Úrskurður nr. 292/2024

Hinn 22. mars 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 292/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU23110044 og KNU23110043

Kæra [...]

[…]

og barna þeirra

á ákvörðunum

Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 7. nóvember 2023 kærðu [...] fd. [...] ríkisborgari Venesúela (hér eftir K) og [...] fd. [...] ríkisborgari Venesúela (hér eftir M), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 31. október 2023 um að synja kærendum og börnum þeirra, [...] fd. [...] ríkisborgari Venesúela (hér eftir A), og [...] fd. [...] ríkisborgari Venesúela (hér eftir B), um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærendur krefjast þess aðallega að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að þeim og börnum þeirra verði veitt staða flóttamanna með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til vara er þess krafist að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að þeim og börnum þeirra verði veitt viðbótarvernd með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara er þess krafist að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að þeim og börnum þeirra verði veitt dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Til þrautaþrautavara er þess krafist að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir þeirra og barna þeirra til nýrrar meðferðar.

Fyrrgreindar ákvarðanir eru kærðar á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 27. nóvember 2022 fyrir sig og börn þeirra. Kærendur komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 27. apríl og 16. maí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðunum, dags. 31. október 2023, synjaði Útlendingastofnun kærendum og börnum þeirra um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kærendum og börnum þeirra var jafnframt brottvísað frá landinu og kærendum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Voru þær ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 7. nóvember 2023. Kærunefnd barst greinargerð kærenda 20. nóvember 2023. Kærunefnd bárust viðbótargögn 25. nóvember 2023. Með tölvubréfi, dags. 13. mars 2024, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum og gögnum frá kærendum. Með tölvubréfum, dags. 15. mars 2024 , bárust kærunefnd frekari upplýsingar og gögn frá kærendum.

III. Ákvarðanir Útlendingastofnunar

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að kærendur byggi umsóknir sínar um alþjóðlega vernd á því að vera í hættu í heimaríki sínu vegna almenns ástands og lélegrar heilbrigðisþjónustu. M byggi einnig á því að hann sé í hættu vegna þátttöku í mótmælum. K byggi einnig á því að vera í hættu vegna hótana frá hópi innan lögreglunnar.

Niðurstaða Útlendingastofnunar var sú að kærendur væru ekki flóttamenn og að þeim skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kærendum var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum barna kærenda, kom fram að þau væru svo ung að árum að ekki yrði talið tilefni til að taka viðtal við þau. Fram kom að umsóknir barna kærenda væru grundvallaðar á framburði foreldra þeirra og þeim hefði verið synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunum foreldra hefði jafnframt verið tekin afstaða til aðstæðna barnanna og hvernig þær aðstæður horfi við einstökum þáttum ákvörðunarinnar. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar með vísan til niðurstöðu í máli foreldra þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga um útlendinga og barnaverndarlaga, að börnum kærenda væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis.

Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Börnum kærenda var brottvísað frá landinu.

Útlendingastofnun tilkynnti kærendum og börnum þeirra jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV. Málsástæður og rök kærenda

Í sameiginlegri greinargerð sinni til kærunefndar er vísað til greinagerða kærenda til Útlendingastofnunar og kæra þeirra til kærunefndar hvað varðar málsatvik og ástæður umsókna kærenda um alþjóðlega vernd. Í greinargerðum þeirra til Útlendingastofnunar kemur fram að kærendur séu fædd og uppalin í Venesúela. Þau hafi búið hjá foreldrum M og hafi átt peninga til að kaupa mat en ekki mikið meira. M hafi starfað sjálfstætt við að setja upp kælikerfi en K hafi ekki starfað eftir atburði sem hentu hana og A í janúar 2020. Í greinargerð K kemur fram að K hafi misst móður sína í flugslysi árið 2015. Greint hafi verið frá því í fréttum að ættingjar ættu von á greiðslu skaðabóta. Í kjölfarið hafi K farið að berast hótanir og tilraun hafi verið gerð til að kúga af henni fé. Eitt kvöld hafi K og A verið rænt af glæpahópi sem hafi farið með þau heim til K þar sem þeir hafi talið að hún geymdi peninga. Þegar þeir hafi ekki fundið peninga, hafi þeir beint byssu að A, lamið hann og hótað að nauðga honum. Þá hafi K sagt þeim hvar peningarnir væru. Þeir hafi rænt öllum peningunum, pappírum varðandi kæru sem K hafi sett fram gegn flugfélagi vegna flugslyssins og persónulegum hlutum. Mennirnir hafi sagst vera úr lögreglunni, CICPC, og hótað að drepa K ef hún myndi kæra þá. Þeir hafi sleppt K og A um tveimur kílómetrum frá heimili þeirra. Hún hafi farið til lögreglu og kært, en lögreglan hafi neitað að láta hana hafa skýrsluna. Tveimur dögum síðar hafi K fengið símtal frá ræningjunum sem kváðust vita af því að hún hafi kært og sagt henni að yfirgefa borgina. K hafi selt hús sitt og flutt úr heimaborg sinni og tveimur mánuðum síðar hafi þeir hringt í hana aftur og sagst ætla að finna hana. K hafi lokað sig inni og lifað af peningum sem hún hafi fengið vegna sölu hússins. K hafi flutt aftur í heimaborg sína og búið hjá tengdaforeldrum sínum. Hún hafi fengið mikil kvíðaköst og ekki farið út úr húsi. Hún hafi eignast annað barn og veikst vegna alvarlegrar sýkingar í kjölfar keisaraskurðar sem læknanemi hafi framkvæmt vegna þess að enginn læknir hafi verið til staðar. Barnið hafi einnig verið veikt, með hjartasjúkdóm, fengið hjartaáfall og þurft að fara í öndunarvél. M hafi þurft að kaupa adrenalín í apóteki og koma með til að lífga barnið við en það hafi ekki verið neinn hjartalæknir á sjúkrahúsinu. K geti ekki hugsað sér að búa í Venesúela vegna lélegs heilbrigðiskerfi, veikinda og þess að hún sé hrædd við glæpahópa sem muni ráðast á hana aftur þar sem hún eigi von á skaðabótum eftir flugslysið. Lögmenn séu að vinna í máli hennar hvað það varðar. Kærendur hafi búið á milli lögreglustöðvar og herstöðvar þar sem mótmæli hafi farið fram og skotið hafi verið á mótmælendur. Í greinargerð M kom fram að hann hafi tekið þátt í mótmælum gegn stjórnvöldum í landinu og hafi tekið myndir og myndbönd af mótmælum sem hann hafi sett á netið til að reyna fá aðstoð erlendis frá. Hann hafi fengið hótanir og orðið fyrir ofsóknum af hálfu lögreglunnar í Venesúela og glæpahópnum Colectívos. Hópurinn hafi haft samband við M og hótað að drepa hann, hafi sagst drepa þá sem taki þátt í mótmælum. Hann hafi ekki getað leitað verndar hjá lögreglu eða yfirvöldum.

Kærendur séu almennt við ágæta líkamlega heilsu. M sé með [...] sem hann hafi haft frá því hann var ungbarn og hann hafi verið kvíðinn í Venesúela. K sé með [...] sem ekki hafi verið hægt að fá lyf við í Venesúela. Þá hafi K verið kvíðin eftir að móðir hennar hafi látist í flugslysi. Kærendur greina frá því að eldra barn þeirra sé heilsuhraust en það þurfi að taka úr honum hálskirtlana. Yngra barn þeirra hafi fæðst með hjartasjúkdóminn cardio patia, sé með gat á hjartanu og hafi fengið hjartaáfall tveimur dögum eftir fæðingu. Hann hafi tekið lyfið Lasiz í Venesúela en það hafi stundum verið erfitt að fá það. Það hafi verið dýrt að fara til hjartalæknis í Venesúela. Það hafi verið sóðaskapur og bakteríur á sjúkrahúsi sem B hafi fæðst á. K hafi veikst mjög mikið eftir fæðingu B og hafi fengið slæma sýkingu vegna lélegrar sótthreinsunar, sóðaskapar á sjúkrahúsinu og læknaleysis.

Í kærum K og M til kærunefndar kemur fram að þau hafi einkum flúið hingað vegna þess að B hafi greinst með hjartagalla fljótlega eftir fæðingu og verið alvarlega veikur. Heilbrigðiskerfið í Venesúela sé mjög bágborið og ekki sé hægt að treysta á það vegna alvarlegra veikinda B. Kærendur hafi heyrt að hér á landi sé góð heilbrigðisþjónusta og þau hafi ákveðið að flýja til Íslands. Þar að auki sé ástandið í Venesúela slæmt á allan hátt, tíðir glæpir og hvergi öryggi eða vernd að fá frá yfirvöldum í landinu. Fátækt sé mikil og laun lág. Kærendur hafi ekkert til að snúa til í Venesúela, þau hafi hvorki húsnæði né atvinnu og það sé erfið staða með tvö börn og annað hjartveikt. Samkvæmt fréttum sem þeim hafi borist frá fjölskyldu sinni í Venesúela hafi ástandið ekkert breyst hvað varðar heilbrigðiskerfið. Þau mótmæli því að öryggi og vernd stjórnvalda hafi breyst það mikið til batnaðar að óhætt sé að snúa aftur til heimalands þeirra.

Aðalkrafa kærenda er sú að þeim og börnum þeirra verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga þar sem M hafi tekið þátt í mótmælum og eigi á hættu ofsóknir af hálfu glæpahóps sem starfi fyrir stjórnvöld og þar sem K sé umsetin af glæpahóp sem sé tengdur lögreglunni sem vilji ná af henni peningum sem hún hafi fengið og muni fá vegna þess að móðir hennar hafi látist í flugslysi. Kærendur geti því ekki leitað aðstoðar og verndar yfirvalda. Kærendur uppfylli öll skilyrði þess að teljast flóttamenn í skilning 1. mgr. 37. gr., sbr. 38. gr., laga um útlendinga og því beri að veita þeim alþjóðlega vernd hér á landi.

Varakrafa kærenda er sú að þeim og börnum þeirra verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur vísa til framangreindra raka og telji að þau eigi á hættu alvarlegan skaða eða ógn gagnvart lífi eða persónu þeirra.

Þrautavarakrafa kærenda er sú að þeim og börnum þeirra verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærendur vísa í aðstæður sínar í heimaríki sem sýni að þau og börn þeirra hafi þörf fyrir vernd.

Kærendur telja að með endursendingu þeirra til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki telja kærendur að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

V. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Auðkenni

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærendur framvísað venesúelskum vegabréfum fyrir sig og börn sín. Leggur kærunefnd því til grundvallar að kærendur og börn þeirra séu venesúelskir ríkisborgarar.

Réttarstaða barna kærenda

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Sérstaklega er fjallað um mat stjórnvalda á umsóknum barna um alþjóðlega vernd í 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar segir að við mat á því hvort barn teljist flóttamaður samkvæmt lögunum skuli það sem barninu sé fyrir bestu haft að leiðarljósi. Við mat á því hvað barni sé fyrir bestu skuli stjórnvöld líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skuli tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Við ákvörðun í máli er varðar hagsmuni barns skuli stjórnvöld taka skriflega afstöðu til þessara atriða.

Almennt er viðurkennt að eðlilegur þroski barns sé best tryggður með því að vernda fjölskylduna. Sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra sinna eða annars úr fjölskyldunni sem hefur það á framfæri sínu og sá fer fram á réttarstöðu flóttamanns, ber að fara með málin í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Ljóst er að börn þau sem hér um ræðir eru í fylgd með foreldrum sínum og haldast úrskurðir fjölskyldunnar því í hendur.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Venesúela, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Venezuela (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: Venezuela (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• ‘All sides need to think about the future they want for Venezuela’, says UN human rights chief (vefsíða Sameinuðu þjóðanna, http://news.un.org/en/story/2023/01/1132957, 28. janúar 2023);
• Amnesty International Report 2022/23: Venezuela (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Annual Report 2020 – Chapter IV.B: Venezuela (Inter-American Commission on Human Rights, 2021);
• Annual Report 2022 – Chapter IV.B: Venezuela (Inter-American Commission on Human Rights, 2023);
• Bolivarian Republic of Venezuela interim country strategic plan 2023-2025 (World Food Programme, 1. febrúar 2023);
• Country Reports on Terrorism 2022: Venezuela (U.S. Department of State, 30. nóvember 2023);
• Detailed findings of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela (United Nations. Human Rights Council, 15. september 2020);
• Election Observation Mission – Venezuela 2021 (European Union, 22. febrúar 2022);
• Fostering Impunity: The Impact of the Failure of the Prosecutor of the International Court to Open an Investigation into the Possible Commission of Crimes against Humanity in Venezuela (Organization of American States, OAS, 2. desember 2020);
• Freedom in the World 2022 – Venezuela (Freedom House, 28. febrúar 2022);
• Freedom in the World 2023 – Venezuela (Freedom House, 10. mars 2023);
• General Country of Origin Information Report. Venezuela 2020 (Netherlands. Ministry of Foreign Affairs, júní 2020);
• Global Childhood Report 2021 – The Toughest Place to be a Child (Save the Children, 2021);
• Global Organized Crime Index – Venezuela (Global Initiative Against Transnational Organized Crime, 2023);
• Guidance Note on International Protection Considerations for Venezuelans – Update I (UNHCR, maí 2019);
• Humanitarian Access overview (ACAPS, desember 2022);
• Humanitarian Action for Children 2024 – Bolivarian Republic of Venezuela (UNICEF, 24. ágúst 2023);
• Humanitarian Action for Children 2024 – Bolivarian Republic of Venezuela (UNICEF, 12. desember 2023);
• Humanitære forhold (Landinfo, 2. mars 2023);
• Human Rights Violations in the Bolivarian Republic of Venezuela: A Downward Spiral with No End in Sight (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), júní 2018);
• Independence of the justice system and access to justice in the Bolivarian Republic of Venezuela, including for violations of economic and social rights, and the situation of human rights in the Arco Minero del Orinoco region (United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 29. september 2020);
• Informe Annual de Violencia 2022 (Observatorio Venezolano de Violencia, 29. desember 2022);
• International Protection Needs of Venezuelan Nationals (Amnesty International, október 2023);
• Judges on the Tightrope Report on the Independence and Impartiality of the Judiciary in Venezuela (International Commission of Jurists, júní 2021);
• Latest Asylum Trends (European Union Agency for Asylum, 17. maí 2023);
• Outcomes of the investigation into allegations of possible violations of the human rights to life, liberty, and physical and moral Integrity in the Bolivarian Republic of Venezuela (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 17. september 2020);
• Quarterly Report April – June 2023 – Venezuela (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• Religious Regulation and Discrimination in Venezuela (Observatory of Religious Freedom in Latin America, janúar 2022);
• Report of the General Secretariat of the Organization of American States and the Panel of Independent International Experts on the Possible Commission of Crimes Against Humanity in Venezuela. Second Edition (Organization of American States, OAS, mars 2021);
• Report of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela (Human Rights Council, 18. september 2023);
• Rise of the Criminal Hybrid State in Venezuela (InSight Crime, júlí 2023);
• RMNA 2023 – Refugee and Migrant Needs Analysis (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 11. september 2023);
• RMRP 2023-2024: Regional Refugee and Migrant Response Plan (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 30. nóvember 2022);
• RMRP 2024 Update: Regional Refugee and Migrant Response Plan (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 2. desember 2023);
• Situation of human rights in the Bolivarian Republic of Venezuela (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 16. júní 2021);
• Situation of human rights in the Bolivarian Republic of Venezuela (The United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 4. júlí 2023);
• Situation of Venezuelans who have returned and seek to return to their country in the context of COVID-19 (Organization of American States, OAS, september 2020);
• Situation Report No. 1 – Venezuela (UNICEF, 30. júní 2023);
• The World Factbook – Venezuela (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 5. mars 2024);
• UNHCR Response – Venezuela, January – June 2023 (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• UNHCR Venezuela Annual Report 2022 (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• Update on Venezuela by High Commissioner Türk (United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 5. júlí 2023);
• Venezuela (Britannica, síðast uppfært 10. mars 2024);
• Venezuela: Availability of health care, including for persons with disabilities and older persons; treatment of persons with disabilities and older persons within the healthcare system (2021-January 2023) (Immigration and Refugee Board of Canada, 13. febrúar 2023);
• Venezuela Country Focus (European Asylum Support Office, EASO, ágúst 2020);
• Venezuela Country Focus (European Union Agency for Asylum, EUAA, nóvember 2023;
• Venezuela Country Report 2022 (Bertelsmann Stiftung, 2022);
• Venezuela: Humanitarian Action, (OCHA, 30. nóvember 2022);
• Venezuela: Humanitarian Response Plan 2022-2023 (OCHA, 7. september 2022);
• Venezuela in 2022: Building solutions with communities affected by armed violence (International Committee of the Red Cross, 6. janúar 2023);
• Venezuela: Joint Statement on Venezuela Negotiation in Mexico (The Diplomatic Service of the European Union, 26. nóvember 2022);
• Venezuela: Los Colectivos (Landinfo, 1. október 2019);
• Venezuela Organized Crime Observatory (InSightCrime, síðast uppfært 5. mars 2024);
• Venezuela: Overview of U.S. Sanctions (Congressional Research Service, 30. nóvember 2022);
• Venezuela: Overview of U.S Sanctions (Congressional Research Service, 8. ágúst 2023);
• Venezuela: Political Crisis and U.S Policy (Congressional Research Service, 1. september 2023);
• Venezuela: Progress Report March – April 2023 (OCHA, 31. maí 2023);
• Venezuela’s Humanitarian Emergency (Human Rights Watch, 4. apríl 2019);
• Venezuela: Sikkerhetssituasjonen for sivilbefolkningen (Landinfo, 14. apríl 2020);
• Venezuela Situation (UNHCR, janúar 2023);
• Venezuela Situation Fact Sheet (UNHCR, 8. mars 2023);
• Venezuela: The Perilous Path to a Key Election (International Crisis Group, 30. janúar 2024);
• Venezuela: Tidligere og nåværende protestaksjoner, og retursituasjonen for personer som deltok i de store demonstrasjonene i 2017-2019 (Landinfo, 30. maí 2023);
• Venezuela: Treatment of citizens by the authorities based on whether or not they participate in anti-government protests, including whether some are more targeted than others and for what reasons; whether access to social security programs may be affected by political activities (2017-January 2021) (Immigration and Refugee Board of Canada, 3. febrúar 2021);
• Venezuela: UN Experts warn of persisting attacks on civil society, media and trade union leaders (UNCHR, 22. mars 2023);
• Venezuela: Utsatte grupper og reaksjoner fra myndighetene (Landinfo, 11. júní 2020);
• Venezuela: Ytringsfrihet og kritiske ytringer i sosiale medier (Landinfo, 28. júní 2023);
• What’s Ahead for Venezuela’s Crisis (World Politics Review, 20. apríl 2023);
• World Report 2023 – Venezuela (Human Rights Watch, 12. janúar 2023) og
• World Report 2024 – Venezuela (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Venesúela er stjórnarskrárbundið lýðveldi með rúmlega 30 milljónir íbúa. Í landinu aðhyllast um 96% íbúa kristna trú, þar af meirihlutinn rómversk-kaþólska trú. Hinn 15. nóvember 1945 gerðist Venesúela aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1978. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1991.

Í framangreindum skýrslum, þ. á m. skýrslum bandarísku utanríkisþjónustunnar frá 2022 og 2023, bandarísku leyniþjónustunnar frá 2023 og Human Rights Watch frá 2023, kemur fram að Venesúela sé fjölflokka lýðræðisríki að nafninu til. Nicolás Maduro, forseti landsins frá árinu 2013, hafi hins vegar styrkt völd sín jafnt og þétt og um leið veikt löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvald landsins. Stjórnarkreppa hafi ríkt í Venesúela frá árinu 2019. Forsetatíð Nicolás Maduro hafi lokið 10. janúar 2019, en hann hafi neitað að afsala sér völdum og haldið því fram að hann hafi unnið sigur í forsetakosningum árið áður. Niðurstöður kosninganna, sem hafi sætt mikilli gagnrýni og hvorki talist óháðar né sanngjarnar, hafi verið ógiltar af venesúelska þinginu. Hinn 23. janúar 2019 hafi stjórnarandstaðan lýst Juan Guaido, forseta venesúelska þingsins, forseta til bráðabirgða. Guaido hafi haft fullt stjórnskipulegt umboð frá þinginu og yfir 50 ríki hafi viðurkennt lögmæti hans sem bráðabirgðaforseta, þ. á m. Bandaríkin og flest ríki innan Evrópusambandsins. Þrátt fyrir það hafi Maduro farið með stjórn allra ríkisstofnana landsins auk þess sem hann hafi notið stuðnings öryggissveita. Guaido hafi því ekki getað beitt valdheimildum sínum og aðeins haft yfirráð yfir nokkrum sendiráðum og eignum Venesúela erlendis. Samkvæmt skýrslu Evrópusambandsins frá árinu 2022 hefur stjórnarandstaðan sniðgengið þrennar kosningar í landinu frá árinu 2015 vegna skorts á lýðræðislegum skilyrðum en hafi árið 2021 verið boðið að sitja í kjörstjórn sveitastjórnarkosninga og hafi sendinefnd á vegum Evrópusambandsins verið boðið að fara með kosningaeftirlit þeirra. Stjórnarandstaðan hafi tekið þátt í kosningunum en framkvæmd þeirra hafi hins vegar verið ábótavant. Í nóvember 2022 hafi samningaviðræður milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnar Maduro hafist að nýju en þær hafi legið niðri síðan í október 2021. Samningsaðilar hafi komist að samkomulagi um að bæta mannúðarástand í landinu með stofnun sjóðs á vegum Sameinuðu þjóðanna sem sótt gæti fjármagn í frystar eignir Venesúela erlendis. Í desember 2022 í kjölfar viðræðnanna hafi stjórnaraðstaðan dregið stuðning sinn við Guaido til baka og leyst upp bráðabirgðastjórn hans í landinu þar sem honum hafi mistekist að ná þeim yfirráðum sem stefnt hafi verið að. Markmið stjórnarandstöðunnar sé enn að koma Maduro frá völdum en hún telji Guaido ekki réttan fulltrúa sinn. Á fundi í Barbados 17. október 2023 hafi ríkisstjórn Venesúela og stjórnarandstaðan samþykkt að halda forsetakosningar í Venesúela á seinni hluta ársins 2024. Alþjóðlegir eftirlitsmenn hafi verið viðstaddir fundinn og hafi samningurinn verið undirritaður með milligöngu Noregs. Samkvæmt samningnum sé einnig gert ráð fyrir að Evrópusambandið og Sameinuðu þjóðirnar hafi eftirlit með kosningunum.Hinn 22. október 2023 hafi stjórnarandstaðan valið Maria Corina Machado sem fulltrúa sinn í komandi forsetakosningum. Hinn 30. október 2023 hafi Hæstiréttur Venesúela þó ógilt þá niðurstöðu og frestað forkosningum stjórnarandstöðunnar vegna mögulegs lögbrots.

Í skýrslu EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023 kemur fram að fljótlega eftir að Maduro hafi orðið forseti árið 2013 hafi olíuverð farið hríðlækkandi. Olía hafi lengi verið helsta tekjulind Venesúela og hafi um helmingur af árlegum tekjum ríkissjóðs komið til vegna olíuvinnslu. Lækkun olíuverðs hafi, ásamt efnahagsstefnu stjórnvalda og íþyngjandi regluverki er snúi að atvinnulífinu, átt þátt í niðursveiflu hagkerfisins í Venesúela. Óðaverðbólga og kreppa hafi dregið verulega úr kaupmætti almennings í landinu og orsakað skort á matvælum, lyfjum og öðrum nauðsynjavörum. Þrátt fyrir að lágmarkslaun hafi verið hækkuð hafi meginþorri almennings ekki getað keypt nauðsynjavörur eða framfleytt sér án fjárhagsaðstoðar. Þá kemur fram að öll aðstoð sé veitt í gegnum föðurlandskerfið og föðurlandskortið (s. sistema Patria, Carnet de la Patria) en kortið sé forsenda þess að geta fengið opinbera aðstoð, m.a. matvælaaðstoð í formi svokallaðra CLAP matarpakka (s. Comité Local de Abastecimiento y Producción). Kerfið hafi verið notað til að fylgjast með íbúum og upp hafi komið tilvik þar sem einstaklingum hafi verið neitað um aðstoð vegna þess að þeir hafi verið taldir á móti ríkisstjórn landsins. Þannig hafi föðurlandskortið verið verkfæri til samfélagsstjórnunar í gegnum matvæla- og fjárhagsaðstoð. Árið 2022 hafi ríkisstjórn Venesúela hafið átak til að bregðast við þörfum og vandamálum sem hafi komið upp í samfélaginu. Einstaklingar geti hlaðið niður smáforriti, svokölluðu VenApp, sem gerir þeim kleift að tilkynna beint til stjórnvalda ef bilun verður í veitingu grunnþjónustu, s.s. vatns, gas eða rafmagns. Einstaklingar sem hyggist nota slíkt smáforrit þurfa að gefa samþykki fyrir því að forritið fái aðgang að persónuupplýsingum og staðsetningu notanda og sé því einnig tæki sem notað sé til að fylgjast með íbúum. Í skýrslu Human Rights Watch frá árinu 2023 kemur fram að flestir íbúar Venesúela séu í þörf fyrir aðstoð vegna skorts á mat, vatni, heilbrigðisþjónustu og hreinlæti. Rúmlega sjö milljónir venesúelskra ríkisborgara hafi lagt á flótta eða séu á vergangi vegna ástandsins í landinu og venesúelska flóttamannakrísan sé talin eitt alvarlegasta vandamál nútímans og fólksflutningarnir þeir fjölmennustu í nútímasögu Suður-Ameríku.

Í skýrslu Landinfo frá mars 2023 kemur fram að árið 2021 hafi aukning orðið í olíuframleiðslu í landinu, en Maduro hafi slakað á þeim ströngu reglum sem gilt höfðu um gjaldeyrismál og gefið leyfi fyrir auknum viðskiptum í erlendri mynt. Í kjölfar þess hafi hagkerfið farið að vaxa að nýju eftir að hafa verið í frjálsu falli síðustu ár og talið sé að hagkerfið hafi styrkst um 15% árið 2022. Fátæktin sé þó enn mikil, sérstaklega hjá þeim sem ekki hafi aðgang að erlendum gjaldeyri. Þá kemur fram að efnahagsástand í landinu hafi farið batnandi síðan árið 2019 þrátt fyrir að enn sé langt í land. Í kjölfar afléttinga ýmissa innflutningshafta og lækkunar verðbólgu hafi framboð af matvælum og lyfjum aukist. Samt sem áður hafi fæstir efni á að nálgast slíkt sökum lágra launa og hækkandi matvöruverðs. Flestir sem yfirgefi landið geri það af efnahagslegum ástæðum. Ástandið í Karakas sé mun betra en á öðrum svæðum þar sem rafmagnsleysi hafi áhrif á aðgengi fólks að bæði rafmagni og rennandi vatni. Samkvæmt skýrslunni hafi um 50% heimila í Venesúela verið undir fátæktarmörkum árið 2022 samanborið við 65% árið 2021 og 87% árið 2017.

Í skýrslu Freedom House frá 2021 kemur fram að strangar hömlur hafi verið settar á grundvallarréttindi venesúelskra ríkisborgara, þ. á m. á tjáningar-, samkomu- og félagafrelsi. Stjórnarandstæðingar, blaðamenn, aðgerðarsinnar, mótmælendur og einstaklingar sem taldir séu andsnúnir ríkisstjórninni hafi verið skotmörk yfirvalda og hafi m.a. þurft að sæta handahófskenndum rannsóknum og handtökum. Í skýrslu Freedom House frá 2023 kemur fram að yfirvöld í landinu hafi takmarkað borgaraleg réttindi og sótt til saka pólitíska andstæðinga sína án réttlátrar málsmeðferðar. Þrátt fyrir að efnahagur landsins hafi náð vexti á ný eftir margra ára samdrátt sé enn mannúðarkrísa í landinu sem drifin sé af pólitísku ójafnvægi. Í skýrslu Human Right Watch frá 2023 kemur fram að ríkisstjórn landsins hafi fangelsað pólitíska andstæðinga sína. Að minnsta kosti 114 pólitískir fangar hafi dvalið í meira en þrjú ár í gæsluvarðhaldi sem samræmist ekki hegningarlögum landsins. Öryggissveitir og vopnaðir hópar sem styðji ríkisstjórnina hafi ítrekað ráðist á mótmælendur með ofbeldisfullum árásum, barsmíðum og skotárásum. Dómskerfi landsins hafi hætt að starfa sem óháð ríkisvald árið 2004 og hafi dómsmálayfirvöld verið samsek venesúelskum yfirvöldum í misnotkun á kerfinu, t.a.m. með því að gefa út afturvirkar heimildir til handtöku og fyrirskipa gæsluvarðhöld á grundvelli ónægra sönnunargagna. Í samantekt rannsóknarnefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá 22. mars 2023 kemur m.a. fram að yfirvöld handtaki enn pólitíska andstæðinga sína, hindri mótmæli verkalýðsfélaga og loki fjölmiðlum. Varðhald og pyndingar af hálfu stjórnvalda hindri tjáningarfrelsi og réttinn til mótmæla. Handahófskennd gæsluvarðhöld af pólitískum ástæðum séu enn áhyggjuefni og séu að minnsta kosti 282 einstaklingar enn í haldi, þ. á m. óbreyttir borgarar og hermenn.

Í skýrslu EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023 kemur fram að morðtíðni í Venesúela sé ein sú hæsta í Mið- og Suður-Ameríku. Frá 2018 til 2019 hafi morðum fækkað en það sé ekki til marks um að ofbeldi í landinu hafi farið minnkandi. Vopnahópum hafi tekist að viðhalda yfirráðasvæðum sínum og komið á fót eiginlegum smáríkjum (e. micro-states) innan Venesúela sem hafi gert það að verkum að dregið hafi úr átökum milli stríðandi fylkinga. Þá megi rekja fækkun morða til aukinnar fátæktar og flutnings fólks úr landi. Mannránum hafi einnig fækkað og megi rekja það til erfiðleika við greiðslu lausnargjalda vegna óðaverðbólgu. Á undanförnum þremur árum hafi hins vegar þeim glæpum sem dregið hafði úr á liðnum árum, s.s. ránum, mannránum og fjárkúgun, fjölgað aftur. Það megi einkum rekja til lögleiðingu og greiðara aðgengis að erlendum gjaldmiðli í Venesúela. Þá hafi aukning á notkun Bandaríkjadals í efnahagskerfi Venesúela leitt til þess að smærri, staðbundnari glæpahópar hafi horfið og runnið saman við stærri glæpasamtök. Venezuelan Observatory of Violence gefur árlega út skýrslu um glæpatíðni í landinu. Í skýrslu þeirra frá desember 2020 kemur fram að morðtíðni í landinu það ár hafi verið um 45,6 morð á hverja hundrað þúsund íbúa. Þá hafi orðið aukning í morðum af hálfu yfirvalda en árið 2020 hafi verið fyrsta árið, frá árinu 2016, þar sem skráð morð af hálfu lögreglu hafi verið fleiri en af hálfu annarra gerenda. Í skýrslu þeirra frá desember 2021 kemur fram að morðtíðni það ár hafi verið 40,9 morð á hverja hundrað þúsund íbúa og a.m.k. 6,3 morð hafi verið framin á hverjum degi af hálfu yfirvalda. Aukning hafi orðið á morðum sem skráð séu óupplýst og því óvíst um gerendur og þá hafi orðið aukning í óútskýrðum mannshvörfum, eða um 4,4 mannshvörf á dag árið 2021. Í skýrslu þeirra frá desember 2022 kemur fram að morðtíðni fari lækkandi en tíðni síðasta árs hafi verið um 40,4 morð á hverja hundrað þúsund íbúa.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2023 hefur fjárkúgun aukist í Venesúela undanfarin ár. Meðal skotmarka séu fyrirtæki sem notist við erlendan gjaldeyri, t.a.m. fyrirtæki sem flytji inn vörur og þjónustu til landsins, vöruflutningafyrirtæki, lítil fyrirtæki, bílasalar, heimilistækjaverslanir, einkaskólar og heilsugæslustöðvar. Fjárkúgunargjöld séu ákveðin í samræmi við kaupmátt þolandans ven geti verið allt frá fimm bandaríkjadollurum á viku upp í 50.000 bandaríkjadollara á mánuði. Fjárkúgun sé að mestu leyti framin af skipulögðum glæpahópum og skæruliðasamtökum. Algengt sé að þolendum fjárkúgunar berist bréf og símtöl með hótunum, auk þess sem bifreiðar þeirra séu brenndar, skotið sé að heimilum þeirra og sprengjum varpað á húsin. Þá fái þolendur senda kransa, hljóðskilaboð, myndir og myndbönd með hótunum í gegnum samfélagsmiðilinn Whatsapp. Samkvæmt skýrslu EUAA voru þrír sjómenn myrtir í janúar 2023 eftir að hafa neitað að greiða gjald til glæpahópsins El Yiyi og voru morðin tekin upp og birt á samfélagsmiðlum til að senda skilaboð til annarra sjómanna um að verða við kröfum hópsins. Þá hafi kjötkaupmaður verið myrtur af hálfu glæpahóps í verslun sinni í Zulia fylki í febrúar 2023 eftir að hafa neitað að greiða gjald til glæpahópsins. Fjárkúgun af hálfu ríkisstarfsmanna og öryggissveita hafi einnig aukist á milli ára og birtist oft í formi kröfu um mútugreiðslu. Einnig sé bílstjórum oft gert að greiða gjald til að þeim verði hleypt í gegnum eftirlitsstöðvar. Samkvæmt framangreindri skýrslu EUAA er engin áreiðanleg tölfræði til um fjölda tilfella fjárkúgunar í Venesúela. Flestir þolendur leggi ekki fram kæru vegna ótta við hefndaraðgerðir og vegna skorts á trausti á réttarkerfinu. Þá bendi heimildir til þess að viðbrögð yfirvalda við fjárkúgun séu ófullnægjandi. Þrátt fyrir viðleitni yfirvalda til þess að bregðast við fjárkúgunum hafi þolendur oft á tíðum ekki annarra kosta völ en að verða við kröfum glæpahópa samkvæmt skýrslu Global Initiative Against Transnational Organized Crime frá 2023.

Samkvæmt framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu bandarísku leyniþjónustunnar (CIA) frá árinu 2023 og skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2022, heyra lögreglu- og öryggismál landsins m.a. undir alríkislögregluna, herlögregluna, svæðisbundin lögregluembætti og lögregluembætti sveitarfélaga. Um 45 þúsund lögreglumenn starfi hjá alríkislögreglunni en yfirvöld hafi gefið það út að stefnt sé að því að fjölga þeim í 100 þúsund árið 2024. Í fyrrnefndri skýrslu bandarísku utanríkisþjónustunnar kemur fram að stjórn yfirvalda yfir öryggissveitum landsins hafi minnkað undanfarin ár. Hin ólögmæta og sífellt óvinsælli ríkisstjórn Maduro hafi treyst á hersveitir-, leyniþjónustu og vopnahópa (Colectívos) til þess að veikja stöðu stjórnarandstæðinga og draga úr vilja almennings til mótmæla. Í skýrslu Landinfo frá 2019 kemur fram að Colectívos sé sameiginlegt heiti yfir vopnahópa sem starfi í Venesúela og styðji ríkisstjórnina. Colectívos, sem samanstandi af allt að 100 mismunandi vopnahópum,séu með viðveru um land allt. Óljóst sé að hve miklu leyti vopnahópunum sé stjórnað af yfirvöldum en Colectívos hafi verið þátttakendur í aðgerðum yfirvalda gegn mótmælendum og stjórnarandstæðingum ríkisstjórnar Maduro. Í niðurstöðuskýrslu óháðrar nefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna (e. Detailed findings of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela) frá 2020 er fjallað um ítarlega rannsókn á aðgerðum yfirvalda í Venesúela frá árinu 2014. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum hafi framið svívirðilega glæpi, þ. á m. kerfisbundnar pyndingar og aftökur án dóms og laga, sem geti fallið undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni (e. crimes against humanity). Meirihluti glæpanna hafi verið hluti af kerfisbundnu ofbeldi gegn almenningi í samræmi við eða til að framfylgja stefnu stjórnvalda, m.a. í því skyni að þagga niður, letja eða brjóta á bak aftur andstöðu tiltekinna einstaklinga við ríkisstjórn Maduro og að berjast gegn glæpum. Þá hafi háttsettir embættismenn og herforingjar haft vitneskju um glæpina og ekki gripið til aðgerða til að sporna gegn þeim. Samtök Ameríkuríkja (e. Organization of American States (OAS)) hafa í skýrslum sínum frá 2020 og 2021 komist að sömu niðurstöðu. Í skýrslunum kemur m.a. fram að umfang og alvarleiki glæpa gegn mannkyni í Venesúela hafi aukist frá því að fyrri skýrsla samtakanna hafi verið gefin út árið 2018. Skráð tilvik aftaka án dóms og laga séu yfir 18 þúsund og fjöldi einstaklinga hafi þurft að sæta handahófskenndum handtökum og varðhöldum. Þvinguð mannshvörf hafi verið tíð og yfirvöld hafi beitt ýmsum aðferðum við pyndingar, s.s. kynferðislegu ofbeldi. Samkvæmt skýrslu Human Rights Watch frá 2023 gaf saksóknari alþjóðlega sakamáladómstólsins (e. International Criminal Court (ICC)) út yfirlýsingu í nóvember 2021 um þá ákvörðun sína að hefja rannsókn á ætluðum glæpum gegn mannkyni sem framdir hafi verið í Venesúela. Í mars 2022 hafi saksóknarinn fengið heimild til að opna skrifstofu sína í Karakas og samkvæmt skýrslu mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá júní 2022 hefur dregið verulega úr dauðsföllum í aðgerðum öryggissveita þó nefndin telji að slíkar aðgerðir hafi haldið áfram.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 kemur fram að konur njóti sömu réttinda og karlar samkvæmt stjórnarskrá landsins. Konur og karlar séu lagalega jöfn í hjónabandi, lögin kveði á um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði og vinnuveitendur megi ekki mismuna konum varðandi laun eða vinnu. Engu að síður sé ójöfnuður á vinnumarkaði viðvarandi og lögum ekki framfylgt. Í skýrslunni kemur einnig fram að dómsmálaráðherra Venesúela hafi sett á fót stofnun sem taki á móti kvörtunum vegna ofbeldis gegn konum og börnum. Ráðherra hafi sett saman teymi lögfræðinga, geðlækna og annarra sérfræðinga sem eingöngu hafi sinnt málum er tengjast morðum á konum, kynbundnu ofbeldi og öðrum glæpum gegn konum. Nauðgun sé refsiverð í Venesúela og geti varðað fangelsi allt að 14 árum. Þá kveði lögin á um tuttugu til þrjátíu ára fangelsisrefsingu fyrir morð á konum og refsingu fyrir líkamlegt, kynferðislegt eða andlegt ofbeldi. Lögreglan í landinu sé þó treg við að grípa inn í og koma í veg fyrir ofbeldi í samböndum og sé ekki þjálfuð til að takast á við slík mál. Þrátt fyrir að lög í landinu kveði á um refsingar fyrir ofbeldi gegn konum sé lögunum sjaldan fylgt í raun.

Venesúelsk stjórnvöld fullgiltu samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1990. Í umfjöllun um Venesúela á vefsíðu Britannica kemur fram að skólaskylda sé í landinu og að gjaldfrjáls grunnskólamenntun sé í boði fyrir börn á aldrinum sex til 15 ára. Tveggja ára framhaldsskólanám (e. secondary education) sé einnig gjaldfrjálst en ekki skyldubundið. Meira en 90% Venesúelabúa 15 ára og eldri séu læsir. Mikill meirihluti venesúelskra barna sé skráður í skóla en næstum helmingur fullorðinna hafi enga framhaldsskólamenntun og fjöldi hafi ekki hlotið formlega skólagöngu. Venesúelabúar sem tilheyri milli og efri stéttum þjóðfélagsins sendi börn sín gjarnan í einkarekna grunn- og framhaldsskóla. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá júní 2023 hafa aukin mótmæli í landinu á fyrri helmingi ársins haft áhrif á menntastofnanir þar sem kennarar hafi í auknum mæli tekið þátt í mótmælum. Sé kennsla í sumum skólum landsins því gloppótt. Kennarasamband Venesúela hafi varað við aðferð sem kallist „horario mosaico“ sem sumir skólar hafi innleitt en í henni felist að kennarar haldi uppi kennslu einungis tvo daga vikunnar til að þeim gefist tími til að sinna öðrum tekjuskapandi störfum. Í skýrslu UNICEF frá desember 2023 kemur fram að um 900 þúsund börn séu utan skóla í landinu og að rúm ein milljón barna eigi á hættu að flosna upp úr námi. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 leggja venesúelsk lög bann við verstu tegundum barnaþrælkunar og er börnum yngri en 14 ára meinað að stunda atvinnu. Börnum á aldrinum 14 til 18 ára sé einungis heimilt að stunda atvinnu með leyfi forsjáraðila og þá að hámarki 30 klukkustundir á viku. Stjórnvöld hafi þó ekki framfylgt lögunum með skilvirkum hætti og hafi hátt hlutfall barna hætt í skóla til að fara að vinna. Í skýrslu Amnesty International frá október 2023 kemur fram að börn séu meðal þeirra sem hafi sérstaklega orðið fyrir barðinu á skertu aðgengi að heilbrigðisþjónustu og læknismeðferð, en árið 2022 hafi tæp 80% barnalæknastofa verið búnar að loka. Í skýrslu Barnaheilla (e. Save the Children) frá árinu 2021kemur fram að samkvæmt mælingum samtakanna á því hvar aðstæður barna séu hvað erfiðastar sé Venesúela í 145. sæti af 186 ríkjum.

Samkvæmt skýrslum mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna (e. OHCHR), innflytjenda- og flóttamannanefndar Kanadaog Landinfo frá 2023 eru bæði opinberar og einkareknar heilbrigðisstofnanir í Venesúela en aðeins 3% íbúa Venesúela hafi tök á að nýta sér þjónustu einkarekinna heilbrigðisstofnana. Yfir 200 opinber sjúkrahús og fjöldi heilsugæslustöðva séu í landinu en þar hafi skort allar helstu nauðsynjar til að sinna sjúklingum síðustu ár. Í framangreindum skýrslum, þ. á m. skýrslum Human Rights Watch frá 2022 og 2019 og EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023, kemur fram að frá árinu 2012 hafi heilbrigðisþjónusta í landinu farið versnandi. Innviðir heilbrigðiskerfisins séu veikburða og skortur sé á heilbrigðisvörum og lyfjum. Árið 2022 hafi stjórnvöld áfram stutt við aðgengi að heilbrigðisþjónustu og lyfjum á fátækustu svæðum landsins en aðbúnaði sé ábótavant og skortur sé á heilbrigðisstarfsfólki sem hafi flúið land í miklum mæli. Fjölda sjúkrahúsa hafi verið lokað undanfarin ár og afkastageta þeirra sjúkrahúsa sem enn séu starfrækt hafi verið takmörkuð, t.a.m. hafi mörg þeirra ekki haft reglulegan aðgang að rafmagni og vatni. Umfang vandans liggi ekki fyrir vegna vanrækslu yfirvalda við birtingu heilbrigðisupplýsinga. Þó liggi fyrir að barnadauði og útbreiðsla sjúkdóma sem hefði mátt koma í veg fyrir með bólusetningum, s.s. barnaveiki, malaríu og mislinga, hafi aukist verulega á undanförnum árum. Heilbrigðiskerfið í Venesúela hafi verið illa undirbúið fyrir Covid-19 faraldurinn og hafi einstaklingar sem greinst hafi með sjúkdóminn ekki fengið viðeigandi meðferð. Þá hafi læknar og annað heilbrigðisstarfsfólk sætt hótunum og jafnvel handtökum af hálfu yfirvalda hafi þau tjáð skoðanir sínar opinberlega á stöðu heilbrigðiskerfisins og aðgerðarleysi stjórnvalda í þeim málum Í skýrslu Human Rights Watch frá 2023 kemur fram að Venesúela standi enn frammi fyrir alvarlegri mannúðarkrísu þar sem milljónir hafi ekki aðgang að fullnægjandi heilbrigðisþjónustu og næringu. Í mars 2023 hafi rúmlega átta milljónir alvarlega veikra einstaklinga átt í erfiðleikum með að fá heilbrigðisþjónustu í Venesúela og meira en níu milljónir sem þurft hafi á lyfjum eða heilbrigðisþjónustu að halda hafi ekki haft efni á að nálgast slíkt. Aðgangur að drykkjarvatni og hreinlætisaðstöðu hafi dregist saman frá árinu 2021 til ársins 2022 sem m.a. hafi leitt til þess að rúmlega fjórar milljónir séu í mikilli þörf fyrir drykkjarvatn. Í skýrslu Landinfo frá 2023 kemur fram að Venesúela hafi á undanförnum árum glímt við mikinn lyfjaskort en að aðgengi hafi farið batnandi frá árinu 2019. Aðgengi sé að lyfjum fyrir þá sem geta greitt fyrir það en margir fái lyf send frá útlöndum.

Frá árinu 2021 hefur hagkerfi landsins farið að vaxa að nýju og í skýrslu mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá september 2023 kemur fram að hagvöxtur hafi aukist um 17,3% árið 2022. Þrátt fyrir hagvöxt hafi önnur atvik og aðstæður áfram haft neikvæð áhrif á nauðsynlega almannaþjónustu, s.s. samgöngur, menntun og heilbrigðisþjónustu. Í framangreindri skýrslu Human Right Watch frá árinu 2023 kemur fram að nýkjörinn forseti Kólumbíu hafi tilkynnt að hann hygðist opna landamærin að Venesúela að nýju og hafi skipað sendiherra sem tekið hafi við embætti í Karakas 29. ágúst 2022. Í apríl 2022 hafi argentínsk yfirvöld tilkynnt áform sín um að endurnýja stjórnmálasamband við Venesúela. Í mars og júní 2022 hafi Bandaríkin sent opinberar sendinefndir til Venesúela í fyrsta sinn í mörg ár til samræðna vegna áhuga stjórnar landsins á að opna fyrir olíuviðskipti við Venesúela að nýju. Í nóvember 2022 hafi orðið vendipunktur í stjórnarfari Venesúela þegar ríkisstjórn Maduro og stjórnarandstaðan hafi undirritað samkomulag um að auka mannúðaraðstoð í landinu. Samkomulagið kveði á um úthlutun þriggja milljarða Bandaríkjadala til velferðarmála, m.a. til að tryggja betri heilbrigðisþjónustu, fæðuöryggi og rafmagn í landinu, en fram að þessum tíma hafi Maduro, forseti landsins, verið tregur við að þiggja mannúðaraðstoð þrátt fyrir þrýsting frá Bandaríkjunum og öðrum löndum. Þá hafi samningsaðilar samþykkt að halda viðræðum áfram um hin ýmsu mannréttindamál og ákvarða nákvæma tímasetningu kosninga í landinu árið 2024. Bandaríkin hafi í nóvember 2022 dregið úr viðskiptaþvingunum í kjölfar samningaviðræðna ríkisstjórnar landsins og stjórnarandstöðunnar og hafi heimilað bandarísku fyrirtæki að hefja að nýju vinnslu á olíu frá Venesúela og innflutning á henni til Bandaríkjanna. Samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu Evrópusambandsins, Bandaríkjanna, Kanada og Bretlands 26. nóvember 2022 hyggjast ríkin endurskoða viðskiptaþvinganir sínar verði sýnt fram á lýðræðislegar umbætur í Venesúela.

Samkvæmt frétt á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna fór mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna, Volker Türk, í opinbera heimsókn til Venesúela í janúar 2023. Türk fundaði með Maduro forseta landsins sem lýsti opinberlega yfir vilja til að vinna að því að bæta réttarkerfi landsins. Türk hafi þá boðið fram stuðning og sérfræðiþekkingu til að fylgja því eftir. Türk hafi einnig hitt varaforseta landsins, háttsetta embættismenn, yfirmann dómstóla, stjórnarandstöðu og fleiri háttsetta aðila sem allir hafi viðurkennt þörfina á umbótum í landinu. Ítrekaði Türk þá tilmæli sín til aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna um að fresta eða aflétta ráðstöfunum sem grafi undan mannréttindum í landinu. Þá hafi Türk hvatt yfirvöld í Venesúela til að efla samstarf sitt við stofnanir Sameinuðu þjóðanna til að tryggja frjálsa, örugga og virðulega endurkomu þeirra sem kjósi að snúa aftur til heimaríkis. Í skýrslu Landinfo frá árinu 2023 kemur fram að frá árinu 2019 hafi Sameinuðu þjóðirnar aukið viðveru sína og mannúðaraðstoð í landinu. Þá hafi aðgengi ýmissa hjálparsamtaka að landinu aukist en aðstoðin komi aðallega frá Sameinuðu þjóðunum, Rauða krossinum og öðrum alþjóðlegum félagasamtökum. Í ávarpi mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna, Volker Türk til mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna, dags. 5. júlí 2023, kemur fram að skráðum tilvikum drápa af hálfu öryggisstofnana, og tilkynningum um pyndingar og illa meðferð haldi áfram að fækka. Stjórnvöld hafi haldið áfram að saksækja og refsa embættismönnum sem gerst hafi sekir um pyndingar og illa meðferð. Þó þurfi stjórnvöld að halda áfram að bregðast við tilkynningum um slíka glæpi án undantekninga og af gagnsæi. Í skýrslu hinnar óháðu nefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna um stöðu mála í Venesúela, frá 18. september 2023, kemur fram að einhver árangur hafi náðst við að draga þá til ábyrgðar sem framið hafi þau brot sem nefndin hafi rannsakað. Þó telji nefndin ástæðu til að ætla að stjórnvöld hafi ekki gert nauðsynlegar breytingar á stofnunum og hafi jafnvel stuðlað að framgangi þeirra sem beri ábyrgð á ofbeldinu. Þá hafi árásum á borgaralegum og lýðræðislegum vettvangi fjölgað á ný. Sé það einkum vegna stefnu stjórnvalda er miði að því að þagga niður í stjórnarandstöðu og gagnrýni á forseta landsins og ríkisstjórn hans. Þrátt fyrir að nefndinni hafi borist færri tilkynningar um meint alvarleg mannréttindabrot síðasta ár en undanfarin ár, hafi hún skrásett fjölda slíkra brota gegn raunverulegum og ætluðum andstæðingum ríkisstjórnarinnar. Brotin hafi einkum beinst að ákveðnum meðlimum borgaralegs samfélags, þ. á m. verkalýðsleiðtogum, blaðamönnum og baráttufólki fyrir mannréttindum.

Hinn 15. nóvember 2023 aðstoðuðu Útlendingastofnun og embætti ríkislögreglustjóra, í samvinnu við Landamæra- og strandgæslustofnun Evrópu (Frontex), 180 venesúelska ríkisborgara við að snúa aftur heim til Venesúela í sjálfviljugri heimför. Í kjölfarið bárust fregnir af því að umræddir einstaklingar hefðu ekki fengið að fara frjálsir ferða sinna af flugvellinum í Karakas, vegabréf þeirra hefðu verið haldlögð og einhverjir sætt yfirheyrslum af hálfu yfirvalda. Samkvæmt tilkynningu á heimasíðu dómsmálaráðuneytisins 4. desember 2023 kemur fram að haft hafi verið samband við alla einstaklinga í framangreindu flugi sem höfðu skráð tölvupóstföng hjá Útlendingastofnun og þeim sendur spurningalisti á spænsku. Meginniðurstöður þeirra svara sem borist hefðu, um 83 svör sem næðu til 99 einstaklinga, væru að nær allir hafi komist á áfangastað eða væru á leið þangað auk þess sem einn aðili hafi verið kominn til annars ríkis. Þá hafi allir sem svöruðu verið með vegabréf sín og flestir haft ferðastyrk íslenskra stjórnvalda í fórum sínum. Fólkið hafi ekki sætt hefðbundnu landamæraeftirliti en þess í stað verið flutt í móttökumiðstöð þar sem m.a. hafi verið gerð Covid-19 próf og það spurt út í ferðir sínar áður en það hafi verið frjálst ferða sinna eftir um sólarhring. Fyrir umrætt leiguflug höfðu íslensk stjórnvöld veitt alls 135 ríkisborgurum Venesúela aðstoð við sjálfviljuga heimför á þessu ári með hefðbundnu áætlunarflugi án vandkvæða við komu til Venesúela.

Ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kærenda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Mat á trúverðugleika frásagnar kærenda er byggt á endurritum af viðtölum þeirra hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki kærenda.

Kærendur byggja umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að því að þau séu í hættu í heimaríki sínu vegna almenns ástands. M byggir jafnframt á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna þátttöku í mótmælum gegn stjórnvöldum og hafi af þeim sökum borist hótanir frá glæpahópnum Colectívos sem starfi fyrir stjórnvöld. K byggir jafnframt á því að hún sé í hættu í heimaríki vegna fjárkúgana og hótana af hálfu glæpahóps sem tengist lögreglunni.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi K frá því að vera fædd og uppalin í borginni […] í Venesúela þar sem hún hafi búið þar til hún flúði heimaríki sitt 22. nóvember 2022. K kvaðst hvorki hafa verið aðili að stjórnmálaflokki né virk í þágu tiltekins málstaðar í heimaríki sínu. Hún hafi tekið þátt í mótmælum árið 2016 en hafi ekki tekið þátt í mótmælum aftur þar sem hún hafi óttast um líf sitt.

K greindi frá því að móðir hennar hafi látist í flugslysi árið 2015 þegar hún hafi verið 16 ára. Fréttaflutningur í kjölfar slyssins hafi leitt til mikillar umræðu um aðstandendur og upphæð skaðabóta og heimilisfang fjölskyldunnar hafi verið birt í fréttum. K hafi hætt í skóla og byrjað að fá fjárkúgunarsímtöl og hótanir í kjölfar fréttaflutningsins. K hafi fengið námsstyrk frá flugfélaginu og hafi nýtt peninga til að kaupa hús árið 2017. Hún hafi haldið sig heimavið í langan tíma eða allt til ársins 2020. Hinn 17. janúar 2020 hafi K og barn hennar, A, farið að kaupa pizzu. Á heimleið hafi fimm vopnaðir einstaklingar ráðist inn í bíl K, beint byssu að henni og A og neytt þau yfir í annan bíl. Þau hafi verið í um fjórar klukkustundir í bílnum ásamt tveimur einstaklinganna. Fyrir utan bílinn hafi verið bensínbrúsar og þeir hafi hótað að brenna hana, lamið hana endalaust og lamið A í andlitið. Síðar í viðtali greindi K frá því að hafa fengið höfuðhögg. Aðspurð um þessar látlausu barsmíðar kvaðst K einungis hafa verið lamin í höfuðið. Hinir þrír einstaklingar hafi tekið húslyklana af K, farið heim til hennar og leitað að peningum sem hún hafi fengið fyrir sölu á húsi móður sinnar. Þeir hafi ekki fundið peninga, komið aftur í bíl til þeirra, beint byssu að höfði A, lamið barnið og hótað að nauðga því. K hafi þá sagt þeim hvar peningarnir væru. Þeir hafi rænt peningunum, húsgögnum og persónulegum munum. Þá hafi þeir tekið pappíra sem tengdust kæru K gegn flugfélagi og áttað sig á því að K ætti mögulega von á meiri peningum vegna flugslyssins. Þeir hafi sagt henni að þeir væru lögreglumenn í CICPC og hótað að drepa hana ef hún myndi kæra þá. Síðar í viðtali greindi K frá því að hún óttaðist m.a. þessa lögreglumenn sem séu í CICPC, þeir segist vera lögreglumenn en séu það ekki og þeir hafi persónulegar upplýsingar um hana og móður hennar, viti hvað hafi gerst fyrir móður hennar, og vilji peninga sem hún eigi að fá frá flugfélaginu. Síðar í viðtalinu greindi K aftur frá því að einstaklingar sem hafi rænt þeim hafi verið lögreglumenn. Þessir einstaklingar hafi rænt bílnum hennar og sleppt henni um fjögur um morguninn, tveimur kílómetrum frá hverfinu hennar og hún hafi þurft að ganga heim með A í fanginu á meðan þeir hafi keyrt í kringum hana og hótað henni. Húsvörður fyrir hverfið sem hún hafi búið í hafi hvatt K til að kæra atvikið. K hafi farið í skýrslutöku hjá lögreglunni degi síðar en lögreglan hafi ekki viljað gefa henni afrit af skýrslunni. Tveimur dögum síðar hafi sömu einstaklingar hringt í K, sagst vita af kæru til lögreglu og hótað henni. Þá hafi hún flutt til borgarinnar [...] í Yaracuy fylki í Venesúela þar sem hún hafi lokað sig inni, Covid 19 faraldur hafi byrjað og hún hafi lifað af peningum sem hún hafi fengið fyrir sölu á húsinu sínu. Tveimur mánuðum síðar hafi einstaklingar hringt í K aftur og sagst ætla að finna hana. Þá hafi hún flutt aftur í heimaborg sína, búið hjá tengdaforeldrum sínum, þjáðst af miklum kvíða og ekki farið út úr húsi. Þá hafi sömu einstaklingar aftur haft samband við hana í síma. Þær hótanir hafi falið í sér að þessir einstaklingar hafi vitað að hún hafi kært flugfélag og að hún ætti von á peningum. K kvaðst ekki hafa fengið hótanir eftir að hún hafi fengið sér nýjan síma og nýtt símanúmer í byrjun ársins 2021. Í viðtalinu greindi K frá því að hún ætti ekki von á að fá meiri bætur frá flugfélaginu en hún hafi stundum verið í sambandi við lögmann sem hafi sagt henni að þetta tæki tíma. K greindi frá því að eiga föður í heimaríki og að hann hafi einnig fengið hótanir og bílnum hans hafi verið rænt, en hún hafi ekki vitað hvort um sömu einstaklinga hafi verið að ræða. Þá greindi K frá því að aðrir fjölskyldumeðlimir hafi einnig fengið bætur, m.a. bróðir hennar, sem sé búsettur í Venesúela en hún sé ekki í sambandi við.

K kvaðst hafa orðið barnshafandi af öðru barni sínu þegar hún hafi flutt aftur til heimaborgar sinnar og að meðgangan hafi gengið vel. Þegar K hafi farið á sjúkrahúsið til að þess að fæða barnið hafi hún þurft að koma með allt sem hafi þurft að nota við meðferðina. Enginn læknir hafi verið á sjúkrahúsinu og læknanemi hafi framkvæmt keisaraskurð og tekið á móti barninu. Skurðurinn eftir aðgerðina hafi opnast nokkrum sinnum og hún hafi fengið slæma sýkingu. Þegar læknar á sjúkrahúsinu hafi reynt að gera að því hafi sjúkrastofan ekki verið sótthreinsuð og engin deyfing eða svæfing í boði. Að lokum hafi K leitað aðstoðar fjölskylduvinar sem hafi verið læknir og hann hafi aðstoðað hana með náttúrulækningum. Á sjúkrahúsinu hafi barn hennar, A, fengið einkenni hjartagalla og hafi verið sendur annað á spítala í meira eftirlit. Hann hafi átt erfitt með öndun og verið tengdur við öndunarvél. Það hafi verið hringt í manninn hennar sem hafi verið beðinn um að kaupa adrenalín til að endurlífga barnið eftir að það hafi fengið hjartaáfall. Það hafi ekki verið hjartalæknir á spítalanum en barnið hafi farið í rannsóknir og þau hafi þurft að kaupa allt sem hafi þurft til að sinna barninu. Þau hafi greitt hjartalækni til að koma og skoða hann og hann hafi greint barnið með [...]. B hafi sýkst af bakteríu á spítala sem hafi gert ástandið verra. Þegar K og B hafi jafnað sig þá hafi K og M farið að undirbúa að flýja frá Venesúela. Þá greindi K frá því að þau hafi búið nálægt lögreglustöð og herstöð. Kosningar hafi átt að fara fram þar árið 2023 og mótmælendur hafi hist á milli þessara tveggja stöðva. Hermenn og málaliðar hafi verið að fjárkúga fólk og hóta fólki sem hafi búið á svæðinu. Þá hafi einnig verið skotið úr byssum upp í loftið og það hafi verið hættulegt fyrir börn og aðra að búa þar.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi M frá því að vera fæddur og uppalinn í borginni [...] í [...] í Venesúela þar sem hann hafi búið þar til hann hafi flúið heimaríki sitt 22. nóvember 2022. M kvaðst ekki hafa verið aðili að stjórnmálaflokki í heimaríki en að hann hafi tekið þátt í mótmælum á árunum 2017 til 2019 til að mótmæla spillingu og krefjast betri lífsgæða í landinu. Lögreglan hafi notað byssur með gúmmíkúlum og gassprengjum sem þeir hentu eða skutu upp í loft yfir mótmælendum. Kærendur hafi búið nálægt lögreglustöð þar sem meðlimir glæpahópsins Colectívos hafi hitt lögreglumenn og einnig hafi komið þangað hermenn. Einstaklingur hafi tekið upp myndband af M að mótmæla og framangreindir aðilar hafi séð myndabandið. Þá hafi meðlimir úr Colectívos komið heim til hans og hótað að drepa M ef hann héldi áfram að mótmæla. Þeir hafi oft verið fyrir utan hús M, ógnað honum og hótað.

M kvað allt það sem hafi gerst í tengslum við fæðingu B hafa verið kornið sem fyllti mælinn um að þau hafi ákveðið að flýja heimaríki sitt. M hafi óttist um líf B þar sem hann hafi ekki fengið góða heilbrigðisþjónustu. Heilbrigðiskerfið í Venesúela hafi ekki virkað, opinber sjúkrahús séu óhrein. Þá kvaðst M ekki getað farið aftur til heimaríkis því hann yrði talinn föðurlandssvikari fyrir að hafa farið úr landi og dvalið lengi erlendis. Hann muni þurfa að borga verndargjald til að fá að vera í friði. M telji að hann geti ekki snúið til baka á annan stað í heimaríki sínu vegna glæpahópa út um allt land og vegna þess að heilbrigðiskerfið sé ömurlegt alls staðar. Hann geti ekki leitað aðstoðar hjá lögreglu þar sem hann sé hræddur við hana. M greindi frá því að óttast um líf sitt og fjölskyldu sinnar í kjölfar þess að K og A hafi verið rænt og vegna hótana frá glæpahópum vegna peninga sem K eigi von á að fá í bætur frá flugfélaginu. Hann greindi frá því að þau hafi hafið samband eftir þennan atburð og að ekkert hafi komið fyrir eftir það, en að K hafi haldið sig að mestu leyti heimavið og ekkert farið út.

Með tölvubréfi, dags. 13. mars 2024, óskaði kærunefnd m.a. eftir frekari upplýsingum og gögnum frá kærendum um nöfn foreldra K og fréttir af flugslysi sem móðir K hafi látist í. Í svörum kærenda, sem bárust kærunefnd 15 mars 2024, greindu kærendur frá nöfnum foreldra K og að móðir K hafi starfað í samgönguráðuneytinu í Venesúela. Kærendur greindu frá því að K og A hafi verið rænt af vopnuðum hóp sem hafi rænt bíl K, peningum, eigum og gögnum um mál hennar gegn Lufthansa flugfélaginu vegna dauða móður K. Málsóknin sé enn í gangi í dag og gögnin enn í höndum mannræningjanna. Það séu vopnaðir hópar í Venesúela sem séu með beint samband við lögreglu og hermenn og erfitt sé að greina á milli glæpamannanna og þeirra. Hóparnir stundi fjárkúgun og rán, og ræni fólki og drepi það á hverjum degi af ólíkum ástæðum. Mál K hafi verið í fjölmiðlum í Venesúela og sérstaklega í heimaborg kærenda og það hafi því verið ástæða þess að K og A hafi verið rænt. Heimaborg þeirra sé ein sú hættulegasta í heiminum, þúsundir morða, mannrána og nauðgana. Kærendur kváðust ekki hafa farið frá landinu fyrr þar sem það hafi verið Covid-19 faraldur og K hafi orðið barnshafandi árið 2021. Þá lögðu kærendur fram frekari gögn og tengla á upplýsingar um móður K og flugslysið. Kærendur lögðu m.a. fram tengil á Lögbirtingarblað Venesúela (s. Gaceta Oficial De La República Bolivariana De Venezuela), dags. 26. janúar 2021,um að móðir K hafi verið skipuð í stöðu yfirmanns lögfræðiráðgjafar í samgönguráðuneytinu. Kærendur lögðu fram tengil á frétt Elmundo, dags. 26. mars 2015, þar sem nafn móður K kemur fram sem einn af farþegum sem hafi látist í flugslysinu og tengil á frétt á vefsíðu T13, dags. 25. mars 2015, þar sem fram kemur að móðir K, síleskur ríkisborgari, hafi látist í flugslysi […]. Móðir K hafi verið, móðir tveggja barna 15 og 20 ára, og hafi verið búsett í borginni[…] í [...]. Hún hafi gifst föður K árið 1992 og þau hafi skilið árið 2004. Þá hafi móðir K verið starfsmaður í […] Venesúela. Auk þess lögðu kærendur fram tengil á frétt Venevision um að móðir K hafi látist. Í fréttinni er rætt við móðurafa og móðurbróður K. Kærendur sendu einnig YouTube tengil á myndband sem sýni upptöku af ráni hjá kaupmanni í heimaborg þeirra sem þau segja að hafi verið svipað og hjá K. Kærendur lögðu einnig fram það sem virðist vera bréf frá dómstól í Venesúela sem virðist dagsett í nóvember 2022 og varða kröfu K gegn Lufthansa flugfélaginu og ákvörðun frá dómstól í Venesúela, sem virðist dagsett 7. janúar 2020, og vera um að dómstóllinn hafi lögsögu í máli K gegn flugfélaginu og tengil á vefsíðu findagrave.com þar sem fram koma upplýsingar um móður K og mynd af minningarlegsteini um þá sem látist hafa í framangreindu flugslysi.

Kærunefnd telur ýmislegt í frásögn kærenda draga úr trúverðugleika þeirra. Einkum hvað varðar ástæður þess og aðstæður sem leiddu til þess að K og A var rænt, eigum þeirra rænt og ástæður þess að M hafi borist hótanir og orðið fyrir ofbeldi af hálfu meðlima glæpahópsins Colectívos. K greindi frá því að henni og A hafi verið rænt í janúar 2020, eða fimm árum eftir að móðir hennar hafi látist í flugslysi og fréttir með upplýsingum um fjölskylduna áttu að hafa birst. Ber frásögn K einnig með sér að árið 2020 hafi hún búið í húsi sem hún hafi keypt árið 2017 en ekki á sama heimilisfangi og birst hafi í fréttum eftir flugslysið. K greindi einnig annars vegar frá því að það sé enn í gangi mál um að fá bætur frá flugfélagi og hins vegar að hún muni ekki fá frekari bætur vegna flugslyssins. Þá var K óljós í frásögn sinni um hvort að einstaklingar sem hafi rænt henni og A hafi verið lögreglumenn. Í viðbótarsvörum sem bárust kærunefnd 15. mars 2024, kveða kærendur að það sé erfitt að greina á milli glæpamanna og lögreglumanna eða hermanna sem séu í tengslum við glæpahópa.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa í fórum sínum ýmis gögn, myndir og myndbönd til stuðnings frásögn sinni m.a. myndir og myndbönd sem M hafi tekið í mótmælum, myndband af M í mótmælum sem hafi leitt til hótana og ofbeldis gegn honum, læknisfræðileg gögn frá Venesúela vegna veikinda B, myndir til að styðja við frásögn K um að henni og A hafi verið rænt og upplýsingar um að hún hafi tilkynnt og rætt við lögmann m.a. um þjófnað á gögnum sem tengdust kæru hennar gegn flugfélaginu. Í viðtali hjá Útlendingastofnun voru kærendur ítrekað beðin um að senda framangreind gögn á talsmann sinn til að leggja fram við meðferð mála sinna. Kærendur lögðu hvorki fram framangreind gögn við meðferð mála sinna hjá Útlendingastofnun né með kæru sinni til kærunefndar útlendingamála. Líkt og að framan greinir óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum og gögnum frá kærendum og hafa kærendur nú lagt fram frekari upplýsingar, gögn og tengla á fréttir. Af þeim fréttum sem kærendur hafa lagt fram verður ekki ráðið að persónuupplýsingar um K eða fjölskyldu hennar, heimilisfang þeirra og skaðabætur sem þau hafi átt von á hafi verið birtar í fjölmiðlum. Af sjónvarpsfrétt sem þau leggja fram má ráða að einungis hafi verið rætt við móðurföður og móðurbróður K en engar upplýsingar hafi verið birtar um K. Þá má ráða af fréttum sem kærendur lögðu fram að foreldrar K hafi verið skilin árið 2004, eða 11 árum áður en móðir K hafi látist í flugslysinu, og því ólíklegt að ástæður þess að faðir K hafi fengið hótanir og bíl hans hafi verið rænt hafi verið vegna flugslyss móður hennar.

Að teknu tilliti til framangreinds trúverðugleikamats og landaupplýsinga er að mati kærunefndar þó ekki ástæða til að draga í efa frásögn kærenda um að móðir K hafi látist í flugslysi árið 2015 og að K hafi í kjölfarið borist fjárkúgunarsímtöl og henni verið hótað. Þá telur kærunefnd ekki ástæðu til að draga í efa að K hafi orðið fyrir hótunum, verið rænt og verið rænd af ótilgreindum einstaklingum í Venesúela árið 2020 þó ekki verði fallist á að það hafi gerst í tengslum við framangreint flugslys. Þá greindi K frá því að síðustu hótanir sem henni hafi borist frá þeim einstaklingum sem hún óttist hafi verið í byrjun ársins 2021 og að kærendur hafi búið áfram í heimaborg sinni óáreitt í tæplega tvö ár eða þar til í nóvember 2022 þegar þau hafi flúið heimaríki sitt. K hefur einnig greint frá því að hún eigi ekki von á frekari fébótum frá flugfélaginu. Verður því ekki lagt til grundvallar að kærendur eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu ótilgreindra glæpasamtaka í heimaríki þeirra í skilningi 1. mgr. 37. gr., sbr. c-liður 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Kærendur bera einnig fyrir sig að eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda á grundvelli stjórnmálaskoðana sinna. Samkvæmt upplýsingum um heimaríki kærenda, m.a. skýrslu Human Rights Watch frá árinu 2023, hafa öryggissveitir stjórnvalda ítrekað ráðist gegn mótmælendum í landinu síðan árið 2014 en tugir þúsunda manna hafa mótmælt ríkjandi stjórnvöldum í landinu frá þeim tíma. Í skýrslu Freedom House frá 2021 kemur fram að strangar hömlur hafi verið settar á grundvallarréttindi venesúelskra ríkisborgara, þ. á m. á tjáningar-, samkomu- og félagafrelsi. Stjórnarandstæðingar, blaðamenn, aðgerðasinnar, mótmælendur og einstaklingar sem taldir séu andsnúnir ríkisstjórninni hafi verið skotmörk yfirvalda og hafi m.a. þurft að sæta handahófskenndum rannsóknum og handtökum. Af gögnum, m.a. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023, verður ekki annað séð en að þeir sem eigi á mestri hættu að sæta handtöku og refsingu vegna andstöðu sinnar við stjórnvöld séu einstaklingar eða samtök sem njóti vegna stöðu sinnar meiri athygli en aðrir.

Frásagnir kærenda bera ekki með sér að þau hafi komið að starfsemi stjórnmálaflokka eða hafi verið áberandi fyrir hönd slíkra flokka í heimaríki. Þá bera frásagnir kæraenda með sér þau hafi ekki tekið þátt í mótmælum síðan árið 2019 og M hafi ekki orðið fyrir áreiti síðan þá. Með vísan til framangreinds er það mat kærunefndar að kærendur eigi ekki frekar á hættu að verða fyrir áreiti en aðrir einstaklingar í heimaríki þeirra sem séu mótfallnir stjórnvöldum og hafa tekið þátt í mótmælum. Að mati kærunefndar benda gögn málsins og framburður kærenda samkvæmt framangreindu ekki til þess að þau eigi á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis.

M ber fyrir sig að hann verði álitinn föðurlandssvikari og eigi í hættu á að þurfa að borga verndargjald ef hann snúi til baka til Venesúela fyrir það eitt að hafa búið utan landsins í nokkurn tíma. Af heimildum verður ekki ráðið að einstaklingar sem snúa til baka til Venesúela sæti ofsóknum eða áreiti stjórnvalda af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um alþjóðlega vernd utan heimaríkisins og fengið synjun. Verður því að líta svo á að aðeins þeir einstaklingar sem fyrir eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda í Venesúela geti verið í hættu við endursendingu. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærendur og börn þeirra hafi ástæðuríkan ótta við að sæta ofsóknum af öðrum ástæðum er tilgreindar eru í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal, við mat skv. 1. og 2. mgr. 37. gr. í málum sem varða börn, fylgdarlaus sem önnur, hafa það sem er barninu fyrir bestu að leiðarljósi. Í ákvæðinu kemur fram að við það mat beri að líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis barnsins, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skal tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Útlendingastofnun taldi ekki ástæðu til að taka viðtal við börn kærenda, A og B, vegna ungs aldurs þeirra. Leggur kærunefnd mat á hagsmuni A og B samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum málsins og framangreindum aðstæðum í heimaríki þeirra. Að mati kærunefndar var sjónarmiðum barnanna A og B nægilega komið á framfæri með framburði kærenda og hagsmunagæslu talsmanns. Kærunefnd telur að teknu tilliti til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskrar löggjafar um barnavernd, að engin rök standi í vegi fyrir því að A og B fylgi foreldrum sínum aftur til heimaríkis.

Þau börn sem hér um ræðir eru í fylgd foreldra sinna sem eru almennt heilsuhraust og vinnufær og njóta börnin stuðnings þeirra. Líkt og áður greinir standa A og B til boða gjaldfrjáls grunnskólamenntun í heimaríki sínu. Þá bera gögn málsins með sér að kærendur og B hafi getað leitað sér læknisþjónustu í Venesúela og fengið hana. Einstaklingsbundnar aðstæður barna kærenda eru ekki með þeim hætti að þau teljist í hættu við endursendingu til heimaríkis. Þá bendir ekkert til þess að börnum kærenda verði mismunað eða það útilokuð frá réttindum sem almennt bjóðast börnum í Venesúela.

Með vísan til framangreinds er það mat kærunefndar, að teknu tilliti til sjónarmiða um öryggi, velferð og félagslegan þroska barnanna, að það sé þeim fyrir bestu að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis síns.

Að framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að kærendur og börn þeirra hafi ekki sýnt fram á ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur og börn þeirra uppfylla því ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi.

Ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kærenda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærendur séu í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærendur verði þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008, 110 mgr., og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997, 40. mgr.).

Með úrskurðum kærunefndar nr. 539/2023, 526/2023 og 525/2023 frá 27. september 2023 komst nefndin að þeirri niðurstöðu, með vísan til alþjóðlegra skýrslna um ástandið í Venesúela, að í landinu væri ekki stríð eða útbreidd vopnuð átök. Þó öryggisástand í landinu væri enn ótryggt og glæpa- og morðtíðni há hafi dregið úr átökum í landinu undanfarin ár og hafi þau að mestu verið staðbundin við svæði við landamæri Kólumbíu. Var því talið að aðstæður í landinu næðu ekki því marki að sérhver einstaklingur sem þangað færi ætti á hættu að láta lífið eða verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum. Vísaði nefndin þá til þess að efnahagsástand í landinu hafi þokast í rétta átt með afléttingum ýmissa viðskiptaþvingana, innflutningstakmarkana og verð- og gjaldeyrisstýringar. Ákveðnar breytingar hafi orðið á stjórnarfari landsins síðasta árið og með því samkomulagi sem ríkisstjórn Maduro og stjórnarandstaðan hafi undirritað í nóvember 2022 virðist viðhorf samningsaðila hafa breyst og bendi til þess að aðilar séu tilbúnir að vinna saman að bættum aðstæðum í landinu. Framangreindur samningur og samtal milli stjórnar og stjórnarandstöðu í landinu bæri með sér að dregið hafi úr því pólitíska ójafnvægi sem áður hafi ríkt þegar íbúar Venesúela og aðrar þjóðir hafi skipst í fylkingar með tveimur sitjandi forsetum landsins. Stjórnvöld í Venesúela hafi nú viðurkennt þörfina á mannúðaraðstoð og greint frá þeim vilja sínum að vinna að bættu réttarkerfi í landinu en ríkisstjórn Maduro hafi fram að því hafnað allri mannúðaraðstoð og lokað fyrir innflutning til landsins. Auk þess höfðu fjölmörg ríki heims sett á Venesúela viðskiptaþvinganir sem vonir standi til að létt verði á vinni stjórnvöld í Venesúela með alþjóðasamfélaginu að umbótum í landinu. Samkvæmt alþjóðlegum skýrslum líti út fyrir að forsetakosningar verði í landinu árið 2024, efnahagur landsins hafi þokast í rétta átt síðustu árin, olíuviðskipti hafi hafist að nýju og samningur verið gerður milli stjórnar og stjórnarandstöðu um aukna mannúðaraðstoð í landinu. Er það því jafnframt mat kærunefndar að þrátt fyrir alvarlega stöðu í Venesúela þá nái almennar aðstæður þar ekki því alvarleikastigi að hver sem þar sé staddur teljist eiga á hættu dauðarefsingu eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Það er því afstaða kærunefndar, með vísan til niðurstöðu framangreindra úrskurða og gagna um Venesúela, að frekari persónulegir þættir þurfi að vera til staðar svo umsækjandi um alþjóðlega vernd frá Venesúela teljist eiga á hættu meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Í framangreindum úrskurðum féllst kærunefnd á breytta framkvæmd Útlendingastofnunar og eiga þau sjónarmið við að breyttu breytanda í úrskurði þessum.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa búið í borginni […] í [...] í Venesúela þar til þau hafi flúið heimaríki sitt í nóvember 2022. Samkvæmt landaheimildum er [...] staðsett í norðvesturhluta Venesúela og er borgin [...] höfuðborg þess. Heimildir bera ekki með sér að átök eða árásir á almenna borgara séu tíðar í heimafylki kærenda. Samkvæmt landaupplýsingum, m.a. korti og upplýsingum á vefsíðu ACLED (e. The Armed Conflict Location & Event Data Project), eru ekki virk átök eða óeirðir á því svæði sem kærendur hafa tengsl við eða í Venesúela almennt.

Með vísan til framangreinds verður ekki talið að kærendur og börn þeirra eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum verði þau send aftur til heimaríkis. Þá er ekkert í gögnum málsins og framburði kærenda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður þeirra og barna þeirra leiði til þess að þau eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi þau til baka.

Í ljósi þess sem að framan er rakið og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki kærenda er það niðurstaða kærunefndar að aðstæður kærenda og barna þeirra þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Kærendur og börn þeirra uppfylla því heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi.

Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærendur og börn þeirra uppfylli ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum, kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Af framangreindum gögnum að ráða hafa yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum síðustu ár framið glæpi sem fallið geta undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni (e. crimes against humanity) og hafi meirihluti glæpanna verið hluti af kerfisbundnu ofbeldi gegn almenningi í þeim tilgangi að efla stjórn ríkisins. Almennir borgarar hafi hvorki getað treyst á vernd lögregluyfirvalda né opinbera aðstoð. Þá benda heimildir til þess að sú alvarlega staða sem ríkt hefur í landinu hvað varðar efnahag þess og aðgang almennings að fæðu, hreinu vatni og heilbrigðisþjónustu hafi fyrst og fremst stafað af aðgerðum og aðgerðarleysi stjórnvalda en ekki af utanaðkomandi þáttum líkt og þurrkum eða öðrum náttúruhamförum. Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríkt hefur í landinu síðustu ár hafi ástandið undanfarna mánuði breyst til batnaðar m.a. með breyttu viðhorfi stjórnvalda til mannúðaraðstoðar og vilja til að vinna að bættu réttarkerfi landsins. Þá er hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kærenda og barna þeirra og aðstæður í heimaríki þeirra, er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kærenda og barna þeirra í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í athugasemdum við 74. gr. frumvarps til laga um útlendinga kemur fram að í samræmi við ákvæði alþjóðlegra skuldbindinga og almennra laga sé lagt til að tekið sé sérstakt tillit til barna, hvort sem um er að ræða fylgdarlaus börn eða önnur börn. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að það sem barni er fyrir bestu skuli hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. jafnframt 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga, telur kærunefnd að við mat á því hvort skilyrði 1. mgr. 74. gr. laganna séu fyrir hendi skuli taka sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skuli það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi K frá því að vera góða líkamlega heilsu. Hún sé með [...], en að það sé lítið og að hún hafi verið í eftirliti hjá húðsjúkdómalækni árlega í Venesúela. Þá hafi hún fengið kvíða í kjölfar þess að móðir hennar hafi látist í flugslysi. K greindi frá því að hafa fengið sýkingu eftir keisaraskurð þegar hún hafi fætt B. Saumur hafi opnast í fjölmörg skipti og þegar gert hafi verið að því á sjúkrahúsi hafi sjúkrastofa ekki verið sótthreinsuð og henni hafi ekki verið boðin deyfing eða svæfing. Að lokum hafi hún leitað sér aðstoðar læknis sem hafi verið fjölskyldvinur og hann hafi aðstoðað hana með náttúrulækningum. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi M frá því að vera við góða líkamlega heilsu en að hann hafi verið með [...] frá því að hann var barn. Í Venesúela hafi hann fengið lyfið Airon til að laga minnka [...] þegar hann var yngri, meðferð sem hafi verið endurtekin reglulega. Hann hafi síðast fengið meðferð fyrir átta árum. Hann hafi tekið lyfið Ventolin undanfarið eitt og hálft og hann hafi fengið það í Venesúela. Hann hafi verið kvíðinn í heimaríki en líði betur hér á landi. Kærendur greindu frá því að barn þeirra, A, sé almennt heilsuhraust en það þurfi að taka úr honum hálskirtlana. Þá greindu kærendur frá því að barn þeirra, B, hafi verið mjög veikur þegar hann hafi fæðst. B hafi átt erfitt með öndun og hann hafi fengið sýkingu á spítalanum. Hann hafi verið 17 daga á gjörgæslu og hafi fengið hjartaáfall tveggja daga gamall. Kærendur hafi þurft að kaupa allt sem þurfti til að veita B aðhlynningu m.a. sprautur, bómull og adrenalín til að láta hjarta barnsins slá eðlilega aftur. B sé með hjartasjúkdóminn [...] (e. patent ductus arteriosus)‚og hafi fæðst með holu í hjartanu. Hann hafi einnig verið með [...] en hann hafi lagast um átta dögum eftir fæðingu. B hafi verið greindur í febrúar 2022 rétt eftir fæðingu. B hafi tekið lyfið Lasix, sem hefur áhrif á blóðflæði í hjarta, þar til hann varð níu mánaða. Það hafi verið erfitt að finna lyfið en þau hafi getað það. M greindi frá því að stundum hafi þau pantað lyfin frá Kólumbíu. Kærendur greindu frá því að B sé ekki lengur að taka lyfið. K greindi frá því að B þurfi ekki lengur að taka lyfið og M greindi frá því að læknar í Venesúela hafi ákveðið að B hætti að taka lyfin til að sjá hvernig það myndi ganga. B hafi átt að mæta aftur til læknis mánuði síðar en kærendur og börn þeirra hafi farið til Íslands. Kærendur kváðu B hafi fengið viðunandi meðferð í Venesúela og M greindi frá því að B hafi verið í mánaðarlegu eftirliti hjá lækni í Venesúela. B hafi átt að fara í eftirlit við eins árs aldur til að sjá hvort meðferð hafi virkað. B hafi farið tvisvar á bráðamóttöku á Íslandi vegna erfiðleika með öndun vegna kulda og breytinga í veðri hér á landi. Hann hafi verið útskrifaður og send hafi verið beiðni um að hann færi til hjartalæknis. Hann hafi ekki orðið veikur síðan þá. Kærendur lögðu fram heilsufarsgögn um heilsu B. Þar kemur fram að það sé staðfest að B sé með hjartagalla, [...] (e. patent ductus arterio), lítið op milli slegla ( e. ventricular septal defect) og [...] og þurfi að komast í skoðun hjá hjartalækni. Einnig kemur fram að leitað hafi verið með B á bráðamóttöku í febrúar 2023 vegna kvefs, hósta og bláma á vörum og útlimum. Skoðun hafi komið eðlilega út og lungnamynd hafi verið eðlileg. Þá hafi B verið að fá lyfið ventolin eftir þörfum. Gögn málsins bera með sér að B hafi átt tíma hjá hjartalækni 25. maí 2023.

Með tölvubréfi, dags. 13. mars 2024, óskaði kærunefnd m.a. eftir frekari upplýsingum og gögnum frá kærendum um heilsufar B. Í svörum kærenda, sem bárust kærunefnd 15. mars 2024, kváðu kærendur B hafi farið í skoðun hjá hjartalækni 25. maí 2023 en þau hafi ekki fengið nein gögn um þá heimsókn. Læknir hafi sagt þeim að allt væri í lagi, en þau hafi efasemdir um það og þau vilji fá nýjan tíma hjá lækni vegna þess að heilsa hans hafi verið slæm þegar hann hafi fæðst og hann hafi nánast dáið. Þá lögðu kærendur fram myndir af B á spítala í [...] eftir að hann fæddist og af ömmu M á spítala í [...]. Þá bárust þær upplýsingar frá talsmanni kærenda að hann hafi haft samband við barnahjartalækni sem B hafi farið í skoðun hjá 25. maí 2023. Læknir kvaðst hafa ómað hjarta B og ekki séð nein merki um óeðlilega hjartastarfsemi eða hjartagalla hjá honum. Þá kvað læknir foreldra hafa verið með lyf sem hann hafi ekki séð ástæðu til að gefa B og hann ekki fengið B til meðferðar aftur.

Í svörum kærenda til kærunefndar greina þau einnig frá því að B þurfi að komast til húðsjúkdómalæknis þar sem hann sé með alvarleg húðvandamál. Hann sé með einhvers konar útbrot á andlit og annars staðar á líkamanum sem hafi aukist undanfarna daga og þau séu hrædd um að þetta sé eitthvað illkynja. Þau hafi óskað eftir tíma hjá lækni fyrir tveimur vikum en hafi enn ekki fengið tíma. Kærendur lögðu fram mynd af andliti B. M kvaðst einnig hafa útbrot á höndum og fótum. M og B þurfi að komast til húðsérfræðings og B til hjartalæknis aftur. Kærendur kveða erfitt að sýna fram á aðstæður á sjúkrahúsum í [...] og ekki sé auðvelt að fá upplýsingar um það í fjölmiðlum. Það sé hægt að fá upplýsingar í sjálfstæðum fjölmiðlum og frá fréttamönnum sem hafi verið gerðir útlægir í landinu.

Þá lögðu kærendur fram heilsufarsgögn fyrir sig sjálf og börn sín frá göngudeild sóttvarna. Þar kemur fram að M sé heilsuhraustur en með [...] og hann taki púst eftir þörfum. Hann hafi einnig verið bólusettur við berklum, mislingum, mænuveiki og barnaveiki. K sé með [...] og noti krem sem fáist án lyfseðils í apóteki. Hún sé með ofnæmi fyrir pensilíni og býflugnabitum. Hún hafi legið inn á spítala þegar hún hafi farið í keisara til að eiga B. K hafi verið með miklar blæðingar eftir að hún hafi hætt með barn á brjósti og óskað hafi verið eftir að fjarlægja hormónagetnaðarvörn hennar. Hún sé bólusett við berklum, mislingum, mænuveiki og barnaveiki. A hafi verið bólusettur með þeim bólusetningum sem hann eigi að fá fram að fjögurra ára aldri en vanti bólusetningar eftir það. Þá hafi A fengið hlaupabólu í júlí 2023. Fram kemur að B taki púst við [...]. Hann hafi verið á spítala í tvo mánuði eftir fæðingu og hafi verið í mánaðarlegu eftirliti eftir það. Hann hafi fengið bólusetningar eftir komu til Íslands. Þá kemur fram að B hafi verið með útbrot í andliti sem hafi byrjað fyrir um 6 mánuðum síðan og hafi verið skoðað 7. mars 2024 á göngudeild sóttvarna. Þá kemur fram að líklega séu þetta mjólkurbólur eða frauðvörtur (öðru nafni leikskólavörtur eða flökkuvörtur). Kærendum hafi verið ráðlagt að ræða þetta við lækni í ungbarnaskoðun.

Ekki verður annað ráðið en að kærendur og A hafi geti leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana og að M og B hafi haft aðgang að þeim lyfjum sem þeir hafi þarfnast vegna [...] og hjartagalla. Kærendum og börnum þeirra standi því læknisaðstoð til boða í heimaríki sínu jafnvel þó að greiða þurfi fyrir hana. Að framangreindu virtu verður það ekki talið að kærendur og börn þeirra þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að þau geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir kærendur og börn þeirra verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður því ekki séð að kærendur og börn þeirra hafi sýnt fram á ríka þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að hafa búið í einbýlishúsi með foreldrum M. Þá kvaðst M hafi starfað sjálfstætt við viðhaldi á loftkælingarkerfum og að laun hans hafi verið mishá í hverri viku. K greindi frá því að hún hafi ekki verið útivinnandi. Þau hafi átt peninga fyrir mat, en ekki mikið, og að þau hafi ekki verið skuldug. Stundum hafi ekki verið rafmagn í húsi þeirra og það hafi verið erfitt að gefa börnunum að borða. A hafi ekki verið í leikskóla og hann hafi ekki gert mikið skemmtilegt, tómstundir eða annað. M kvað skólakerfið í Venesúela ekki vera gott, þar sem kennarar kenni bara tvisvar í viku og þar sé mikil mannekla. M greindi frá því að eiga fjölskyldu í Venesúela m.a. foreldra, systkini, ömmu og afa, og K kvaðst eiga föður og bróðir í heimaríki en að hún hafi ekki verið í sambandi við bróður sinn.

Frásögn kærenda ber með sér að M hafi haft tekjur af atvinnu í heimaríki og að þau hafi getað keypt mat og aðrar nauðsynjar. Þá hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærendur séu heilsuhraust og vinnufær og eigi bakland í heimaríki. Er því ljóst að félagslegar aðstæður kærenda og barna þeirra við komu til heimaríkis séu ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Við mat á þörf fyrir dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða hefur kærunefnd litið sérstaklega til aðstæðna barna í Venesúela. Eins og áður greinir er menntun gjaldfrjáls til 18 ára aldurs í Venesúela, skólaskylda er á grunnskólastigi, aðstoð er í boði fyrir efnaminni fjölskyldur af hálfu stjórnvalda í formi CLAP mataraðstoðar auk þess sem innlend og alþjóðleg mannúðarsamtök styðja stjórnvöld í að veita menntun, heilbrigðisþjónustu og matvælaaðstoð til barna, m.a. í formi matar í skólum landsins. Hvorki almennar aðstæður í Venesúela né einstaklingsbundnar aðstæður barna kærenda í máli þessu eru með þeim hætti að rétt sé að veita því dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Þegar frásögn kærenda, upplýsingar um heimaríki kærenda og gögn málsins eru virt í heild er það niðurstaða kærunefndar að kærendur hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að þau eða börn þeirra teljist hafa ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Við þetta mat hefur kærunefnd litið til hagsmuna barna kærenda í samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga og 3. mgr. 25. sömu laga. Er það niðurstaða kærunefndar að aðstæður kærenda og barna þeirra í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd 27. nóvember 2022 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kærenda telur kærunefnd að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kærenda og barna þeirra. Kærunefnd telur því að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir endursendingu kærenda og barna þeirra þangað.

Brottvísun og endurkomubann

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt gögnum málsins sóttu kærendur um alþjóðlega vernd hér á landi 27. nóvember 2022 fyrir sig og börn sín. Eins og að framan greinir hefur umsóknum kærenda og barna þeirra um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hafa þau því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kærenda og barna þeirra til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kærendum og börnum þeirra úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinna kærðu ákvarðana.

Kærendum var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa þeim og börnum þeirra frá Íslandi og ákvarða kærendum endurkomubann hingað til lands. Var kærendum gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. K kvaðst ekki hafa nein tengsl við Ísland eða önnur ríki innan Schengen-svæðisins. M kvað frænkur sínar búa á Spáni og í Noregi. Kærendur telji brottvísun og endurkomubann ósanngjarnar ráðstafanir gagnvart sér og börnum sínum vegna aðstæðna þeirra í heimaríki. Í svörum frá kærendum sem bárust kærunefnd 15. mars 2024, greindu þau frá því að mikilvægasta ástæða fyrir því að þau vilji vera hér sé möguleiki barnanna á betri framtíð. Kærendur hafi fengið atvinnutilboð hér á landi og þarfnist ekki aðstoðar yfirvalda hér á landi. Þau séu ung fjölskylda sem vilji búa sér líf hér á landi. Þau séu hamingjusöm hér og börnin hafi eignast vini.

Af þeim svörum sem kærendur gáfu um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun þeirra og barna þeirra og endurkomubann kærenda verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð kærenda eða nánustu aðstandenda þeirra, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærendur geta komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi þau Ísland innan þess frest sem þeim er gefinn.

Í ákvörðunarorðum í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum kærenda og barna þeirra er þeim brottvísað og kærendum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Var kærendum veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið auk þess sem tekið var fram að yfirgefi þau landið sjálfviljug innan þess frests verði endurkomubannið fellt niður.

Að mati kærunefndar og með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kærenda og barna þeirra til að yfirgefa landið. Endurkomubann kærenda fellur niður yfirgefi kærendur landið sjálfviljug innan framangreinds frests.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barna þeirra staðfestar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barna þeirra eru staðfestar. Endurkomubann kærenda verður fellt úr gildi fari þau sjálfviljug frá Íslandi innan 15 daga.

The decisions of the Directorate of Immigration in the cases of the appellants and their children are affirmed. If the appellants leave Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir