Úrskurður nr. 105/2024

Hinn 1. febrúar 2024 er kveðinn upp svohljóðandi úrskurður nr. 105/2024 í stjórnsýslumáli nr. KNU23090018

Kæra [...]á ákvörðun Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 4. september 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Tadsíkistan (hér eftir nefndur kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 18. ágúst 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.

Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að honum verði veitt vernd hér á landi á grundvelli 1. eða 2. mgr. 44. gr. laga um útlendinga. Til vara krefst kærandi þess að honum verði veitt alþjóðleg vernd með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara krefst kærandi þess að honum verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að honum verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða með vísan til 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II. Málsmeðferð

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 29. ágúst 2022. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun dagana 4. og 12. október 2022 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 18. ágúst 2023, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Var ákvörðun Útlendingastofnunar kærð til kærunefndar útlendingamála 4. september 2023. Kærunefnd barst greinargerð kæranda ásamt fylgigögnum 12. september 2023.

III. Ákvörðun Útlendingastofnunar

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi byggi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna meintra hótana af hálfu óþekktra einstaklinga vegna trúleysis hans.

Niðurstaða ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda var sú að kærandi væri ekki flóttamaður og honum skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Kæranda var brottvísað frá landinu og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kæranda var veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljugur innan frestsins yrði endurkomubannið fellt niður.

Útlendingastofnun tilkynnti kæranda jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr.

1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi vegna ofsókna flutt frá heimaríki til Úkraínu árið 2017, þegar hann hafi verið [...] eða [...] ára. Vísað er til þess að í viðtali hafi kærandi greint frá því að vera flóttamaður frá Úkraínu þar sem hann hafi búið og starfað undanfarin ár. Kærandi sé giftur úkraínskri konu og hafi lagt fram hjúskaparvottorð þeirra. Kærandi hafi flúið stríðsátök í Úkraínu. Sé eiginkona hans í felum og hjúkri slösuðum bróður sínum. Kærandi vilji fara aftur til Úkraínu um leið og slíkt verði öruggt að stríðsátökum loknum. Þá er vísað til þess að kærandi hafi lýst aðstæðum sínum í Tadsíkistan. Kærandi hafi orðið fyrir alvarlegum fordómum og hótunum um ofbeldi og gegn lífi hans, sökum þess að hann sé trúleysingi og aðhyllist því ekki íslamstrú sem yfir 90% þjóðarinnar aðhyllist. Þá hafi ekki hjálpað að fjölskylda hans séu öll múslímar og sé samband kæranda við hana ekki gott. Hafi kærandi fundið fyrir fordómum frá lögreglu og yfirvöldum og ekki talið sig getað leitað til þeirra. Kærandi hafi því kosið að byggja upp líf sitt í Úkraínu.

Í greinargerð kæranda er fjallað um heimaríki hans og samband þess við Rússland. Vísað er til þess að ekki sé ólíklegt að dragist stríðsátök í Úkraínu á langinn þá muni hermenn frá Tadsíkistan verða sendir til Úkraínu til að aðstoða rússneska herinn. Kærandi sé á herskyldualdri og hafi flúið frá heimaríki áður en hann hafi verið kvaddur í herinn. Allar líkur séu á því að snúi hann aftur til heimaríkis muni hann verða kvaddur í herinn og jafnvel sendur á vígstöðvarnar í Úkraínu.

Þá er í greinargerð kæranda vísað til þess að Tadsíkistan sé múslímskt ríki og þótt trúfrelsi eigi að ríkja í landinu þá sé það ekki raunin. Þeir sem séu annarrar trúar eða jafnvel trúleysingjar verði fyrir fordómum og mismunun víða í ríkinu. Hóti herskáir hópar múslíma öðrum trúarhópum líkamsmeiðingum og jafnvel lífláti. Vísað er til þess að samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytis bandaríkjanna fyrir árið 2019 hafi ríkið verið flokkað sem sérstakt áhyggjuefni vegna alvarlegra brota og ofbeldis gegn minnihluta trúarhópum.

Kærandi byggir á því að hann uppfylli öll skilyrði 44. gr. laga um útlendinga til að hljóta vernd hér á landi á sama hátt og aðrir sem hafi flúið hingað til lands frá Úkraínu, enda njóti hann réttar til dvalar í því landi. Kærandi vísar til þess að samkvæmt 2. gr. tillögu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um virkjun tímabundinnar verndar vegna fjöldaflótta frá Úkraínu komi fram að þriðju ríkis borgarar sem hafi notið alþjóðlegrar verndar, viðbótarverndar eða verið handhafar dvalarleyfis af mannúðarástæðum í Úkraínu fyrir 24. febrúar 2022 skuli eiga rétt á tímabundinni vernd innan aðildarríkja Evrópusambandsins á grundvelli tilskipunar sambandsins nr. 2001/55/EB um tímabundna vernd vegna fjöldaflótta. Þá komi fram að ákvæðið skuli gilda um þá sem hafi haft dvalarleyfi í landinu fyrir 24. febrúar 2022 og geti ekki snúið til heimaríkis til öruggra og varanlegra aðstæðna. Komi einnig fram að ákvæðið skuli gilda um maka úkraínskra ríkisborgara. Kærandi mótmælir niðurstöðu Útlendingastofnunar um að hann uppfylli ekki skilyrði 44. gr. laga um útlendinga.

Þá sé íslenskum stjórnvöldum óheimilt að senda hann til Tadsíkistan þar sem honum sé hætta búin og hann eigi á hættu að verða kallaður í herinn, settur í fangelsi eða verða fyrir alvarlegu ofbeldi.

Framangreindu til stuðnings vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 416/2022, dags. 11. október 2022, í máli manns frá Hvíta-Rússlandi, þar sem nefndin felldi úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar.

V. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Auðkenni

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað tadsísku vegabréfi. Telur kærunefnd því ljóst að kærandi sé ríkisborgari Tadsíkistan.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Tadsíkistan, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2021 Report on International Religious Freedom: Tajikistan (US Department of State, 2. maí 2022);
• 2022 Report on International Religious Freedom: Tajikistan (US Department of State, 15. maí 2023);
• BTI 2022 Country Report Tajikistan (Bertelsmann Stiftung,);
• Cases decided by the UN Human Rights Committee concerning the allegation of Torture and other forms of Ill-treatments (articles 7 and 10) – a Compilation and Analysis of Views – Tajikistan (International Commission of Jurists, 20. desember 2019);
• Civil Society Coalition against Torture and Impunity in Tajikistan – 2019 Annual Report (Civil Society Coalition against Torture and Impunity in Tajikistan, 27. apríl 2020);
• Concluding observations on the third periodic report of Tajikistan [CCPR/C/TJK/CO/3] (UN Human Rights Committee, 22. ágúst 2019);
• Country Reports on Human Rights Practices 2019 – Tajikistan (U.S. Department of State, 11. mars 2020);
• Country Report on Terrorism 2019: Tajikistan (U.S. Department of State, 24. júní 2020);
• Freedom in the World 2023 – Tajikistan (Freedom House, 2023);
• Health Systems in Transition: Tajikistan Health System Review (European Observatory on Health Systems and Policies, 2016);
• Nations in Transit 2023: Tajikistan Country Profile (Freedom House, 24. maí 2023).
• Mänskiliga rättigheter, demokrati och rättsstatens principer i Tadzijkistan 2015-2016 (Utrikesdepartementet, 26. apríl 2017);
• Tajikistan (Minority Rights Group International, https://minorityrights.org/country/tajikistan/: uppfært mars 2023);
• Report on the human rights situation covering 2022 – Tajikistan (Amnesty International, 27.

mars 2023);

• Tajikistan – Guaranteed Medical Services (International Labour Organization, 2018);
• Tajikistan 2020 Crime & Safety Report (Overseas Security Advisory Council (OSAC), 3. mars 2020);
• The World Factbook: Tajikistan (Central Intelligence Agency, 17. janúar 2024) og
• World Report 2024 – Tajikistan (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Í ofangreindum gögnum kemur fram að Tadsíkistan er forsetalýðveldi í mið-Asíu sem hlaut sjálfstæði árið 1991 eftir fall Sovétríkjanna. Íbúar landsins eru rúmlega 9,2 milljónir. Ríkið fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu þann 11. janúar 1995 og alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi þann 4. janúar 1999.

Skömmu eftir að ríkið hlaut sjálfstæði braust út borgarastyrjöld í landinu sem stóð yfir til ársins 1997, en átökin hafi kostað tugi þúsunda manns lífið. Síðan 1992 hafi landið verið undir stjórn forseta landsins, Emomali Rahmom. Í ríkinu sé forsetalýðræði og sé forseti landsins í senn þjóðhöfðingi og æðsti handhafi framkvæmdavalds í landinu. Stjórnarskrá landsins geri ráð fyrir því að margir stjórnmálaflokkar séu starfræktir í landinu en ríkisstjórn landsins hafi í gegnum tíðina hins vegar hindrað fjölbreytileika stjórnmálaflokka og virka stjórnarandstöðu. Í maí 2016 hafi forseti landsins lýst sig sem „leiðtoga þjóðarinnar“. Þá hafi þjóðaratkvæðagreiðsla um breytingar á stjórnarskrá ríkisins sem hafi falið í sér m.a. að tímamörk á kjörtímabili forsetans hafi verið afnumin og að hann njóti ævilangrar friðhelgi styrkt stöðu hans frekar. Í forsetakosningum í október 2020 hlaut Emomali Rahmom endurkjör.

Af ofangreindum gögnum má ráða að spilling sé rótgróið vandamál í Tadsíkistan, þar á meðal í stjórnmálum, löggæslu- og réttarkerfinu. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að meðal helstu mannréttindabrota í landinu séu pyndingar og misþyrmingar öryggissveita á einstaklingum í varðhaldi, geðþóttahandtökur og varðhald, slæmur aðbúnaður í fangelsum, takmarkanir á stjórnmálaþátttöku og fangelsun á pólitískum aðgerðasinnum. Heimildir beri með sér að mörg dæmi séu þess að yfirvöld beri rangar sakir á einstaklinga eða blási upp smávægileg atvik í því skyni að framkvæma handtökur vegna stjórnmálaskoðana. Er greint frá því að fjölskyldumeðlimum aðgerðarsinna sem séu í útlegð hafi verið refsað fyrir meint brot framin af ættingjum sínum í þeim tilgangi að fá aðgerðasinnana til að láta af starfsemi sinni erlendis. Fram kemur að einstaklingar í varðhaldi sem séu grunaðir um brot sem varði þjóðaröryggi eða tengsl við öfgahópa hafi verið haldið í lengri tíma án þess að vera formlega ákærðir.

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að löggæsla landsins sé í höndum innanríkisráðuneytisins, Lyfjaeftirlitsstofnunar, ríkisstofnunar um fjármálaeftirlit og baráttu gegn spillingu (e. Anticorruption Agency), ríkisnefndar um þjóðaröryggi (GKNB), skattanefndar ríkisins og tollgæslunnar. Málefni sem lúta að stjórnun lögreglu og eftirliti með allsherjarreglu séu aðallega á höndum innanríkisráðuneytisins. Í skýrslu Freedom House frá maí 2023 kemur fram að dómskerfið í landinu sé undir miklum áhrifum frá ráðandi stjórnvöldum. Þá fari réttarhöld yfir pólitískum andstæðingum að jafnaði fram fyrir luktum dyrum. Fram kemur að „öfgafullar skoðanir“ séu skilgreindar lauslega í þar til gerðum lögum og hegningarlögum, sem opni á að hver sem sé álitinn andstæðingur stjórnvalda geti talist hafa slíkar skoðanir. Kemur einnig fram í skýrslunni að spilling sé mikil á öllum sviðum samfélagsins. Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að samkvæmt lögum geti lögregla haldið einstaklingi í allt að 12 tíma áður en taka þurfi ákvörðun um hvort opna skuli sakamál gegn honum. Sé ekki gefin út ákæra að 12 tímum liðnum verði að láta einstaklinginn lausan úr haldi. Sé mál hins vegar höfðað gegn einstaklingi þá hafi lögreglan heimild til að halda honum í varðhaldi í allt að 72 tíma áður en þeim beri að fara með sakborning fyrir dómara. Þá leggi stjórnarskráin bann við pyntingum en þrátt fyrir að bætt hafi verið við hegningarlög landsins árið 2012 sérstöku lagaákvæði sem skilgreini pyntingar í samræmi við skilgreiningar í alþjóðalögum þá hafi áfram borist tilkynningar um líkamlegt ofbeldi, pyntingar og aðrar þvingunaraðferðir til að ná fram játningum við yfirheyrslur.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 um trúfrelsi kemur fram að Íslam sé hin opinbera trú í Tadsíkistan. Sé meira en 90% þjóðarinnar múslímar og meirihluti þeirra aðhyllist súnní íslam. Fram kemur að í stjórnarskrá landsins sé kveðið á um rétt, einstaklingsbundinn eða í sameiningu með öðrum, til að aðhyllast hvaða trú sem er eða engin trúarbrögð og taka þátt í trúarsiðum og trúarathöfnum. Í stjórnarskránni segi að trúfélög skuli vera aðskilin frá ríkinu og skuli ekki hafa afskipti af ríkismálum. Lögin takmarki íslamskar bænir við ákveðna staði, setji reglur um skráningu og staðsetningu moskna og banni einstaklingum yngri en 18 ára að taka þátt í opinberu trúarstarfi. Nefnd ríkisstjórnarinnar um trúarbrögð, reglur um hefðir, hátíðir og athafnir hafi víðtækt umboð sem feli í sér að samþykkja skráningu trúfélaga, byggingu tilbeiðsluhúsa, þátttöku barna í trúarbragðafræðslu og miðlun trúarlegra bókmennta. Fram kemur að stjórnvöld hafi síðan árið 2007 bannað trúarhópi Votta Jehóva að stunda trúarathafnir í bága við lög landsins, svo sem að neita skyldubundinni herþjónustu. Þá kemur fram að lög landsins banni stofnun og starfsemi trúfélaga sem stuðli að kynþáttafordómum, þjóðernishyggju, fjandskap, félagslegu og trúarlegu hatri eða hvetji til ofbeldisfullrar byltingar á stjórnarskránni eða skipulag vopnaðra hópa. Stjórnarskráin banni „áróður og æsing“ sem ýti undir trúarfjandskap. Lögin legi bann við að ýta undir hatur, fjandskap eða átök á trúarlegum grundvelli, eða að niðurlægja og skaða trúarviðhorf annarra borgara. Í skýrslu Freedom House um aðstæður í Tadsíkistan frá maí 2023 kemur fram að stjórnvöld hafi strangt eftirlit með trúarlegum athöfnum og takmarki trúarlegt tjáningarfrelsi í skjóli baráttunnar gegn íslömskum öfgahópum.

Samkvæmt aðgengilegum upplýsingum á veraldarvefnum er herskylda í Tadsíkistan fyrir karlmenn á aldrinum 18–27 ára. Séu þeir kallaðir í herinn er gert ráð fyrir að þeir muni þjóna í allt að tvö ár. Opinberir starfsmenn, eins og kennarar, hafi verið undanþegnir herskyldu síðan snemma á tíunda áratugnum. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2022 um trúfrelsi í Tadsíkistan kemur fram að frá og með 20. janúar s.á. hafi ný lög um herþjónustu veitt karlmönnum heimild til að sinna herskyldu sinni án þess að gegna skyldustörfum með því að greiða gjald og ljúka eins mánaðar varanámskeiði og að því loknu hafi engin skuldbinding verið um að vera til taks í virkri skyldu. Samkvæmt frétt á netfjölmiðlinum ASIA-PLUS, sem birt var 17. ágúst 2021, geti tadsískir karlmenn á herskyldualdri komið sér undan herskyldu með því að greiða 25.300 somonis, sem samsvarar tæplega 312 þúsund íslenskum krónum.

Samkvæmt 38. gr. stjórnarskrár Tadsíkistan eiga allir rétt á heilbrigðisþjónustu. Í samantekt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (e. International Labour Organization) um tryggða heilbrigðisþjónustu í Tadsíkistan frá 2018 kemur fram að greiðsla sjúklinga úr eigin vasa sé enn mjög há eða um 62% af heildarútgjöldum til heilbrigðiskerfisins. Varpi sú staðreynd ljósi á það hve mikil þörf sé á að byggja upp heilbrigðiskerfi í landinu sem veiti öllum, án tillits til fjárhagslegrar stöðu, aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Árið 2008 hafi lög nr. 408 um skyldubundnar sjúkratryggingar verið samþykkt en innleiðingu þeirra hafi hins vegar verið frestað margsinnis, hins vegar sé á stefnuskránni að innleiða þau árið 2021. Um leið og þau hafi tekið gildi þá muni þau tryggja öllum sjúkratryggðum einstaklingum grunnheilbrigðisþjónustu, sérhæfðari heilbrigðisþjónustu og lyf á viðráðanlegu verði.

Ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t.

ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

1. ríkið,
2. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,
3. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki, verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kæranda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Við meðferð málsins hefur kærunefnd jafnframt litið til leiðbeininga Flóttamannastofnunarinnar er varða kröfur um alþjóðlega vernd á grundvelli trúar (Guidelines on International Protection: ReligionBased Refugee Claims under Article 1A (2) of the 1951 Convention and/or its 1967 Protocol relating to the Status of Refugees, UN High Commissioner for Refugees, 28. apríl 2004).

Í viðtali hjá Útlendingastofnun 4. október 2022 greindi kærandi frá því að hafa yfirgefið heimaríki sitt árið 2017 og hafa búið í Úkraínu þar til hann kom til Íslands. Aðspurður um ástæður flótta frá heimaríki hans, Tadsíkistan, kvaðst kærandi hafa flúið landið sökum þess að hann væri trúleysingi en aðrir landsmenn væru múslímar. Aðspurður um hvort eitthvað hefði gerst kvaðst kærandi hafa orðið fyrir hótunum fólks sem hann hefði þekkt. Kærandi kvaðst ekki hafa farið til lögreglunnar vegna hótananna, hann hafi bara ákveðið að fara til Úkraínu. Í framhaldsviðtali hjá Útlendingastofnun 12. október 2022 var kærandi spurður nánar út í hótanir sem hann kvaðst hafa orðið fyrir í heimaríki. Kærandi endurtók fyrri framburð sinn þess efnis að fólk sem hann þekkti, nágrannar hans, hafi hótað honum vegna trúleysis hans. Aðspurður nánar um aðstæður hans í heimaríki kvaðst kærandi hvorki vilja hugsa né tala um Tadsíkistan, hann vildi bara fara aftur til Úkraínu.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á viðtölum hans hjá Útlendingastofnun, 4. og 12. október 2022, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki kæranda.

Kærandi hefur ekki borið fyrir sig að hafa sætt ofsóknum eða að hann óttist ofsóknir af hálfu tadsískra yfirvalda af ástæðum sem tilgreindar eru í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá benda önnur gögn málsins ekki til þess að slíkar ofsóknir hafi átt sér stað eða að kærandi eigi þær á hættu.

Að mati kærunefndar er ekki ástæða til að draga í efa að kærandi sé trúlaus og kunni að hafa orðið fyrir einhverju áreiti af hálfu samborgara sinna sökum þess í heimaríki. Að mati kærunefndar eru þeir atburðir sem kærandi vísar til hins vegar ekki af þeim toga eða ná því alvarleikastigi að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 38. gr. sömu laga. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér, svo sem skýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi í Tadsíkistan, gefa ekki til kynna að trúlausir einstaklingar í landinu verði almennt fyrir áreiti af hálfu stjórnvalda eða samfélagsins þar í landi. Þá er það stjórnarskrábundinn réttur borgara landsins að aðhyllast hvaða trú sem er eða engin trúarbrögð. Að framangreindu virtu er það mat kærunefndar að kærandi eigi ekki á hættu ofsóknir á grundvelli trúskipta eða trúleysis í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis.

Í greinargerð kæranda er byggt á því að snúi hann aftur til heimaríkis eigi hann á hættu að verða kvaddur í herinn og sendur til vígstöðva í Úkraínu. Í viðtali hjá Útlendingastofnun bar kærandi ekki fyrir sig að óttast að verða kvaddur í herinn snéri hann aftur til heimaríkis. Þá hafa engin gögn verið lögð fram um að kærandi hafi verið kvaddur í herinn. Líkt og að framan er rakið er herskylda í Tadsíkistan fyrir karlmenn á aldrinum 18 til 27 ára. Kærandi er 24 ára gamall karlmaður og því á herskyldualdri.

Í nóvember 2014 gaf flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna út leiðbeiningarreglur vegna umsókna um alþjóðlega vernd í tengslum við herþjónustu (Guidelines on International Protection no. 10: Claims to Refugee Status related to Military Service within the context of Article 1A (2) of the 1951 Convention and/or the 1967 Protocol relating to the Status of Refugees). Í leiðbeiningunum segir m.a. að ríkjum sé heimilt að skylda ríkisborgara sína til að gegna herþjónustu. Þá sé þeim heimilt að refsa þeim sem reyni að koma sér undan slíkri þjónustu án gildra samviskuástæðna að því gefnu að slíkar refsingar fylgi alþjóðlegum stöðlum. Réttur einstaklinga til að neita að gegna herþjónustu af samviskuástæðum sé afleiddur réttur byggður á túlkun á 18. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna og 18. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi (e. ICCPR). Í þeim tilvikum þar sem ríki bjóði ekki upp á undanþágu frá herþjónustu á grundvelli samviskuástæðna eða annars konar þjónustu þess í stað verði að kanna hvaða afleiðingar séu af því að einstaklingur neiti að gegna herþjónustu. Eigi einstaklingur á hættu óhóflega eða handahófskennda refsingu fyrir að neita að gegna herþjónustu geti komið til athugunar að veita viðkomandi alþjóðlega vernd. Þá segir að í þeim tilvikum þar sem að einstaklingur neiti að gegna herþjónustu vegna þess að hann sé mótfallinn framgöngu stríðsaðila sé nauðsynlegt að leggja mat á líkur þess að hann verði neyddur til að taka þátt í verknaði sem brjóti í bága við alþjóðalög. Ólíklegt sé að einstaklingur sem, stöðu sinnar vegna, sé útilokaður frá því að taka þátt í slíkum verknaði, s.s. matráður eða starfsmaður í skipulags- og tækniaðstoð (e. logistical or technological support), eigi rétt á alþjóðlegri vernd án þess að eitthvað meira komi til. Í samræmi við þessi viðhorf er mælt fyrir um í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga að saksókn eða refsing sem sé óhófleg eða mismuni einstaklingum á ómálefnalegum grunni geti talist ofsóknir.

Í 4. gr. mannréttindasáttmála Evrópu er mælt fyrir um bann við þrældómi og nauðungarvinnu. Samkvæmt greininni tekur þvingunar- eða nauðungarvinna ekki til herþjónustu eða þjónustu sem krafist er í hennar stað af mönnum sem synja herþjónustu samvisku sinnar vegna og búa við lög sem heimila slíka synjun, sbr. b-lið 3. mgr. 4. gr. sáttmálans. Ákvæðið skal skýrt í samræmi við 1. mgr. 9. gr. mannréttindasáttmálans, þar sem kveðið er á um rétt manna til að vera frjáls hugsana sinna, samvisku og trúar. Til að ákvörðun um að neita að gegna herþjónustu falli undir 9. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verður að vera um að ræða ástæður af trúarlegum toga eða að viðkomandi hafi lýst yfir fastmótuðum og einlægum skoðunum um að hann sé mótfallinn hvers kyns stríðsrekstri eða því að bera vopn, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu frá 7. júní 2016 í máli Enver Aydemir gegn Tyrklandi frá 2016 (mál nr. 26012/11).

Þrátt fyrir að kærandi hafi hvorki borið það fyrir sig í viðtölum hjá Útlendingastofnun að óttast herkvaðningu né lagt fram gögn um að hafa fengið herkvaðningu er það mat kærunefndar með vísan til framangreindra landaupplýsinga að ekki sé hægt að útiloka að hann verði kvaddur til að sinna lögbundinni herskyldu, enda á herskyldualdri. Samkvæmt framangreindum heimildum getur kærandi hins vegar komið sér undan herskyldu með því að greiða sekt. Það er mat kærunefndar að sú refsing, fjársekt, sem kærandi kann að eiga yfir höfði sér í Tadsíkistan teljist hvorki til „harðra viðurlaga“ í skilningi í handbókar Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna né geti refsingin talist „óhófleg eða að hún muni mismuna honum á ómálefnalegum grundvelli“, sbr. c-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Verður því ekki fallist á með kæranda að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir af hálfu stjórnvalda vegna framangreinds. Þá telur kærunefnd gögn málsins að öðru leyti ekki benda til þess að kærandi eigi á hættu ofsóknir af því alvarleikastigi sem 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um, sbr. 1. og 2. mgr. 38. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Er því ljóst að kærandi uppfyllir ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Í ljósi þess sem að framan er rakið og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki kæranda telur kærunefnd að aðstæður hans þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Er því ljóst að kærandi uppfyllir heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

Sameiginleg vernd vegna fjöldaflótta samkvæmt 44. gr. laga um útlendinga

Í greinargerð er byggt á því að kærandi uppfylli öll skilyrði 44. gr. laga um útlendinga til að hljóta vernd hér á landi á sama hátt og aðrir sem flúið hafi hingað til lands frá Úkraínu. Kærandi byggir meðal annars á því að samkvæmt 2. gr. tillögu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um virkjun tímabundinnar verndar vegna fjöldaflótta frá Úkraínu skuli ákvæði gilda einnig um þá sem hafi haft dvalarleyfi í Úkraínu fyrir 24. febrúar 2022 og geti ekki snúið til heimaríkis til öruggra og varanlegra aðstæðna, sem og fyrir maka úkraínskra ríkisborgara. Kærandi hafi búið í Úkraínu í fimm til sex ár og sé giftur úkraínskri konu. Kærandi telji að hann geti sótt um úkraínskan ríkisborgararétt innan tíðar.

Í 2. mgr. 44. gr. laga um útlendinga kemur fram að útlendingi sem er hluti af hópi sem flýr tiltekið landsvæði og kemur til landsins eða er hér þegar ákvæðum greinarinnar er beitt megi að fenginni umsókn um alþjóðlega vernd veita vernd á grundvelli hópmats (sameiginlega vernd). Feli það í sér að útlendingnum verður veitt dvalarleyfi skv. 74. gr.

Hinn 4. mars 2022 birti dómsmálaráðuneytið tilkynningu á vefsíðu ráðuneytisins þess efnis að dómsmálaráðherra hefði ákveðið að virkja 44. gr. laga um útlendinga þegar í stað vegna fjöldaflótta úkraínskra borgara í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu. Fram kom að þessi ákvörðun væri í samræmi við ákvörðun Evrópusambandsins um að virkja sams konar úrræði á grundvelli tilskipunar nr. 2001/55/EB um tímabundna vernd vegna fjöldaflótta. Væri þessari aðferð fyrst og fremst beitt til þess að geta veitt þeim sem flýðu Úkraínu skjóta og skilvirka aðstoð, nánar tiltekið tímabundna vernd, án þess að móttakan og aðstoðin yrði verndarkerfi Íslands ofviða.

Í framangreindri tilskipun Evrópusambandsins kemur fram í c-lið 2. gr. að flóttamaður merki ríkisborgarar þriðja ríkis eða ríkisfangslaus einstaklingur sem hefur þurft að flýja heimaríki sitt eða upprunaríki og geti ekki snúið þangað aftur vegna þess ástands sem þar ríki. Þá kemur fram í 15. gr. tilskipunarinnar að makar og börn verndarhafa eigi rétt á fjölskyldusameiningu og/eða vernd.

Í máli kæranda liggur fyrir að hann er tadsískur ríkisborgari. Kærandi kveðst vera í hjúskap með úkraínskum ríkisborgara en kom hins vegar einsamall hingað til lands frá Úkraínu. Samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð kæranda er hann ekki með úkraínskan ríkisborgararétt. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram úkraínskt dvalarleyfiskort með gildistíma frá 17. október 2018 til 1. september 2022. Í greinargerð til kærunefndar kemur fram að kærandi ætli að afla upplýsinga frá úkraínskum stjórnvöldum um stöðu sína í landinu. Við meðferð málsins hjá kærunefnd lagði kærandi fram ljósmynd af úkraínsku hjúskaparvottorði. Að mati kærunefndar hefur vottorðið takmarkað sönnunargildi um stöðu kæranda í Úkraínu. Frekari gögn um stöðu kæranda og réttindi í Úkraínu voru ekki lögð fram til kærunefndar. Af framangreindu verður ráðið að kærandi hafi haft tímabundið dvalarleyfi í Úkraínu sem runnið hafi út 1. september 2022. Þegar kærandi kom hingað til lands 29. ágúst 2022 var dvalarleyfi hans í Úkraínu enn í gildi. Kærandi hefur engin gögn lagt fram um að hafa sótt um og fengið ótímabundið dvalarleyfi í Úkraínu. Þá verður ekki séð af gögnum málsins að kærandi hafi verið veitt alþjóðleg vernd í Úkraínu enda kvaðst hann aðspurður ekki hafa sótt um alþjóðlega vernd annars staðar en hér á landi. Þá getur kærandi líkt og að framan hefur verið rakið farið til heimaríkis síns og dvalist þar á öruggan og varanlegan hátt. Samkvæmt framangreindu er ljóst að kærandi tilheyrir ekki þeim skilgreinda hópi sem á rétt á tímabundinni vernd hér á landi sökum aðstæðna í Úkraínu.

Að framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að kærandi eigi ekki rétt á tímabundinni vernd hér á landi á grundvelli 44. gr. laga um útlendinga í tengslum við flótta hans frá Úkraínu.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Af gögnum málsins má ráða að kærandi, sem er tuttugu og fjögurra ára gamall, sé almennt heilsuhraustur og vinnufær.

Þegar upplýsingar um heimaríki kæranda og gögn málsins eru virt í heild er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að hann teljist hafa ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Því er fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður kæranda í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að nánar tilteknum skilyrðum. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd 29. ágúst 2022 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda telur kærunefnd að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til ekki eiga við í máli kæranda. Kærunefnd telur því að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

Brottvísun og endurkomubann

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt gögnum málsins sótti kærandi um alþjóðlega vernd hér á landi 29. ágúst 2022. Eins og að framan greinir hefur umsókn hans um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur hann því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa honum úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að 30. janúar 2023 hafi kæranda verið gefinn kostur á að andmæla mögulegri brottvísun og endurkomubanni til landsins sem kynni að ná til allra aðildarríkja Schengen-svæðisins. Engin svör hafi hins vegar borist stofnuninni þrátt fyrir ítrekun. Engin andmæli við ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomu bann voru lögð fram í greinargerð kæranda til kærunefndar.

Af gögnum málsins verður ekki séð að brottvísun kæranda og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Í ákvörðunarorðum í ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Var kæranda veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið auk þess sem tekið var fram að yfirgefi hann landið sjálfviljugur innan þess frests verði endurkomubannið fellt niður.

Að mati kærunefndar og með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann sjálfviljugur frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir