela. Verði börn þeirra send til Venesúela samræmist það því ekki hagsmunum þeirra sbr. 2. mgr. 10. gr., 3. mgr. 25. gr. og 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, þar sem skylda hvíli á stjórnvöldum að huga að möguleikum barns til að sameinast fjölskyldu sinni. Tilvísun Útlendingastofnunar í venesúelsk lög sé ekki ein og sér fullnægjandi rannsókn af hálfu stofnunarinnar þegar um hagsmuni barna sé að ræða.

Til stuðnings aðalkröfu kærenda um veitingu verndar á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, er byggt á því að K, A, B og C búi við ástæðuríkan ótta við að vera ofsótt í Venesúela, sbr. a-d-liði 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, sbr. einnig a-c-liði 4. mgr. 38. gr. laganna. Fjölskyldan sé arabar af trúarflokki drúsa, sbr. c-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá myndi K tilheyra þjóðfélagshópi sem kona í viðkvæmri stöðu, sbr. d-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendingalaga um útlendinga, þar sem hún yrði einstæð móðir.

Til stuðnings varakröfu kærenda hafna þau þeirri lögskýringu í ákvörðun Útlendingastofnunar sem lýtur að samspili 2. mgr. 37. gr. og 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, um það hver þurfi að vera valdur að þeirri ómannlegu eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laganna, sem kærendur kveðist eiga á hættu.

Til stuðnings þrautavarakröfu kærenda vísa þau til þess að félagslegar aðstæður fjölskyldunnar verði slæmar í Venesúela. Þá fæli endursending þeirra til Venesúela í sér brot gegn grundvallarreglunni um bann við brottvísun fólks þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 42. gr. laga um útlendinga.

V.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Reglur stjórnsýsluréttar

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig. 

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum kærenda og barna K kemur fram að þau hafi ríkisborgararétt bæði í Sýrlandi og Venesúela. Bæði Sýrland og Venesúela teljist því vera heimaríki þeirra, sbr. 2. málsl. 2. tölul. A-liðar 1. gr. flóttamannasamningsins. Taldi Útlendingastofnun, eins og aðstæðum var háttað í málum þeirra, aðeins þörf á að fjalla um aðstæður kærenda, B og C í Venesúela, sbr. m.a. 2. mgr. A-liðar 1. gr. flóttamannasamningsins. Kærunefnd gerir ekki athugasemd við að venesúelskt ríkisfang kærenda og barna K hafi með þessum hætti verið lagt til grundvallar. Í viðtölum við kærendur, B og C hjá Útlendingastofnun verður ekki séð að þau hafi verið spurð nægjanlega um væntanlegar aðstæður þeirra í Venesúela. Því teljast einstaklingsbundnar aðstæður þeirra ekki upplýstar, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvörðun og gögn Útlendingastofunnar í máli kærenda bera ekki með sér að framhafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum A, K og barna hennar á lægra stjórnsýslustigi. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kærenda er, með vísan til framangreinds, ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Voru því annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar sem kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kærenda. Ekki er unnt að bæta úr þeim á kærustigi og rétt að mál A, K og barna hennar hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda, B og C um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er að mati kærunefndar ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður þeirra. 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný. 

 

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case. 

 

Þorsteinn Gunnarsson

 

Valgerður M. Sigurðardóttir                                                 Þorbjörg I. Jónsdóttir