Nr. 374/2024 Úrskurður

Hinn 11. apríl 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 374/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24020058 og KNU24020059

 

Endurteknar umsóknir og beiðnir um frestun réttaráhrifa í málum [...] og [...]

I.       Málsatvik

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 704/2023, dags. 23. nóvember 2023, staðfesti nefndin ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 4. ágúst 2023, um að taka umsóknir [...], fd. [...], ríkisborgara Jórdaníu (hér eftir M) og [...], fd. [...], ríkisborgara Jórdaníu (hér eftir K), um alþjóðlega vernd á Íslandi ekki til efnismeðferðar og vísa þeim frá landinu. Niðurstaða kærunefndar var birt kærendum 24. nóvember 2023.

Kærendur lögðu fram endurteknar umsóknir 5. desember 2023 og var þeim vísað frá með úrskurði kærunefndar nr. 68/2024, dags. 12. janúar 2024. Kærendur lögðu öðru sinni fram endurteknar umsóknir 9. febrúar 2024 ásamt greinargerð og fylgigögnum. Upplýsingar um málsmeðferð í máli kærenda bárust kærunefnd frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra 9. febrúar og 15. mars 2024, Vinnumálastofnun 9. febrúar 2024 og Útlendingastofnun 13. febrúar 2024.

Endurteknar umsóknir kærenda byggja á 35. gr. a laga um útlendinga nr. 80/2016. Þá krefjast kærendur þess að réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar útlendingamála verði frestað, sbr. 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga.

II.        Málsástæður og rök kærenda

Kærendur vísa til þess að þau hafi lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd 9. febrúar 2023 og þar sem 12 mánuðir séu nú liðnir og tafir á meðferð málsins séu ekki þeirra ábyrgð skuli taka umsóknir þeirra til efnismeðferðar, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Máli sínu til stuðnings vísa kærendur til laga nr. 14/2023, sem breyttu lögum um útlendinga nr. 80/2016, og að mál þeirra eigi að fara eftir eldra ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga, sem sé í samræmi við fyrri framkvæmd kærunefndar útlendingamála og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá vísa kærendur til þess að í úrskurðarframkvæmd kærunefndar hefur tólf mánaða frestur verið talinn byrja að líða við framlagningu umsóknar um alþjóðlega vernd og lokið við flutning frá Íslandi til viðtökuríkis eða þegar kærandi fer sjálfviljugur úr landi eftir að ákvörðun í máli hans hefur verið tekin.

Kærendur vísa til læknisvottorðs, dags. 31. janúar 2024, þar sem fram kemur að K hafi  verið í virkri geislameðferð vegna krabbameins í vinstra brjósti og hafi meðferðinni átt að ljúka 16. febrúar 2024. Nauðsynlegt hafi verið fyrir K að fá að ljúka meðferð á Landspítalanum ef meðferðin átti að hafa læknandi áhrif. Kærendur vísa til þess að stoðdeild Ríkislögreglustjóra hafi ætlað að framkvæma frávísun þeirra frá landinu í janúar 2024. Þrátt fyrir að Útlendingastofnun hafi hafnað beiðni þeirra um frestun framkvæmdar, dags. 16. janúar 2024, hafi stoðdeild ekki framkvæmt frávísunina í janúarmánuði. Kærendur hafi síðan fengið smáskilaboð frá stoðdeild um að framkvæma ætti frávísun þeirra 1. febrúar 2024. Kærendur vísa til þess að samkvæmt fyrirmælum læknis K hafi þau ekki mátt fara frá landinu fyrr en geislameðferð væri lokið og skipti ekki máli þótt hægt væri að fá sömu meðferð í viðtökuríki. Kærendur hafi því óskað eftir framangreindu læknisvottorði. Stoðdeild hafi fallist á að fresta brottflutningi þeirra til a.m.k. 16. febrúar 2024. Kærendur vísa til þess að þrátt fyrir að þau hafi nú í tvígang óskað eftir frestun frávísunar þá sé ekki hægt að líta svo á að tafir á afgreiðslu máls þeirra megi rekja með beinum hætti til háttsemi þeirra. Þau hafi ávallt sýnt samstarfsvilja og vísa til samskipta sinna við stoðdeild þessu til stuðnings. Auk þess hafi þau ekki þorað að fara gegn framangreindum leiðbeiningum heilbrigðisyfirvalda vegna heilsufars K. Þetta séu aðstæður sem kærendur fái engu ráðið um þar sem K hafi þurft á umræddri meðferð að halda. Tafir á afgreiðslu máls kærenda verði því ekki raktar til aðgerða eða aðgerðarleysis þeirra og skilyrði 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt. Vísa kærendur til þess að vegna veikinda K beri kærunefnd að líta til sérstakra aðstæðna kærenda við mat á því hvort beiðnir þeirra um endurteknar umsóknir verði samþykktar og mál þeirra verði tekið til efnismeðferðar.

Kærendur vísa jafnframt til 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga. Ákvæðið skyldi stjórnvöld til að taka umsókn til meðferðar að nýju sé umsækjandi staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggi fyrir í máli hans sem leiði til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn hans samkvæmt 24. gr. laganna. Áður en 35. gr. a laga um útlendinga hafi komið inn í lögin með breytingarlögum nr. 14/2023 var heimilt að krefjast endurupptöku mála á grundvelli 24. gr. stjórnsýslulaga. Vísa kærendur til þess að í úrskurðarframkvæmd kærunefndar í tíð 24. gr. stjórnsýslulaga hafi nefndin litið svo á að endurupptökubeiðnir, á grundvelli þess að málsmeðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd hefði farið umfram tímamörk málsmeðferðartíma samkvæmt ákvæðum útlendingalaga, hafi rúmast innan 24. gr. stjórnsýslulaga. Á því hafi verið byggt að þar sem málsmeðferð umsækjenda hafi farið umfram tímafresti hefðu atvik þau, sem ákvörðun hafi byggt á, breyst verulega frá því ákvörðun hafi verið tekin. Kærendur vísa til úrskurðar kærunefndar nr. 552/2019 frá 21. nóvember 2019 máli sínu til stuðnings. Sömu sjónarmið ættu að gilda um beiðnir kærenda enda hafi ákvörðun Útlendingastofnunar verið byggð á atvikum sem hafi breyst verulega frá því ákvörðun stofnunarinnar var birt.

Með vísan til framangreinds skuli Útlendingastofnun taka endurteknar umsóknir kærenda til meðferðar að nýju, sbr. 35. gr. a laga um útlendinga og taka mál kærenda til efnismeðferðar á grundvelli 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

III.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

1. Endurteknar umsóknir samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga 

   Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn vísað frá. Þó skal taka endurtekna umsókn til meðferðar að nýju ef umsækjandi er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn hans samkvæmt 24. gr. laganna.

   Í 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga kemur fram að flóttamaður skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér að landi, hefur samkvæmt umsókn rétt á að fá hér alþjóðlega vernd. Stjórnvöldum er þó heimilt, á grundvelli a-, b-, c- og d-liðar 1. mgr. 36. gr. laganna, að taka umsókn ekki til efnismeðferðar við þær aðstæður sem tilgreindar eru í umræddum stafliðum.

   Með 10. gr. laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga, voru breytingar gerðar á orðalagi 2. mgr. 36. gr. laganna. Í hinu nýja ákvæði er m.a. kveðið nánar á um við hvaða tímamark skuli miða þegar 12 mánaða fresturinn er annars vegar auk þess sem kveðið er á um til hvaða sjónarmiða skuli líta við mat á því hvað teljist tafir á málsmeðferð hins vegar. Í lokamálslið 2. mgr. 23. gr. breytingalaganna kemur fram að ákvæði 10. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem bárust fyrir gildistöku laganna. Umrædd lög tóku gildi 5. apríl 2023 og ljóst að umsókn kæranda barst fyrir gildistöku þeirra. Því fer um mál kæranda samkvæmt þágildandi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga í samræmi við fyrri framkvæmd nefndarinnar og jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við úrlausn endurtekinnar umsóknar kæranda.

   Í þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. kemur fram að ef meira en 12 mánuðir hafa liðið frá því að umsókn um alþjóðlega vernd barst fyrst íslenskum stjórnvöldum og tafir á afgreiðslu hennar eru ekki á ábyrgð umsækjanda sjálfs skuli taka hana til efnismeðferðar.

   Af orðalagi þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga leiddi að umrætt 12 mánaða tímabil hæfist þegar umsækjandi legði fyrst fram umsókn um alþjóðlega vernd hjá stjórnvöldum. Í úrskurðum kærunefndar hefur verið lagt til grundvallar að tímabilinu hafi lokið þegar endanleg niðurstaða stjórnvalda var framkvæmd með flutningi umsækjanda til viðtökuríkis eða þegar kærandi færi úr landi sjálfviljugur eftir að ákvörðun í máli hans hafði verið tekin.

   Kærunefnd hefur túlkað þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga á þann hátt að þó að 12 mánaða fresturinn sé liðinn verði umsókn ekki tekin til efnismeðferðar af þeim sökum ef tafir á málsmeðferð eða flutningi verði fyrst og fremst raktar til athafna eða athafnaleysis umsækjanda sem hann ber sjálfur ábyrgð á, nema þær tafir hafi verið óverulegar og ljóst er að hægt hefði verið að flytja kæranda áður en 12 mánaða fresturinn var liðinn.

   Kærendur lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 9. febrúar 2023 og rann því umræddur 12 mánaða frestur út á miðnætti 9. febrúar 2024. Kemur því til skoðunar hvort kærendur séu sannanlega stödd á landinu, sbr. 35. gr. a laga um útlendinga og hvort tafir á afgreiðslu umsókna kærenda séu á ábyrgð þeirra sjálfra, sbr. þágildandi 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

   Hinn 9. febrúar 2024 óskaði kærunefnd útlendingamála eftir upplýsingum frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra, Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun í tilefni af endurteknum umsóknum kærenda. Sneri fyrirspurn nefndarinnar að því hvort kærendur væru stödd á landinu og hvort að tafir á meðferð mála þeirra væru á þeirra ábyrgð. Samkvæmt upplýsingum um málsmeðferð í máli kærenda sem bárust kærunefnd frá fyrrgreindum stofnunum sama dag eru kærendur að öllum líkindum stödd á landinu og því fyrra skilyrði 35. gr. a laga um útlendinga uppfyllt. Fer því fram mat á því hvort kærendur hafi tafið mál sín í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

   Samkvæmt tölvubréfi frá Útlendingastofnun, dags. 13. febrúar 2024, hafi kærendur óskað þess við stofnunina 16. janúar 2024 að fresta flutningi þeirra ótímabundið þar sem læknir hafi ráðlagt þeim að fara ekki frá landinu fyrr en K hafði undirgengist geislameðferð við brjóstakrabbameini, en stofnunin hafi hafnað þeirri beiðni. Stoðdeild Ríkislögreglustjóra hafi haft samband við kærendur 30. janúar 2024 og tilkynnt þeim að flytja ætti þau úr landi 1. febrúar 2024. Kærendur hafi sent fulltrúa stoðdeildar smáskilaboð sama dag og óskað þess að K fengi að klára geislameðferð sína hér á landi. Fulltrúi stoðdeildar hafi svarað að slík ákvörðun sé ekki stoðdeildar að taka. Kærendur hafi þá 31. janúar 2024 að nýju haft samband við stoðdeild og óskað eftir frestun á flutningi þeirra a.m.k. til 16. febrúar 2024, en geislameðferð K átti að ljúka þann dag samkvæmt læknisvottorði, dags. 31. janúar 2024. Stoðdeild hafi fallist á með kærendum að fresta flutningi þeirra svo K fengi að ljúka meðferð. Hafi K lokið geislameðferð á tilsettum tíma og mætt í eftirlit á geisladeild Landspítalans 12. mars 2024. K hafi fengið annan tíma í eftirlit á geisladeild 26. mars 2024. Þá hafi stoðdeild farið og hitt kærendur 12. mars 2024 og tilkynnt þeim að það ætti að flytja þau til viðtökuríkis 14. mars 2024. Sama dag hafi M sent stoðdeild tölvubréf með læknisvottorði vegna K. Daginn eftir hafi M haft samband við stoðdeild til að kanna hvort flutningnum yrði frestað og honum tilkynnt að svo yrði ekki. Þrettán klukkustundum síðar, að morgni 14. mars 2024, hafi stoðdeild farið að dvalarstað kærenda en þau hafi hvergi verið að finna. Þá hafi stoðdeild hringt í M og hann sagt K hafa fengið verk fyrir brjóstið og því kallað til aðstoðar sjúkraflutningamanna. Samkvæmt upplýsingum sem stoðdeild hafi fengið hafi blóðþrýstingur K verið í lægri kantinum en hjartalínurit í lagi. Ekki lá fyrir niðurstaða úr blóðprufu. Stoðdeild hafi hætt við flutning þar sem K hafi enn verið á bráðadeild slysadeildar Landspítalans. Samkvæmt upplýsingum frá stoðdeild ríkislögreglustjóra sem bárust kærunefnd 15. mars 2024 hafði flutningur kærenda til viðtökuríkis ekki farið fram. Samkvæmt læknisvottorði, dags. 13. febrúar 2024, hafi verið talið mikilvægt að K myndi dvelja áfram á Íslandi í sex vikur eftir lok geislameðferðar, þ.e. til 29. mars 2024.

   Kærendur byggja endurteknar umsóknir sínar á því að 12 mánuðir séu liðnir frá umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd og tafir á meðferð málsins séu ekki á þeirra ábyrgð.

   Kærendur hafa ítrekað óskað eftir frestun á flutningi þeirra til viðtökuríkis. Eftir að fyrri endurteknum umsóknum kærenda var vísað frá með úrskurði kærunefndar nr. 68/2024, dags. 12. janúar 2024, fóru kærendur þess á leit við Útlendingastofnun 16. janúar 2024 að fresta flutningi þeirra ótímabundið. Stofnunin hafnaði beiðni þeirra en sú niðurstaða var ekki kærð til kærunefndar útlendingamála. Samkvæmt gögnum málsins liggur fyrir að kærendur hafi vitað af fyrirætlun lögreglu um flutning þeirra til viðtökuríkis 1. febrúar 2024. Kærendur hafi sent fulltrúa stoðdeildar smáskilaboð 30. janúar 2024 og óskað þess að K fengi að klára geislameðferð sína hér á landi. Fulltrúi stoðdeildar hafi svarað að slík ákvörðun sé ekki stoðdeildar að taka. Kærendur hafi þá aflað læknisvottorðs, dags. 31. janúar 2024, haft samband við stoðdeild sama dag og óskað eftir frestun á flutningi þeirra þar til K hefði lokið geislameðferð, þ.e. til 16. febrúar 2024. Af gögnum málsins verður ráðið að stoðdeild hafi þurft að taka ákvörðun um beiðni kærenda undir tímapressu þar sem flutningur þeirra úr landi, innan við sólarhring síðar, var þegar skipulagður. Hafi niðurstaðan orðið sú að fallast á beiðni kærenda um að fresta flutningi þeirra svo K fengi að ljúka meðferðinni.

   Sú ákvörðun stoðdeildar að fallast á beiðni kærenda um að fresta flutningi þeirra til viðtökuríkis svo K fengi að ljúka geislameðferð hér á landi getur ekki orðið til þess að umsóknir þeirra verði teknar til efnismeðferðar á þeim grundvelli einum að 12 mánuðir séu liðnir frá umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd. Sú ákvörðun að fresta brottflutningi kærenda er ívilnandi í þágu K og tekin samkvæmt beiðni kærenda.

   Við meðferð máls kærenda hjá kærunefnd vegna endurtekinna umsókna lögðu þau fram tvær göngudeildarnótur frá brjóstamiðstöð Landspítala frá október 2023 sem lágu jafnframt fyrir þegar kærunefnd kvað upp úrskurð í málum þeirra 12. janúar 2024. Þá lögðu kærendur fram fjögur læknisvottorð, dags. 31. janúar, 13. febrúar, 20. febrúar og 12. mars 2024. Í framangreindum gögnum kemur m.a. fram að K hafi klárað geislameðferð á brjósti um miðjan febrúar 2024 og í kjölfarið mætt í aukaverkanaeftirlit sem er sex vikna tímabil frá lokum meðferðar. Sá tími er nú liðinn. Með vísan til fyrirliggjandi úrskurða kærunefndar í málum kærenda nr. 704/2023 frá 23. nóvember 2023 og nr. 68/2024 frá 12. janúar 2024, er það mat kærunefndar að framangreind heilsufarsgögn hafi aðeins að geyma nýrri upplýsingar sem séu til fyllingar þeim upplýsingum sem lágu fyrir við meðferð máls kærenda hjá nefndinni. Af framlögðum gögnum er ráðið að K hafi notið góðs af aðgerð sem hún hafi farið í hér á landi 28. september 2023 og heilsa hennar fari áfram batnandi. Í kjölfar aðgerðarinnar hafi K klárað 15 skipta geislameðferð og sex vikna eftirfylgni geisladeildar Landspítalans. Í úrskurði kærunefndar frá 23. nóvember 2023, kemur fram að kærendum standi til boða heilbrigðisþjónusta í viðtökuríki og ljóst sé að kærendur hafi bæði fengið viðeigandi læknisaðstoð þar í landi. Framangreind heilsufarsgögn benda ekki til annars en að K muni ná fullum bata.

   Kærunefnd áréttar það sem fram kemur í úrskurðum nefndarinnar í málum aðila nr. 704/2023 og nr. 68/2024, að samkvæmt 31. og 32. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar skuli miðla upplýsingum um heilsufar umsækjenda um alþjóðlega vernd til yfirvalda í viðtökuríki, að uppfylltum skilyrðum ákvæðanna, þannig að flutningur viðkomandi fari fram með þeim hætti að heilsufari þeirra verði ekki stefnt í hættu. Af gögnum málsins verður ráðið að stoðdeild hafi leitað eftir samþykki K til þess að miðla heilsufarsupplýsingum hennar til belgískra yfirvalda til að tryggja að heilsufari hennar yrði ekki stefnt í hættu við flutning. K hafi hins vegar ekki veitt umrætt samþykki en þess í stað lagt fram heilbrigðisgögn hér á landi til að freista þess að koma í veg fyrir flutning. Þá hafi kærendur ítrekað farið fram á frestun á flutningi þeirra til viðtökuríkis, sem stoðdeild féllst að lokum á.  Með framangreindri háttsemi gerðu kærendur framkvæmd endanlegrar ákvörðunar á stjórnsýslustigi ómögulega innan tilgreindra tímamarka. Telur kærunefnd að tafir á afgreiðslu umsókna kærenda hafi verið á þeirra ábyrgð, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

   Vegna tilvísunar kærenda til úrskurðar kærunefndar nr. 552/2019 frá 21. nóvember 2019, tekur kærunefnd fram að í þeim úrskurði fengu kærendur að njóta hagræðis af fyrri túlkun nefndarinnar á frestum, en breytingar höfðu orðið á stjórnsýsluframkvæmd og hafði kærendum ekki verið formlega leiðbeint um þær. Taldi nefndin að þær tafir sem höfðu orðið á málinu hefðu ekki verið á ábyrgð kærenda. Til þess ber að líta að fimm ár eru liðin frá uppkvaðningu umrædds úrskurðar og þannig langt um liðið frá breyttri stjórnsýsluframkvæmd. Á þeim tíma hafa allmargir úrskurðir um túlkun kærunefndarinnar á frestum verið uppkveðnir. Telur kærunefnd ekki unnt að jafna aðstæðum kærenda í þessu máli við stöðu kærenda í framangreindu máli.

   Með vísan til framangreinds telur kærunefnd að skilyrði ákvæðis 35. gr. a laga um útlendinga, um að nýjar upplýsingar liggi fyrir í máli þeirra sem leiði til þess að sýnilega auknar líkur séu á að fallist verði á fyrri umsókn þeirra samkvæmt 24. gr. laga um útlendinga, séu ekki uppfyllt í máli kærenda. Ekki hafa komið fram upplýsingar í máli kærenda sem breyta framangreindu mati kærunefndar.

   Að framangreindu virtu er kröfu kærenda um endurteknar umsóknir vísað frá.

2. Krafa um frestun réttaráhrifa samkvæmt 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga 

Samkvæmt 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn beint að því stjórnvaldi sem tók þá ákvörðun sem leitað er endurskoðunar á og frestar hún ekki réttaráhrifum þeirrar ákvörðunar. Því stjórnvaldi sem hefur endurtekna umsókn til skoðunar er þó heimilt að fresta réttaráhrifum fyrri ákvörðunar, enda hafi umsækjandi óskað eftir því þegar hin endurtekna umsókn var lögð fram og sýnt fram á brýna nauðsyn þess að fresta framkvæmd.

Þar sem endurteknum umsóknum kærenda er vísað frá telur nefndin ekki ástæðu til að fresta réttaráhrifum á meðan umsóknirnar eru til meðferðar. Að framangreindu virtu er kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa á ákvörðunum Útlendingastofnunar hafnað.

 

Úrskurðarorð: 

 

Endurteknum umsóknum kærenda er vísað frá. 

Kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa er hafnað.

 

The appellants’ subsequent applications are dismissed.  

The appellants‘ requests to suspend the implementation of the decisions are denied.

 

F.h. kærunefndar útlendingamála, 

 

Valgerður María Sigurðardóttir, varaformaður.