Nr. 321/2024 Úrskurður

Hinn 26. mars 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 321/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24020117

 

Endurtekin umsókn [...]

I.       Málsatvik

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 312/2023, dags. 1. júní 2023, staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 17. mars 2023, um að taka umsókn einstaklings er kveðst heita [...], vera fæddur [...], og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), um alþjóðlega vernd á Íslandi ekki til efnismeðferðar og brottvísa honum frá landinu. Niðurstaða kærunefndar var birt kæranda 2. júní 2023.

Hinn 14. febrúar 2024 barst kærunefnd endurtekin umsókn kæranda ásamt greinargerð. Upplýsingar um málsmeðferð í máli kæranda bárust kærunefnd frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra, Útlendinga- og Vinnumálastofnun 15. febrúar 2024. Þá bárust andmæli frá kæranda 19. febrúar 2024.

Beiðni kæranda byggir á 35. gr. a laga um útlendinga nr. 80/2016.

II.        Málsástæður og rök kæranda

Endurtekin umsókn kæranda byggir á því að meira en 12 mánuðir séu nú liðnir frá því að hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 21. nóvember 2022, fyrir gildistöku laga nr. 14/2023 og því beri að leysa úr máli hans á grundvelli eldra ákvæðis 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og stjórnsýsluframkvæmdar. Með vísan til þess og 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga krefst kærandi þess að úrskurður kærunefndar í máli hans nr. 312/2023 og ákvörðun Útlendingastofnunar frá 17. mars 2023 verði felld úr gildi og lagt fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn hans um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar.

III.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

1. Endurtekin umsókn samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga 

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn vísað frá. Þó skal taka endurtekna umsókn til meðferðar að nýju ef umsækjandi er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn hans skv. 24. gr. laganna.

Í 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga kemur fram að flóttamaður skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér að landi, hefur samkvæmt umsókn rétt á að fá hér alþjóðlega vernd. Stjórnvöldum er þó heimilt, á grundvelli a-, b-, c- og d-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna, að taka umsókn ekki til efnismeðferðar við þær aðstæður sem tilgreindar eru í umræddum stafliðum.

Með 10. gr. laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga, voru breytingar gerðar á orðalagi 2. mgr. 36. gr. laganna. Í hinu nýja ákvæði er m.a. kveðið nánar á um við hvaða tímamark skuli miða þegar 12 mánaða fresturinn er annars vegar auk þess sem kveðið er á um til hvaða sjónarmiða skuli líta við mat á því hvað teljist tafir á málsmeðferð hins vegar. Í lokamálslið 2. mgr. 23. gr. breytingalaganna kemur fram að ákvæði 10. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem bárust fyrir gildistöku laganna. Umrædd lög tóku gildi 5. apríl 2023 og ljóst að umsókn kæranda barst fyrir gildistöku þeirra. Því fer um mál kæranda samkvæmt þágildandi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga í samræmi við fyrri framkvæmd nefndarinnar og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við úrlausn endurtekinnar umsóknar kæranda.

Í þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. kemur fram að ef meira en 12 mánuðir hafa liðið frá því að umsókn um alþjóðlega vernd barst fyrst íslenskum stjórnvöldum og tafir á afgreiðslu hennar eru ekki á ábyrgð umsækjanda sjálfs skuli taka hana til efnismeðferðar.

Af orðalagi þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga leiddi að umrætt 12 mánaða tímabil hæfist þegar umsækjandi legði fyrst fram umsókn um alþjóðlega vernd hjá stjórnvöldum. Í úrskurðum kærunefndar hefur verið lagt til grundvallar að tímabilinu hafi lokið þegar endanleg niðurstaða stjórnvalda var framkvæmd með flutningi umsækjanda til viðtökuríkis eða þegar kærandi færi úr landi sjálfviljugur eftir að ákvörðun í máli hans hafði verið tekin.

Kærunefnd hefur túlkað þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga á þann hátt að þó að 12 mánaða fresturinn sé liðinn verði umsókn ekki tekin til efnismeðferðar af þeim sökum ef tafir á málsmeðferð eða flutningi verði fyrst og fremst raktar til athafna eða athafnaleysis umsækjanda sem hann ber sjálfur ábyrgð á, nema þær tafir hafi verið óverulegar og ljóst er að hægt hefði verið að flytja kæranda áður en 12 mánaða fresturinn var liðinn.

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 21. nóvember 2022 og rann því umræddur 12 mánaða frestur út á miðnætti 21. nóvember 2023. Kemur því til skoðunar hvort tafir á afgreiðslu umsóknar kæranda séu á ábyrgð hans sjálfs, sbr. þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Hinn 15. febrúar 2024 óskaði kærunefnd útlendingamála eftir upplýsingum frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra, Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun vegna endurtekinnar umsóknar kæranda. Sneri fyrirspurn nefndarinnar að því hvort kærandi væri staddur á landinu, hvort tafir hefðu orðið á meðferð umsóknar hans og ef svo væri, hvort tafir væru á ábyrgð kæranda, sbr. þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Í svari frá Útlendingastofnun sem barst kærunefnd 15. febrúar 2024 kemur fram að eftir að úrskurður kærunefndar hafi verið kveðinn upp hafi verið reynt að hafa samband við kæranda til að bjóða honum aðstoð við að yfirgefa landið sjálfviljugur. Kærandi hafi hvorki svarað símtölum né smáskilaboðum. Málið hafi því verið sett í framkvæmd hjá stoðdeild Ríkislögreglustjóra 12. júní 2023. Samkvæmt tölvubréfi frá stoðdeild til Útlendingastofnunar hafi kærandi látið sig hverfa við undirbúning flutnings hans og hafi ekki látið sjá sig í búsetuúrræði sínu. Kærandi hafi verið skráður horfinn og eftirlýstur hjá stofnuninni 28. ágúst 2023. Talsmaður kæranda hafi jafnframt verið beðinn um að veita upplýsingar ef vitað væri um dvalarstað kæranda. Útlendingastofnun hafi ekki borist neinar upplýsingar um dvalarstað kæranda frá því hann hafi látið sig hverfa, hvorki frá honum sjálfum né talsmanni hans. Stofnuninni sé því ekki kunnugt um hvort kærandi hafi yfirgefið landi eða ekki. Með hliðsjón af framangreindu sé það mat stofnunarinnar að kærandi hafi tafið mál sitt í skilningi þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Í svari frá Vinnumálastofnun sem barst kærunefnd 15. febrúar 2024 kemur fram að kærandi hafi átt að flytja úr úrræði Vinnumálastofnunar yfir í búsetuúrræði lögreglu. Hann hafi ekki mætt þangað. Búið sé að loka greiðslukorti kæranda og hann hafi verið skráður úr þjónustu á vegum stofnunarinnar.

Í svari frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra sem barst jafnframt 15. febrúar 2024 kemur fram að kærandi hafi verið boðaður í viðtal hjá lögreglu 25. júlí 2023 til að skrifa undir 30 daga tilkynningu um niðurfellingu réttinda og í kjölfarið hafi átt að flytja hann í búsetuúrræði lögreglu og hefja undirbúning á flutningi hans úr landi en kærandi hafi ekki mætt í viðtalið. Hinn 26. júlí hafi verið lokað  fyrir greiðslukort kæranda og hann skráður úr búsetuúrræði Vinnumálastofnunar þar sem hann hafi verið áður en hann hvarf. Talsmanni kæranda hafi verið tilkynnt að kærandi væri skráður horfinn frá og með 28. ágúst 2023 og óskað eftir upplýsingum um dvalarstað kæranda ef hann hefði þær. Hinn 1. febrúar 2024 hafi verið send smáskilaboð á kæranda og hann boðaður í viðtal föstudaginn 2. febrúar 2024. Ekkert svar hafi borist og hann hafi ekki mætt. Einnig hafi verið reynt að hringja í kæranda en hann hafi ekki svarað. Hinn 5. febrúar 2024 hafi aftur verið hringt í kæranda en hann hafi ekki svarað. Kærandi hafi hringt til baka skömmu síðar en hafi ekki búist við að þetta væri lögreglan. Kærandi hafi greint frá því að hann hafi ekki séð nein símtöl eða smáskilaboð. Kæranda hafi verið tilkynnt að hann yrði að koma í viðtal og að hann væri hér á landi ólöglega eins og hann hafi vitað. Kærandi hafi greint frá því að lögreglan hafi ekki viljað fara með hann til Ítalíu eins og hann hafi viljað en kæranda hafi þá verið bent á að hann hafi horfið og verið eftirlýstur. Lögregla hafi ítrekað að kærandi þyrfti að mæta í viðtal en hann hafi þá greint frá því að hann væri staddur á Akureyri og hafi ekki viljað gefa upp hvar. Þegar þrýst hafi verið á hann hafi hann skellt á en hringt aftur skömmu seinna. Kærandi hafi verið rólegri og spurt hvenær viðtalið ætti að fara fram. Kæranda hafi verið boðið að viðtalið færi fram í gegnum fjarskiptabúnað en hann hafi afþakkað það. Samþykkt hafi verið að hann kæmi í viðtal með talsmanni sínum 8. febrúar 2024 en kærandi hafi ekki gefið upp dvalarstað sinn. Viðtalið hafi átt að fara fram klukkan tvö en kærandi hafi ekki mætt.

Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 15. febrúar 2024, var kærandi upplýstur um afstöðu stoðdeildar Ríkislögreglustjóra, Útlendinga- og Vinnumálastofnunar og gefinn frestur til að koma að andmælum í samræmi við 13. gr. stjórnsýslulaga. Í andmælum kæranda, sem bárust 19. febrúar 2024, kemur fram að hann andmæli því að bera ábyrgð á töfum í máli sínu. Kærandi byggir á því að ekki hafi verið gætt að leiðbeiningaskyldu stjórnvalda samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga. Kæranda hafi á engum tímapunkti verið gerð grein fyrir því hvaða afleiðingar það myndi hafa fyrir hann að hafa ekki samband við stjórnvöld. Þá gefi gögn málsins til kynna að flest ef ekki öll samskipti stjórnvalda við kæranda hafi farið fram á ensku en kærandi sé frá Sómalíu. Kærandi vísar til dóms héraðsdóms í máli nr. E-351/2022 og þess að samkvæmt honum sé fullt tilefni til að tryggja að aðili skilji inntak tilkynningar þegar haft sé samband við útlending vegna flutnings hans úr landi. Kærandi vísar jafnframt til úrskurðar kærunefndar í máli nr. 450/2021 frá 22. september 2021 þar sem nefndin hafi komist að þeirri niðurstöðu að af vönduðum stjórnsýsluháttum leiði að upplýsa beri útlending með formlegum og sannanlegum hætti um skyldur sínar gagnvart stjórnvöldum þegar haft væri samband við útlending vegna flutnings hans úr landi. Af leiðbeiningarskyldu stjórnvalda og sjónarmiðum um vandaða stjórnsýsluhætti leiði að leiðbeina skuli einstaklingum um það hvaða afleiðingar, athafnir þeirra, eða skortur á þeim, geti haft á réttarstöðu þeirra skv. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga með tryggilegum og sannanlegum hætti og á tungumáli sem ætla má með sanngirni að hann geti skilið. Það hafi ekki verið gert í máli kæranda og með hliðsjón af því geti kærandi ekki talist bera ábyrgð á töfum á máli sínu.

Samkvæmt þeim upplýsingum sem kærunefnd hefur undir höndum er kærandi enn skráður eftirlýstur í kerfum lögreglu. Kærunefnd telur að jafnvel þó lagt væri til grundvallar að kærandi sé staddur hér á landi beri gögn málsins með sér að kærandi hafi tafið mál sitt. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun svaraði kærandi hvorki skilaboðum né símtölum frá stofnuninni þegar reynt hafi verið að hafa samband við hann til að bjóða honum aðstoð við sjálfviljuga heimför eftir að úrskurður kærunefndar nr. 312/2023, dags. 1. júní 2023, lá fyrir. Þá hafi kærandi látið sig hverfa úr búsetuúrræði sínu. Samkvæmt upplýsingum frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra var kærandi boðaður í viðtal hinn 25. júlí 2023 til að undirrita tilkynningu um niðurfellingu réttinda og í framhaldinu átti að undirbúa flutning hans úr landi en kærandi hafi ekki mætt í umrætt viðtal. Sent hafi verið tölvubréf á talsmann kæranda þar sem óskað var eftir upplýsingum um dvalarstað kæranda ef talsmaður hefði þær og upplýst um að hann væri skráður horfinn og eftirlýstur frá og með 28. ágúst 2023. Þá hafi greiðslukorti kæranda verið lokað 26. júlí 2023 en samkvæmt upplýsingum frá Vinnumálastofnun hafi hann verið skráður úr þjónustu á vegum stofnunarinnar. Með háttsemi sinni gerði kærandi framkvæmd endanlegrar ákvörðunar á stjórnsýslustigi ómögulega innan tilgreindra tímamarka. Með hliðsjón af framangreindu telur kærunefnd að tafir á afgreiðslu umsóknar kæranda hafi verið á hans ábyrgð, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærandi byggir á því að samskipti hans við stoðdeild Ríkislögreglustjóra hafi farið fram án túlks og að ekki hafi verið gætt að leiðbeiningaskyldu stjórnvalda samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga. Kæranda hafi auk þess ekki verið gerð grein fyrir því hvaða afleiðingar það myndi hafa fyrir hann að hafa ekki samband við stjórnvöld. Kærandi vísar til dóms Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-351/2022 frá 13. október 2022 og úrskurðar kærunefndar útlendingamála nr. 450/2021, dags. 22. september 2021, máli sínu til stuðnings. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-351/2022 frá 13. október 2022, var það niðurstaða dómsins að þar sem stefnandi í því máli skildi takmarkaða ensku hefði verið fullt tilefni til að tryggja að hann skildi inntak tilkynningar um framkvæmd ákvörðunar um frávísun frá landinu og mikilvægi þess að mæta til Covid-19 sýnatöku degi síðar. Dómurinn taldi ekki réttmætt að leggja til grundvallar að stefnandi bæri ábyrgð á þeirri töf sem varð á meðferð máls hans og leiddi til þess að ekki varð af flutningi hans innan 12 mánaða frestsins. Í úrskurði kærunefndar nr. 450/2021 var það niðurstaða nefndarinnar að munnleg yfirlýsing kæranda um að hann vildi ekki snúa aftur til viðtökuríkis eða undirgangast Covid-19 sýnatöku til að gera íslenskum stjórnvöldum kleift að flytja hann þangað, gæti ekki ein og sér talist vera töf á afgreiðslu málsins. 

Framangreind mál varða aðstæður sem voru uppi árið 2021 þegar einstaklingar þurftu að undirgangast Covid-19 sýnatöku til að unnt væri að framkvæma frávísun þeirra frá landinu. Kæranda var ekki gert að fara í Covid-19 sýnatöku fyrir flutning hans úr landi né birt tilkynning þess efnis og eru málsatvik því ólík í máli kæranda. Auk þess má ráða af gögnum málsins að áður en tímafrestur leið í máli kæranda hafi hann látið sig hverfa úr búsetuúrræði á vegum Vinnumálastofnunar og hvorki svarað Útlendingastofnun né mætt á boðaðan fund hjá lögreglu. Kemur því ekki til skoðunar hvort notast hafi verið við túlk á þeim tíma. Af samskiptum kæranda við lögreglu eftir að tímafrestur leið í máli hans má ráða að hann hafi skilið það sem átti sér stað og að samskipti hafi varðað framkvæmd brottvísunar kæranda frá landinu. Þá vekur kærunefnd athygli á því að í máli kæranda var honum brottvísað frá landinu, ólíkt því sem átti við í máli stefnanda í dómi héraðsdóms, og ákveðið endurkomubann hingað til lands í tvö ár, yfirgæfi hann ekki landið án tafar. Kæranda var veittur frestur til að andmæla mögulegri brottvísun og endurkomubanni og bárust andmæli frá kæranda 6. febrúar 2023. Aðstæður kæranda í máli þessu eru því ólíkar aðstæðum stefnanda í máli Héraðsdóms Reykjavíkur nr. E-351/2022 frá 13. október 2022 og framangreindum úrskurði kærunefndar. 

Af gögnum málsins verður ráðið að kærandi hafi áttað sig á því að þegar að úrskurður kærunefndar lá fyrir hinn 1. júní 2023 hafi hann ekki haft heimild til frekari dvalar hér á landi og bæri að yfirgefa landið. Hafi kærandi áttað sig á því að undirbúningur fyrir framkvæmd brottvísunar hans frá landinu stæði til. Ekki hafi verið unnt að ná í kæranda til að bjóða honum aðstoð við sjálfviljuga heimför, birta kæranda tilkynningu um niðurfellingu réttinda né hefja undirbúning á flutningi hans úr landi þar sem hann svaraði ekki Útlendingastofnun og mætti ekki í boðað viðtal hjá stoðdeild Ríkislögreglustjóra. Kærunefnd telur að 11. gr. laga um útlendinga, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga hafi verið uppfyllt í máli kæranda.  

Með vísan til framangreinds telur kærunefnd að skilyrði ákvæðis 35. gr. a laga um útlendinga, um að nýjar upplýsingar liggi fyrir í máli hans sem leiði til þess að sýnilega auknar líkur séu á að fallist verði á fyrri umsókn hans samkvæmt 24. gr. laga um útlendinga, séu ekki uppfyllt í máli kæranda.

Að framangreindu virtu er endurtekinni umsókn kæranda vísað frá. 

 

Úrskurðarorð: 

 

Endurtekinni umsókn kæranda er vísað frá. 

 

The appellant‘s subsequent application is dismissed.  

 

F.h. kærunefndar útlendingamála, 

 

Valgerður María Sigurðardóttir, varaformaður.