Nr. 471/2024 Úrskurður

Hinn 6. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 471/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24020166

 

Kæra [...]

á ákvörðun Útlendingastofnunar

 

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 21. febrúar 2024 kærði einstaklingur er kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 9. febrúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til meðferðar á ný grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi krefst þess til vara að honum verði veitt viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og til þrautavara að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að kæranda verði veitt vernd á grundvelli mannúðarástæðna samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II.      Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 28. október 2022. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 22. nóvember 2022 og 5. febrúar 2024, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 9. febrúar 2024, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Var framangreind ákvörðun kærð til kærunefndar útlendingamála 21. febrúar 2024. Hinn 11. mars 2024 barst kærunefnd greinargerð kæranda ásamt fylgiskjali. Þá bárust frekari upplýsingar frá kæranda 19. apríl 2024.

III.    Ákvörðun Útlendingastofnunar

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi byggi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í Sómalíu vegna aðildar sinnar að tilteknum þjóðfélagshópi.

Niðurstaða ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda var sú að kærandi væri ekki flóttamaður og honum skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Kæranda var brottvísað frá landinu og honum ákvarðað endurkomubann til tveggja ad. Kæranda var veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljugur innan frestsins yrði endurkomubannið fellt niður.

Útlendingastofnun tilkynnti kæranda jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV.    Málsástæður og rök kæranda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

V.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera fæddur í Qoryoley umdæmi og hafa verið búsettur þar í fjögur til fimm ár. Kærandi hafi þá flutt í Doolow umdæmi og dvalið þar í um þrjú til fjögur ár. Þá hafi kærandi flutt í Burco umdæmi í Sómalílandi og verið búsettur þar samfleytt frá [...]aldri þar til í lok september 2021. Kærandi hafi þá verið fluttur með valdi ásamt fjölskyldu sinni vegna ættbálkastöðu þeirra aftur til Qoryoley umdæmis þar sem hann hafi verið búsettur um nokkurra mánaða skeið áður en hann hafi flúið heimaríki sitt. Yfirvöld í Sómalílandi hafi flutt fjölda fólks frá suðurhluta Sómalíu aftur þangð með sama hætti. Þá kvað kærandi ættbálk sinn ekki vera velkominn í Burco umdæmi í Sómalílandi. Af ákvörðun Útlendingastofnunar má ráða að lagt hafi verið til grundvallar að kærandi hafi lengst af dvalist í umdæmi Burco á landsvæði Togdheer og gengið út frá því við úrlausn málsins. Í ákvörðun stofnunarinnar kemur fram að framburður kæranda um það hvernig yfirvöld í heimaríki hans hafi mismunað honum og fjölskyldu hans á grundvelli ættbálkaaðildar þeirra og þvingað þau til þess að yfirgefa Burco umdæmi sé að mati stofnunarinnar í bersýnilegu ósamræmi við heimildir sem stofnunin hafi kynnt sér við úrlausn málsins. Í ákvörðuninni er að öðru leyti ekki vikið að málsástæðu kæranda hvað þetta varðar.

Alþjóðlegar heimildir og fréttaflutningur benda til þess að í byrjun október 2021 hafi mörg hundruð manns með uppruna frá Suður-Sómalíu verið flutt nauðungarflutningum frá Las Anod og nágrenni í Sómalílandi til Suður-Sómalíu. Flestir hafi verið með uppruna frá Suðvestur-Sómalíu, Hirshabelle fylkjum, Banadir og nokkrir frá Eþíópíu. Yfirvöld í Sómalílandi hafa m.a. gefið út að hópurinn sem vísað hafi verið úr landi hafi valdið öryggisáhyggjum í sveitarfélögum á svæðinu. Við meðferð máls kæranda hjá kærunefnd útlendingamála hefur kærandi m.a. greint frá því að bróðir hans hafi fengið starf hjá byggingarfyrirtæki í Las Anod í Sool umdæmi tveimur mánuðum áður en brottflutningurinn hafi átti sér stað. Hann hafi verið handtekinn og krafinn um að gefa upplýsingar um fjölskyldu sína. Kærandi kvað ástæðu þess að hann og fjölskylda hans hafi verið handsömuð á öðru svæði kunni að vera af öryggisástæðum líkt og yfirvöld hafi vísað til en flutningurinn hafi m.a. beinst gegn ættbálki hans sem sé upprunalega frá Suðvestur-Sómalíu.

Til þess að unnt sé að leggja til grundvallar að kærandi geti snúið aftur til Sómalílands, líkt og Útlendingastofnun virðist gera í hinni kærðu ákvörðun, bar Útlendingastofnun að kanna uppruna kæranda og meintan nauðungarflutning hans þaðan með nákvæmari hætti í samræmi við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Heimildir benda til þess að nauðungarflutningur hafi átt sér stað frá Sómalílandi á þeim tíma sem kærandi kveðst hafa verið fluttur þaðan. Kærandi hefur þó greint frá því að hann hafi verið búsettur í öðru umdæmi en því sem heimildir benda til að nauðungarflutningurinn hafi einkum átt sér stað. Í ljósi heimilda hafi Útlendingastofnun borið að leggja fyrir kæranda ítarlegri spurningar um meintan þvingaðan flutning hans frá Sómalílandi, t. a. m. um með hvaða hætti hann hafi verið fluttur á milli svæða og af hverju auk þess sem stofnuninni hafi verið í lófa lagið að gefa kæranda færi á að andmæla meintu misræmi á frásögn hans við heimildir. Þá bar stofnuninni í samræmi við 22. gr. stjórnsýslulaga að reifa með ítarlegri hætti að hvaða leyti frásögn hans væri í ósamræmi við heimildir. Með hliðsjón af framangreindu telur kærunefnd rannsókn Útlendingastofnunar á aðstæðum á því svæði sem stofnunin lagði til grundvallar að kærandi væri frá hafa verið ábótavant.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kæranda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda var ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd telur framangreinda annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar verulega og að þeir kunni að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda. Þá er það mat kærunefndar að ekki sé unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því sé rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvörðunar Útlendingastofnunar.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case. 

 

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga, 

 

Þorsteinn Gunnarsson