Úrskurður nr. 495/2024

Hinn 16. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 495/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24040102 og KNU24040103

Mál [...], [...]og barna þeirra

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 15. apríl 2024 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðunum Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsóknir [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir M) og [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir K), og barna þeirra, [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir A), og [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir B), um alþjóðlega vernd og brottvísa þeim frá landinu. Var kærendum gert að yfirgefa landið án tafar ellegar sæta endurkomubanni í tvö ár.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kærenda og barna þeirra til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun og endurkomubanni séu uppfyllt. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærendur gera kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að umsóknir þeirra verði teknar til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga. Til vara er gerð sú krafa að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að málum þeirra verði vísað til nýrrar meðferðar hjá Útlendingastofnun.

2 Málsmeðferð

Kærendur og börn þeirra lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 1. júní 2023. Samkvæmt framburði kærenda hafi þau dvalið í tvo mánuði í Kólumbíu árið 2020 og eignast B þar í landi. Kærendur hafi búið í Mexíkó árið 2016-2017 og eignast A þar. Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun dagana 14. og 15. mars 2024, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 11. apríl 2024 að taka umsóknir kærenda og barna þeirra um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að þeim skyldi brottvísað frá landinu. Taldi Útlendingastofnun að kærendur hefðu slík tengsl við Kólumbíu að eðlilegt og sanngjarnt væri að þau dveljist þar, ferðist eða séu flutt þangað, sbr. d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Þá taldi Útlendingastofnun að kærendur hefðu ekki slík tengsl við Ísland að nærtækast væri að þau fengju hér vernd eða að sérstakar ástæður mæltu annars með því að taka bæri umsóknir kærenda til efnismeðferðar, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærendur yrðu send til Kólumbíu. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum A og B kom fram að það væri niðurstaða stofnunarinnar, með vísan til niðurstöðu í málum foreldra þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, laga um útlendinga og barnaverndarlaga nr. 80/2002, að hagsmunum þeirra væri ekki stefnt í hættu með því þau fylgi foreldrum sínum til Kólumbíu. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kærendum sama dag og barst nefndinni greinargerð kærenda 26. apríl 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kærenda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kærenda ekki reifuð hér.

4 Aðstæður kærenda og barna þeirra

Kærendur eru par á [...]sem stödd eru hér á landi ásamt tveimur dætrum sínum sem eru [...]og [...]ára. Samkvæmt framburði kærenda hafi þau yfirgefið heimaríki og farið til Mexíkó árið 2016 og dvalið þar í landi í um 11 mánuði. A sé fædd í Mexíkó og sé með ríkisborgararétt þar í landi. Kærendur hafi farið til Kólumbíu 19. ágúst 2020 og dvalið þar í landi til nóvember árið 2020. B sé fædd í Kólumbíu en ekki liggur fyrir hvort hún sé með ríkisborgararétt þar í landi. Kærendur hafi snúið aftur til heimaríkis. Kærendur greindu frá því að hafa hvorki verið með dvalarleyfi í Mexíkó né Kólumbíu. Kærendur hafi jafnframt ekki stundað atvinnu í Kólumbíu. Kærendur greindu frá því að hafa búið í Venesúela á landamærum Kólumbíu en þar hafi þau orðið fyrir ofsóknum af hálfu tiltekins glæpahóps sem hafi tengsl við Kólumbíu. M greindi frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að andleg og líkamleg heilsa hans væri góð en hann væri með vandamál í tönn og þyrfti að fara til tannlæknis. K greindi frá því að glíma við [...] og að hún hafi hitt sálfræðing hér á landi. K sé líkamlega hraust en glími við [...] og sé með langar blæðingar. Kærendur greindu frá því að A og B væru við góða heilsu.

5 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Kærendur telja að málsmeðferð og ákvarðanir stofnunarinnar brjóti gegn 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema umsækjandi hafi slík tengsl við annað ríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað enda þurfi hann ekki að sæta ofsóknum þar, geti óskað eftir að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna. Í frumvarpi til laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga, kemur m.a. fram að með frumvarpinu sé lagt til að ákvæðið mæli fyrir um þau tilvik þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi slík tengsl við annað ríki að sanngjarnt og eðlilegt geti talist að hann dvelji þar. Við mat á því hvað teljist sanngjarnt og eðlilegt skuli m.a. líta til lengdar dvalar, fjölskyldutengsla og möguleika viðkomandi til að dveljast eða öðlast rétt til dvalar í ríkinu. Geti ákvæðið þannig einnig komið til skoðunar þegar umsækjandi hafi ekki dvalið í ríkinu en hafi náin fjölskyldutengsl við það, svo sem þegar maki umsækjanda sé ríkisborgari þess ríkis og geti á þeim grundvelli fengið dvalarleyfi.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærendur dvalið í Kólumbíu í tvo mánuði. K hafi eignast B þar í landi á árinu 2020 og því bendi flest til þess að B sé með kólumbískan ríkisborgararétt eða geti í það minnsta öðlast hann. Að mati Útlendingastofnunar liggi fyrir fullnægjandi sönnun þess að kærendur hafi haft heimild til dvalar í Kólumbíu og engar lögformlegar hindranir séu á því að þau geti snúið sjálfviljug aftur þangað.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum umsækjanda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Samkvæmt framburði kærenda hafa þau ekki haft dvalarleyfi þar í landi og aðeins dvalið þar í stuttan tíma í tengslum við fæðingu B. Þá liggur ekki fyrir hvort B sé með ríkisborgararétt þar í landi. Af þessum sökum er ekki hægt að fullyrða á grundvelli fyrirliggjandi gagna að kærendur hafi slík tengsl við viðtökuríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að þau dvelji þar, ferðist eða séu flutt þangað í skilningi d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Rannsókn Útlendingastofnunar var að þessu leyti ófullnægjandi þar sem á skorti að upplýsa um atriði sem haft gætu áhrif á matið. Kærunefnd telur ekki unnt að bæta úr framangreindum annmörkum á kærustigi.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barna þeirra um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er að mati kærunefndar ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

Valgerður María Sigurðardóttir

Bjarnveig Eiríksdóttir Gunnar Páll Baldvinsson