Úrskurður nr. 429/2024

Hinn 2. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 429/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24030135 og KNU24030136

Mál [...]og [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 22. mars 2024 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðunum Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsóknir [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir M) og [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir K), um alþjóðlega vernd og brottvísa þeim frá landinu. Var kærendum gert að yfirgefa landið án tafar ellegar sæta endurkomubanni í tvö ár.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar, sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kærenda til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun og endurkomubanni séu uppfyllt. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærendur gera kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að umsóknir þeirra verði teknar til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga.

2 Málsmeðferð

Kærendur lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 19. maí 2023. Samkvæmt framburði kærenda hafi M komið til Ekvador árið 2017 og K árið 2019 og þau dvalið þar í landi þar til þau lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd hér á landi. Kærendur hafi verið með tímabundin dvalarleyfi í Ekvador. Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun, 21. og 26. febrúar 2024, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 22. mars 2024 að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að þeim skyldi brottvísað frá landinu. Taldi Útlendingastofnun að kærendur hefðu slík tengsl við Ekvador að eðlilegt og sanngjarnt væri að þau dveljist þar, ferðist eða séu flutt þangað, sbr. d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Þá taldi Útlendingastofnun að kærendur hefðu ekki slík tengsl við Ísland að nærtækast væri að þau fengju hér vernd eða að sérstakar ástæður mæltu annars með því að taka bæri umsóknir kærenda til efnismeðferðar, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærendur yrði send til Ekvador. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kærendum sama dag og barst kærunefnd greinargerð kærenda 5. apríl 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Farið hefur verið yfir greinargerð kærenda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð kærenda kemur fram að M hafi flúið heimaríki árið 2017 í kjölfar þess að hann gerðist liðhlaupi úr öryggislögreglunni eftir að hafa fengið skipanir um að grípa til ofbeldis og morða til að berja niður mótmæli þarlendis. K hafi lagt á flótta frá heimaríki árið 2019 vegna aðstæðna sinna þar í landi. Kærendur hafi ekki sótt um alþjóðlega vernd í Ekvador þar sem þau hafi talið auðveldara að sækja um dvalarleyfi. M hafi sinnt veitingarekstri í Ekvador en eigi þess ekki kost lengur vegna ofsókna glæpahópa sem nái til alls landsins og hafi tengsl við yfirvöld. Kærendur hafi ekki haft sömu réttindi og heimamenn á atvinnumarkaðnum og fengið slæma meðferð, t.a.m. hafi þau gefið upp launin sín en aðeins fengið helming launa sinna greidd og verið svikin um tryggingar og lífeyrissjóðsgreiðslur. Í Ekvador hafi kærendur mætt miklum útlendingafordómum og átt erfitt með að fá atvinnu vegna þess. K hafi ekki fengið greitt í samræmi við fjölda vinnustunda. Kærendur hafi rekið lítinn matarskúr í Ekvador í um ár en þá hafi glæpahópurinn [...] byrjað að beita þau fjárkúgun. Þegar kærendur hafi ekki getað staðið undir þeim hafi glæpahópurinn skotið að M og hótað að drepa hann. Í kjölfarið hafi kærendur farið í felur, lagt fram kæru til lögreglunnar og flúið landið. Í greinargerð er vísað til landaskýrslna hvað varðar aðstæður í Ekvador.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kærenda falli ekki undir 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga þar sem þau sæti ofsóknum í Ekvador. Skotárás og hótanir glæpahópsins leiði til þess að þau óttist um líf sitt og feli í sér brot gegn grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og banns við pyndingum. Kærendur telji að þau geti ekki leitað til yfirvalda vegna framangreinds. Þá vísa kærendur til tiltekinna lagabreytinga í Ekvador sem þau telji að beri með sér afstöðu yfirvalda í Ekvador gagnvart flóttafólki frá Venesúela. Kærendur gera jafnframt athugasemd við að Útlendingastofnun hafi ekki tekið afstöðu til framangreindrar lagabreytingar, sbr. 10. gr. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Þá gera kærendur athugasemd við tilvísun Útlendingastofnunar til úrskurðar kærunefndar nr. 89/2023, dags. 9. febrúar 2023 og telja að framangreint fordæmi eigi ekki við í máli þeirra.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kærenda falli undir 2. mgr. 36. gr. laganna þar sem þau hafi lagt á flótta frá Ekvador vegna ofbeldis og alvarlegrar mismununar. Kærendur vísa í reglugerð um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum og vísa til þess að þau hafi engin tengsl við Ekvador umfram þann tíma sem þau dvöldu þar. Þar hafi kærendur ekkert bakland eða samfélagsleg tengsl. Þá mótmæla kærendur umfjöllun Útlendingastofnunar um atvinnumöguleika þeirra og lögregluvernd í Ekvador. Kærendur hafi greint frá því í viðtölum að þau hafi átt erfitt með að fá atvinnu í Ekvador vegna þjóðernis síns. Ekki sé hægt að leggja svo ríkar sönnunarkröfur á kærendur að þau færi fram sönnur á það að þau hafi ekki notið réttinda á atvinnumarkaði en slík gögn séu sjaldan búin til. Kærendur eigi þess ekki kost að hefja atvinnurekstur aftur vegna ofsókna glæpahópa og ekkert bendi til þess að þau geti séð sér farborða með löglegum hætti og leitað aðstoðar yfirvalda verði brotið á rétti þeirra. Kærendur vísa til alþjóðlegra skýrslna sem beri m.a. með sér að pólitískur óstöðugleiki og ofbeldi glæpasamtaka fari vaxandi.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kærenda falli undir 3. mgr. 36. gr. laganna þar sem þau eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum í skilningi 37. og 38. gr. laga um útlendinga. Með því að senda kærendur til Ekvador yrði brotið gegn grundvallarreglu þjóðaréttar um bann við endursendingu (non-refoulement). Í ljósi þess að M sé fyrrum liðhlaupi úr venesúelsku öryggislögreglunni séu þau í sérstakri hættu, verði þau endursend til heimaríkis þar sem hann eigi á hættu fangelsisvist eða ómannúðlega og vanvirðandi meðferð. Kærendur vísa til þess að liðhlaupum úr sveitum lögreglu og hers hafi verið veitt staða flóttamanna hérlendis. Að auki myndi slík ákvörðun brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. flóttamannasamningsins.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Kærendur telja að málsmeðferð og ákvarðanir stofnunarinnar brjóti gegn 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Nefndin hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og telur ekki ástæðu til að gera athugasemdir við hana líkt og nánar er rakið í úrskurði þessum.

5 Umsóknir um alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur atriði sem máli skipta við úrlausn umsókna kærenda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

5.2 Aðstæður kærenda

Kærendur eru par á [...]. M hafi komið til Ekvador árið 2017 og K árið 2019 og þau kynnst þar í landi. Kærendur hafi verið með tímabundin dvalarleyfi í Ekvador og dvalið þar í landi þar til þau lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 19. maí 2023. Kærendur hafi ekki lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd í Ekvador og þekki ekki til flóttamannakerfisins þar í landi. Kærendur greindu frá því að þau hafi haft tækifæri á að endurnýja dvalarleyfi sín. Kærendur hafi upplifað fordóma vegna þjóðernis þeirra í Ekvador. Kærendur hafi yfirgefið Ekvador vegar glæpahóps að nafni [...] sem hafi byrjað að beita þau fjárkúgun en kærendur hafi ekki getað staðið undir greiðslunum. Meðlimir hópsins hafi þá skotið í átt að M og hótað að drepa hann ef þau myndu ekki borga. Kærendur hafi farið í felur, lagt fram kæru hjá lögreglu og flúið landið í kjölfarið. M greindi frá því að líkamleg og andleg heilsa hans væri góð en andleg heilsa hans hefði verið slæm í Ekvador vegna aðstæðna hans þar í landi. K greindi frá því að andleg og líkamleg heilsa hennar væri góð en hún væri með [...] vegna þess sem hún hefði upplifað í Ekvador.

5.3 Landaupplýsingar

Nefndin hefur lagt mat á aðstæður í Ekvador, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum. Þá hefur nefndin jafnframt kynnt sér þær heimildir sem kærendur vísa til í greinargerð sinni og litið til efnis þeirra við mat á aðstæðum í viðtökuríki.

• 2023 Global Organized Crime Index – Ecuador (Global Initiative Against Transnational Organized Crime, 26. september 2023);
• 2023 Human Rights Report – Ecuador (United States Department of State, 22. apríl 2024);
• Annual Report 2021. Human Rights Development in the Region. Chapter IV.A (Inter-American Commission on Human Rights, 2. júní 2022);
• Amnesty International Report 2022/23 (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Cartagena Declaration on Refugees (UNHCR, ódagsett);
• Concluding observations on the third periodic report of Ecuador (Committee on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, 5. október 2017);
• Corruption Perceptions Index: Ecuador (Transparency International, 2023);
• Ecuador Country Security Report (The Overseas Security Advisory Council, 5. febrúar 2022);
• Freedom in the World 2023: Ecuador (Freedom House,mars 2023);
• Health in the Americas+. Summary: Regional Outlook and Country Profiles (Pan American Health Organization, uppfært 12. desember 2017);
• Migration Governance Snapshot: Republic of Ecuador (IOM, maí 2018);
• Organic Law on Human Mobility. Supplement Official Registry 938 dated Feb 06-2017 Status: Effective (non-official translation) (Ministerio de Relaciones Exteriores y Movilidad Humana og UNHCR ACNUR, 31. janúar 2017);
• Report of the Special Rapporteur on the right of everyone to the enjoyment of the highest attainable standard of physical and mental health (United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, 6. maí 2020);
• UNHCR‘s intervention before the Constitutional Court of Ecuador in the framework of Public Unconstitutionality Action No. 0014-19 (United Nations High Commissioner for Refugee, 6. júní 2019);
• Vefsíða embættis Umboðsmanns Ekvador (www.dpe.gob.ec, sótt 11. ágúst 2022);
• Vefsíða sendiráðs og ræðismannsskrifstofu Bandaríkjanna í Ekvador (https://ec.usembassy.gov/, sótt 20. febrúar 2024);
• World Report 2022 (Human Rights Watch, 16. desember 2021) og
• World Report 2024 (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Ekvador er forsetalýðveldi í Suður-Ameríku og í landinu búa um 18 milljónir manns. Árið 1945 gerðist Ekvador aðili að Sameinuðu þjóðunum. Árið 1969 gerðist ríkið aðili að bæði alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Ekvador gerðist aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1988 og samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum árið 1981. Þá gerðist Ekvador aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna 17. ágúst 1955 og mannréttindasáttmála Ameríku 28. desember 1977. Þá fullgilti Ekvador barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna árið 1990.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að lög í Ekvador kveði á um veitingu alþjóðlegrar verndar eða stöðu flóttamanns og hafa stjórnvöld í landinu komið á fót kerfi til verndar flóttamönnum. Samkvæmt skýrslunni hafa þarlend stjórnvöld verið í samvinnu við m.a. Flóttamannafulltrúa Sameinuðu þjóðanna (e. UN High Commissioner for Refugees (UNHCR)) og Alþjóða flóttamannastofnunina (e. International Organization for Migration (IOM)) við að veita umsækjendum um alþjóðlega vernd aðstoð og vernd. Þá tryggi lög í Ekvador aðgengi einstaklinga að heilbrigðisþjónustu, menntun og annarri þjónustu, óháð stöðu þeirra þar í landi. Samkvæmt skýrslunni fái viðurkenndir flóttamenn útgefið skírteini sem veiti þeim aðgang að menntun, atvinnu og annarri almenningsþjónustu en flóttamenn geti þó orðið fyrir mismunun er varðar húsnæði og atvinnu þar í landi. Þá er mælt fyrir um meginregluna um bann við endursendingum í stjórnarskrá Ekvador. Samkvæmt eldri skýrslu Human Rights Watch frá árinu 2022 hefur Ekvador innleitt eina framsæknustu löggjöf í Suður-Ameríku til verndar flóttamönnum.

Í lögum um útlendinga í Ekvador er fjallað um heimild einstaklinga til að dvelja í ríkinu á grundvelli vegabréfsáritana. Í 3. tölul. 1. mgr. 66. gr. laganna er fjallað um ótímabundnar vegabréfsáritanir (e. permanent resident visa) en handhafar slíkra áritana hafa heimild til ótímabundinnar dvalar í Ekvador í samræmi við þau skilyrði sem sett eru fram í lögunum um ótímabundið dvalarleyfi. Áður en einstaklingur getur öðlast ótímabundið leyfi til dvalar verður hann að hafa dvalið í Ekvador á tímabundnu dvalarleyfi í a.m.k. 21 mánuð, sbr. 1. tölul. 63. gr. laganna. Þó ekki ef hann er giftur eða í viðurkenndri/skráðri sambúð með ríkisborgara Ekvador, sbr. 2. tölul., eða tengist ríkisborgara Ekvador eða útlendingi með ótímabundið dvalarleyfi fjölskylduböndum, sbr. 4. tölul. ákvæðisins. Jafnframt getur barn eða fatlaður einstaklingur sem er á framfæri ríkisborgara Ekvador eða útlending með ótímabundið dvalarleyfi þar í landi fengið ótímabundið leyfi til dvalar, sbr. 3. tölul. 63. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt 65. gr. laganna getur handhafi ótímabundins dvalarleyfis dvalið utan ríkisins í allt að fimm ár án þess að það hafi áhrif á stöðu hans í Ekvador, hafi hann verið handhafi leyfisins í a.m.k. tvö ár. Í III. kafla laganna er mælt fyrir um veitingu ríkisborgararéttar en þar kemur m.a. fram að einstaklingar sem hafa dvalið í Ekvador í þrjú ár geti lagt fram umsókn um ríkisborgararétt, að uppfylltum öðrum skilyrðum laganna. Samkvæmt 73. gr. laganna getur einstaklingur sem er giftur eða í skráðri sambúð með ríkisborgara Ekvador lagt fram umsókn um ríkisborgararétt tveimur árum eftir skráningu hjónabands eða sambúðar.

Ákvæði 392. gr. stjórnarskrár Ekvador tryggir mannréttindi innflytjenda og umsækjenda um alþjóðlega vernd. Samkvæmt 52. gr. laga um útlendinga eiga allir íbúar Ekvador rétt á gjaldfrjálsri og nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu óháð stöðu þeirra í landinu. Stjórnarskrá landsins kveður jafnframt á um rétt til heilbrigðisþjónustu. Í áðurnefndum lögum um útlendinga er í 51. gr. laganna mælt fyrir um að útlendingar sem dveljist löglega í Ekvador eigi rétt á að stunda atvinnu og hafi aðgengi að almannatryggingakerfinu. Þessi réttindi séu þau sömu og ríkisborgarar landsins hafa. Þá hafa innflytjendur heimild til að starfa innan einkageirans í Ekvador án sérstaks leyfis stjórnvalda og eiga möguleika á að starfa hjá hinu opinbera eða vera sjálfstætt starfandi. Samkvæmt framangreindri skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins eru helstu vandamálin á sviði mannréttinda í Ekvador meðal annars; pyndingar og misnotkun lögreglumanna og fangavarða; erfiðar og lífshættulegar fangelsisaðstæður; alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi; alvarleg spilling stjórnvalda; skortur á rannsókn og ábyrgð á ofbeldi gegn konum og börnum og takmarkanir á félagafrelsi starfsmanna.

Í framangreindum skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins og Human Rights Watch kemur fram að í stjórnarskrá Ekvador sé kveðið á um jafnrétti og bann við mismunun óháð uppruna. Ekvador er jafnframt aðili að sáttmála Ameríkuríkja gegn kynþáttafordómum, kynþáttamismunun og öðrum tengdum birtingarmyndum umburðarleysis (e. Inter-American Convention Against Racism, Racial Discrimination and Related Forms of Intolrance) en samkvæmt upplýsingum af vefsíðu The Organization of American States var sáttmálinn fullgiltur af hálfu Ekvador árið 2020. Þá var sáttmáli Ameríkuríkja gegn mismunun og umburðarleysi (e. Inter-American Convention Against All Forms of Discrimination and Intolerance) innleiddur af þinginu í Ekvador árið 2021 en þar er t.a.m. kveðið á um bann við mismunun á grundvelli stöðu í viðkomandi ríki. Þrátt fyrir þetta bera heimildir með sér að innflytjendur og flóttamenn í Ekvador hafi upplifað mismunun varðandi atvinnu, húsnæði og heilbrigðisþjónustu. Í Ekvador er starfandi embætti umboðsmanns (s. Defensoría del Pueblo) sem sé sjálfstæð stofnun sem leggi áherslu á mannréttindi. Af vefsíðu embættisins má sjá að embættið beiti sér m.a. fyrir réttindum innflytjenda og einstaklinga á flótta auk þess sem að almenningur geti leitað þangað með kvartanir.

Samkvæmt skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins og The Overseas Security Advisory Council frá árinu 2022 ber innanríkisráðuneytið (e. Ministry of Interior) ábyrgð á ríkislögreglunni sem sér um löggæslu í Ekvador. Herinn heyri undir varnarmálaráðuneytið (e. Ministry of Defense). Þá kemur fram að stjórnvöld viðhaldi almennt góðri stjórn á öryggissveitum landsins. Stjórnvöld í Ekvador veiti jafnframt viðkvæmum þjóðfélagshópum vernd en aukinn fjöldi innflytjenda og flóttamanna hafi gert stjórnvöldum erfiðara um vik að veita þá vernd. Spilling hefur verið viðvarandi vandamál í Ekvador til fjölda ára en samkvæmt úttekt Transparency International situr Ekvador í 115. sæti yfir spilltustu lönd í heimi af 180 ríkjum þar sem spilltasta ríkið situr í neðsta sæti. Fyrir árið 2023 skoraði Ekvador 34 stig á skalanum 0 (mikil spilling) til 100 (engin spilling). Stjórnvöld hafi þó verið að sýna viðleitni til aðgerða með því að rannsaka og lögsækja embættismenn sem hafi gerst sekir um mannréttindabrot eða tekið þátt í spillingu.Þá telur Freedom House Ekvador vera frjálst land, sem hafi skorað 70 stig af 100 mögulegum. Úttektin byggist á pólitískum réttindum samanborið við borgaraleg réttindi.

Samkvæmt skýrslu Human Rights Watch fór tíðni manndrápa úr 13,7 á hverja 100.000 íbúa árið 2021 í 25,9 árið 2022. Árið 2023 jókst tíðnin í um 45 á hverja 100.000 íbúa, sem setji Ekvador á meðal þriggja ofbeldisfyllstu ríkja Suður-Ameríku. Af skýrslu Global Organized Crime Index má ráða að þessi aukning í tíðni manndrápa stafi af aukinni starfsemi og samkeppni á milli skipulagðra glæpasamtaka um fíkniefnamarkaðinn í Ekvador, sem hafi jafnframt skapað eftirspurn eftir vopnum. Þá hafi orðið mikil aukning í viðveru erlendra glæpahópa, einkum frá Mexíkó, Albaníu, Króatíu, Svartfjallalandi, Rússlandi og Serbíu, sem séu í samstarfi við innlend glæpasamtök til að sjá evrópskum markaði fyrir fíkniefnum. Stjórnvöld ráði ekki við magn útflutnings fíkniefna þar sem öryggisgæsla við hafnir landsins sé veikburða. Þá hefur gengjaofbeldi verið sérstaklega áberandi í borginni Guayaquil. Ástandið í Ekvador sé að öllum líkindum afleiðing veikrar pólitískrar forystu, víðtækrar spillingar og veikburða dómskerfis sem skortir sjálfstæði. Hafi ástandið versnað umtalsvert undir stjórn fyrrverandi forseta landsins, Guillermo Lasso, sem sagði af sér embætti í maí 2023 vegna ásakana þingsins í Ekvador á hendur honum. Frá því að Daniel Noboa, núverandi forseti Ekvador, tók við embætti 23. nóvember 2023 hefur hann verið í herferð gegn hryðjuverkahópum, vaxandi glæpa- og morðtíðni, fíkniefnasölu- og útflutningi og skipulagðri glæpastarfsemi til að endurheimta öryggi almennings. Herferðin hefur verið áberandi meðal annars á samfélagsmiðlinum Facebook þar sem borgarar eru reglulega upplýstir um gang mála með myndum og tölfræði. Þann 8. janúar 2024 lýsti forsetinn yfir neyðarástandi á landsvísu í 60 daga í kjölfar óeirða í sex mismunandi fangelsum víða um landið. Átök milli glæpagengja hafa leitt til fjölda óeirða í yfirfullum fangelsum í Ekvador síðustu ár. Öryggisgæsla sé nú sýnilegri og allir útlendingar sem koma inn í landið frá Kólumbíu eða Perú verða að framvísa sakavottorði með Apostille vottun. Til að tryggja öryggi almennings er í gildi útgöngubann á nóttunni fyrir ákveðnar borgir landsins, m.a. Quito, Guayaquil, Manta og Cuenca á meðan yfirvöld ná stjórn á aðstæðum í landinu.

5.4 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

d. umsækjandi hafi slík tengsl við annað ríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað enda þurfi hann ekki að sæta ofsóknum þar, geti óskað eftir að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.

Í frumvarpi til laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga kemur fram að

nýr d-liður 1. mgr. 36. gr. laganna mæli fyrir um regluna um fyrsta griðland, þ.e. að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og getur veitt honum vernd. Ákvæðinu um fyrsta griðland í gildandi lögum hefur ekki verið beitt að fullu þar sem það er talið óskýrt. Með frumvarpi þessu er því lagt til að ákvæðið mæli fyrir um þau tilvik þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd hefur slík tengsl við annað ríki að sanngjarnt og eðlilegt geti talist að hann dvelji þar. Í orðalagi ákvæðisins koma fram skilyrði þess að ákvæðið eigi við, þar á meðal að stjórnvöld hafi gengið úr skugga um að verði umsækjandi sendur til ríkisins þurfi hann ekki að óttast ofsóknir eða að verða sendur áfram til heimalands síns í andstöðu við meginregluna um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu. Við mat á því hvað telst sanngjarnt og eðlilegt skal m.a. líta til lengdar dvalar, fjölskyldutengsla og möguleika viðkomandi til að dveljast eða öðlast rétt til dvalar í ríkinu. Getur ákvæðið þannig einnig komið til skoðunar þegar umsækjandi hefur ekki dvalið í ríkinu en hefur náin fjölskyldutengsl við það, svo sem þegar maki umsækjandans er ríkisborgari þess ríkis og getur á þeim grundvelli fengið dvalarleyfi.

Samkvæmt 3. mgr. 23. gr. laga um útlendinga skulu íslensk stjórnvöld við framkvæmd ákvæða III. og IV. kafla laganna eiga í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, sbr. 35. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, um túlkun samningsins og laga um útlendinga. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur sett fram tiltekin viðmið um beitingu reglunnar um fyrsta griðland. Að mati stofnunarinnar verður að líta til þess hvort grundvallarmannréttindi umsækjanda verði virt í þriðja ríki í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar og hvort að raunhæf vernd sé veitt gegn því að einstaklingum sé brottvísað þangað sem lífi þeirra eða frelsi kunni að vera stefnt í hættu (non-refoulement) eða þar sem hætta er á ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá sé rétt að líta til aðstæðna í viðtökuríki, s.s. með hliðsjón af einstaklingsbundinni stöðu viðkomandi og möguleika hans á að sjá sér farborða.

M greindi frá því að hafa flutt til Ekvador árið 2017 og K árið 2019. Kærendur hafi haft tímabundið dvalarleyfi þar í landi sem samkvæmt framburði þeirra þau hafi átt kost á að endurnýja. Kærendur hafi haft atvinnu í Ekvador, um tíma stundað eigin rekstur, og haft aðgang að heilbrigðiskerfinu þar í landi. Samkvæmt framangreindum upplýsingum um aðstæður í Ekvador verður ekki annað ráðið en að kærendur hafi átt þess kost að óska eftir alþjóðlegri vernd í viðtökuríki og að þau hafi möguleika á því við endurkomu þangað. Að mati kærunefndar liggur fyrir fullnægjandi sönnun þess að kærendur hafi möguleika á að öðlast heimild til dvalar í viðtökuríki af þeim sökum. Enn fremur hafi kærendur haft heimild til atvinnu og verður því að telja að þau hafi möguleika á að sjá sér farborða með löglegum hætti og geti leitað aðstoðar yfirvalda verði brotið á rétti þeirra.

Kærendur hafa borið fyrir sig að hafa yfirgefið Ekvador vegar glæpahóps að nafni [...] sem hafi byrjað að beita þau fjárkúgun en kærendur hafi ekki getað staðið undir greiðslunum. Meðlimir hópsins hafi þá skotið í átt að M og hótað að drepa hann ef þau myndu ekki borga. Kærendur hafi farið í felur, lagt fram kæru hjá lögreglu og flúið landið í kjölfarið.

Að teknu tilliti til gagna málsins og upplýsinga um viðtökuríki telur kærunefnd að ekki sé hægt að útiloka að kærendur hafi mátt sæta fjárkúgunum, hótunum og áreiti af hálfu framangreinds glæpahóps. Verður ekki talið að það áreiti og meðferð sem kærendur hafi lýst nái því markmiði að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Jafnframt bendi framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæsla í viðtökuríki sé virk og að kærendur geti leitað til hennar telji þau þörf á því. Samkvæmt framburði kærenda hafi þau lagt fram kæru vegna framangreinds glæpahóps en kærendur hafi yfirgefið landið stuttu seinna og ekki sé komin niðurstaða í mál kærenda. Samkvæmt gögnum málsins og framangreindri umfjöllun um aðstæður í viðtökuríki teljast kærendur ekki hafa ástæðu til að óttast ofsóknir í Ekvador, sbr. 37. og 38. gr. laga um útlendinga, eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu að þau séu í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Nefndin hefur við framangreint mat m.a. litið til þess að stjórnvöld í Ekvador eru aðilar að Cartagena yfirlýsingunni þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða lífi þeirra og frelsi ógnað (non-refoulement). Þá eru stjórnvöld í Ekvador aðilar að mannréttindasáttmála Ameríku þar sem m.a. er mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Jafnframt benda framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæsla í viðtökuríki sé virk og að kærendur geti leitað til hennar telji þau þörf á því. Falla því aðstæður kærenda í viðtökuríki undir skilyrði d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og verða umsóknir þeirra um alþjóðlega vernd hér á landi því ekki teknar til efnismeðferðar. Teljast kærendur því hafa slík tengsl við viðtökuríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að þau dvelji þar, ferðist eða séu send þangað í skilningi d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Kærunefnd gerir athugasemd við skort á umfjöllun um framangreint í ákvörðunum Útlendingastofnunar. Með vísan til heildarmats í máli kærenda telur kærunefnd að framangreindur annmarki hafi ekki áhrif á niðurstöðu málsins og að leyst hafi verið úr honum á kærustigi.

Í greinargerð kærenda er vísað til þess að með lagabreytingu sem tekið hafi gildi 26. ágúst 2019 þurfi ríkisborgarar Venesúela nú vegabréfsáritun til Ekvador. Kærendur telji að í lagabreytingunni felist skýr mismunun sem kyndi undir útlendingahatur og beri með sér afstöðu yfirvalda í Ekvador gagnvart fólki frá Venesúela. Kærendur gera athugasemd við að Útlendingastofnun hafi ekki tekið afstöðu til framangreindar lagabreytingar, sbr. 10. gr. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá gera kærendur athugasemd við tilvísun Útlendingastofnunar til úrskurðar kærunefndar nr. 89/2023, dags. 9. febrúar 2023 og telja að framangreint fordæmi eigi ekki við í máli þeirra.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur m.a. fram að fyrrum forseti Ekvador hafi sett á laggirnar ferli árið 2022, fyrir Venesúelabúa sem hafi komið til landsins óreglulega og fyrir aðra sem hafi dvalið umfram heimild samkvæmt vegabréfsáritunum sínum. Yfirvöld í Ekvador hafi gefið út 78.000 tímabundin dvalarleyfi og þar af 77.000 fyrir ríkisborgara Venesúela. Þá sé Ekvador í fjórða sæti yfir þau lönd sem taki á móti flestu flóttafólki frá Venesúela í Suður-Ameríku. Flóttamannastofnun miði einnig að því að styrkja núverandi umgjörð í Ekvador með það að markmiði að vernda flóttamenn með skilvirkum aðgerðum. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar Útlendingastofnunar telur kærunefnd ekki tilefni til að gera athugasemd við skort á umfjöllun um lagabreytingar í Ekvador frá 2019. Telur kærunefnd að málsmeðferð Útlendingastofnunar hafi verið í samræmi við 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Hvað varðar tilvísun Útlendingastofnunar til úrskurðar kærunefndar nr. 89/2023 tekur nefndin fram að stofnunin vísar í framangreindan úrskurð í tengslum við eldri stjórnsýsluframkvæmd hvað varðar þágildandi a-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Af lestri ákvarðana Útlendingastofnunar má sjá að stofnunin telur framangreindan úrskurð ekki hafa fordæmisgildi í máli kærenda þar sem mál þeirra heyri undir d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef svo stendur á sem greinir í 1. mgr. skal þó taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef útlendingurinn hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því.

Í 1. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur fram að með sérstökum ástæðum samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé átt við einstaklingsbundnar ástæður er varða umsækjanda sjálfan. Þá eru í 2. og 3. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar talin upp viðmið í dæmaskyni sem leggja skuli til grundvallar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi en þau viðmið varða aðallega alvarlega mismunun eða alvarleg veikindi. Þar segir:

Ef umsækjandi mun eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða ef umsækjandi getur vænst þess að staða hans, í ljósi framangreindra ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, ef umsækjandi glímir við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum er aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Meðferð telst, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð er til í viðtökuríkinu en viðkomandi muni ekki standa hún til boða, eða ef umsækjandi, vegna þungunar, stendur ekki til boða fullnægjandi fæðingaraðstoð í viðtökuríki.

Að öðru leyti en talið er upp hér að framan hefur heilsufar umsækjanda takmarkað vægi við mat á því hvort umsókn hans verði tekin til efnislegrar meðferðar hér á landi nema ástæðan sé talin það einstaklingsbundin og sérstök að ekki verði fram hjá henni litið. Efnahagslegar ástæður geta ekki talist til sérstakra ástæðna.

Orðalagið „muni eiga“ í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar felur ekki í sér kröfu um afdráttarlausa sönnun þess að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun sem leiði til þess að hann muni eiga erfitt uppdráttar heldur að leitt sé í ljós að tilteknar líkur séu á að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun. Verður því að sýna fram á að umsækjandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun af þeim toga, með þeim afleiðingum, og af því alvarleikastigi sem ákvæðið lýsir. Ekki nægir að aðeins sé til staðar möguleiki á að slíkri mismunun. Af því leiðir að þó svo að dæmi séu um að einstaklingar í sambærilegri stöðu og umsækjandi í viðtökuríki hafi orðið fyrir alvarlegri mismunun af þeim toga sem 32. gr. a reglugerðar um útlendinga mælir fyrir um telst umsækjandi ekki sjálfkrafa eiga slíkt á hættu heldur þarf að sýna fram á að verulegar ástæður séu til að ætla að umsækjandi, eða einstaklingur í sambærilegri stöðu og umsækjandi, verði fyrir slíkri meðferð.

Við mat á því hvort umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi í skilningi 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar, verður m.a. litið til heilsufarsgagna málsins og hlutlægra og trúverðugra gagna um hvort sú heilbrigðisþjónusta sem umsækjandinn þarfnast sé honum aðgengileg í viðtökuríki.

Kærendur eru par á [...]. M greindi frá því að líkamleg og andleg heilsa hans væri góð en andleg heilsa hans hefði verið slæm í Ekvador vegna aðstæðna hans þar í landi. K greindi frá því að andleg og líkamleg heilsa hennar væri góð en hún væri þó með [...] vegna þess sem hún hefði upplifað í Ekvador. Fyrir liggja læknisvottorð frá Göngudeild sóttvarna, dags. 19. júlí 2023, þar sem fram kemur að læknisskoðun hafi farið fram á kærendum.

Kærendum var leiðbeint í viðtölum hjá Útlendingastofnun, dagana 21. og 26. febrúar 2024, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem þau teldu hafa þýðingu fyrir mál sín, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málanna hjá Útlendingastofnun. Þá var kærendum jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 22. mars 2024 um framlagningu frekari gagna í málinu. Engin frekari heilsufarsgögn bárust. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu er mál kærenda nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður þeirra. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kærenda geti haft áhrif á niðurstöðu málsins.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að heilsufar kærenda sé með þeim hætti að þau teljist glíma við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Meðferð telst að jafnaði ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Heilsufar kærenda er ekki þess eðlis að ástæða sé til að víkja frá þessari meginreglu. Af þeim gögnum sem fyrir liggja um aðstæður í Ekvador verður ráðið að kærendur hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu þar í landi. Þá greindu kærendur frá því að hafa verið með aðgang að heilbrigðisþjónustu í viðtökuríki. Verður því að líta svo á að aðstæður kærenda tengdar heilsufari séu ekki þess eðlis að þær teljist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eða samkvæmt þeim viðmiðum sem talin eru upp í dæmaskyni í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Þá geta heilbrigðisaðstæður þeirra ekki talist til ástæðna sem séu svo einstaklingsbundnar og sérstakar að ekki verði fram hjá þeim litið, sbr. 3. mgr. sömu greinar.

Kærendur hafa borið fyrir sig að óttast tiltekinn glæpahóp að nafni [...] sem hafi beitt þau fjárkúgun. Þá greindu kærendur frá því að hafa upplifað fordóma vegna þjóðernis síns m.a. á atvinnumarkaðnum. Af fyrirliggjandi gögnum má ráða að óttist kærendur um öryggi sitt geti þau leitað til lögregluyfirvalda eða annarra þar til bærra stjórnvalda sökum þess. Gögn málsins bera ekki með sér að kærendur muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða að þau geti vænst þess að staða þeirra, í ljósi sömu ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, sbr. viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Kærendur hafa ekki sýnt fram á að aðrar aðstæður þeirra í viðtökuríki séu slíkar að önnur viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem 32. gr. a reglugerðarinnar lýsir, leiði til þess að taka beri umsóknir þeirra til efnismeðferðar hér á landi. Samkvæmt gögnum málsins hafi kærendur haft atvinnu á meðan þau dvöldu í Ekvador.

Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna kærenda verða umsóknir þeirra ekki teknar til efnismeðferðar vegna sérstakra ástæðna, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærendur kváðust í viðtölum sínum hjá Útlendingastofnun dagana 21. og 26. febrúar 2024 að K ætti ættingja hér á landi sem einnig væru umsækjendur um alþjóðlega vernd. Í 4. mgr. 32. gr. b reglugerðar um útlendinga kemur fram að umsækjandi teljist ekki hafa sérstök tengsl við Ísland nema aðstandandi hans sé búsettur hér á landi í lögmætri dvöl. Þar að auki er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærendur hafi slík tengsl við landið að beita beri ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka.

Kærendur lögðu fram umsóknir sínar um alþjóðlega vernd hér á landi 19. maí 2023 og eru því ekki liðnir 12 mánuðir samkvæmt framangreindu. Verða umsóknir kærenda ekki teknar til efnismeðferðar á þeim grundvelli.

5.6 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. sáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, en með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið.

Gögn málsins bera með sér að í viðtökuríki sé veitt raunhæf vernd gegn því að fólki sé vísað brott eða það endursent til ríkja þar sem einstaklingar eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða þar sem lífi þeirra og frelsi er ógnað. Gögnin benda jafnframt til þess að meðferð stjórnvalda í viðtökuríki leggi einstaklingsbundið mat á aðstæður umsækjenda um alþjóðlega vernd. Ekkert bendir til að endursending kærenda til viðtökuríkis sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Meðal annars er til þess að líta að Ekvador er aðili að Cartagena yfirlýsingunni, þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi er ógnað (non-refoulement), og mannréttindasáttmála Ameríku þar sem m.a. er mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Þá benda öll gögn til þess að kærendur hafi raunhæf úrræði í viðtökuríki fyrir landsrétti sem tryggja að þau verði ekki send áfram til annars ríkis þar sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður í Ekvador og einstaklingsbundinna aðstæðna kærenda, hefur ekki verið sýnt fram á að þau eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsókna kærenda um alþjóðlega vernd og flutningur þeirra til viðtökuríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt framansögðu verða umsóknir kærenda ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

6 Brottvísun og endurkomubann

6.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Umræddar lagabreytingar voru m.a. gerðar til að tryggja að framkvæmd brottvísana hér á landi væri í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/115/EB um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísun og endursendingum ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (brottvísunartilskipunin) sem Ísland er skuldbundið af vegna þátttöku í Schengen-samstarfinu.

6.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Kærendur lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd hér á landi 19. maí 2023. Eins og að framan greinir hefur umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð. Hafa þau því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinum kærðu ákvörðunum var réttilega bundinn endir á heimild kærenda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa þeim úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi.

Kærendum var gefið færi á að andmæla mögulegri brottvísun frá Íslandi og endurkomubanni í viðtali hjá Útlendingastofnun. Kærendur greindu frá því að vera ekki með tengsl innan Schengen-ríkjanna. Þá taldi K að um ósanngjarna ráðstöfun væri að ræða. M greindi frá því að hann ætti ekki fjölskyldu í Ekvador og að mamma sín væri búsettu í Venesúela og pabbi sinn í Dóminíska lýðveldinu. Þá ætti hann ekki nána fjölskyldu hér á landi. Með vísan til framkominna gagna, athugasemda kærenda og framangreindrar umfjöllunar um aðstæður kærenda í Ekvador telst brottvísun kærenda frá Íslandi og endurkomubann ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til 1. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur til að yfirgefa landið. Endurkomubann fellur niður yfirgefi kærendur landið sjálfviljug innan þess frests.

Ákvarðanir Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann eru staðfestar.

7 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið þykir rétt að staðfesta ákvarðanir Útlendingastofnunar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Bjarnveig Eiríksdóttir Sandra Hlíf Ocares