Nr. 529/2024 Úrskurður

Hinn 23. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 529/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24010044

 

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

 

Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 16. janúar 2024 kærði einstaklingur er kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 3. janúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd 25. nóvember 2022. Kvaðst kærandi hafa komið í fylgd fullorðins karlmanns af arabískum uppruna sem hafi stjórnað för og ferðaleið hans og því hafi hann ekki vitað ferðaleið sína að fullu. Fram kemur að grunur hafi vaknað um mansal þar sem kærandi hafi greint lögreglu frá því að á ákveðnum tímapunkti hafi verið bundið fyrir augu hans og hendur og fætur hans bundnar. Í viðtali við barnaverndarfulltrúa hafi kærandi greint frá því að hafa dvalið í Grikklandi áður en hann hafi komið til Íslands. Þá hafi kærandi greint frá því að hafa níu sinnum reynt að fara til Tyrklands en hafi alltaf verið neitað innkomu í landið þar til í tíunda skiptið þegar hann hafi fengið að fara inn í landið. Kærandi hafi greint frá því að hann hafi höfuðkúpubrotnað árið 2017 og að hann ætti sex systkini, þar af tvær systur sem hafi verið myrtar af Al-Shabaab og fjóra bræður. Samkvæmt tölvubréfi frá lögreglu dags. 19. desember 2023 er ekkert mannsalsmál til skoðunar vegna kæranda.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 2. maí 2023 ásamt löglærðum talsmanni. Þar greindi kærandi frá því að vera frá þorpinu Tugaarey í Qoryoley umdæmi í Suður-Sómalíu og vera meðlimur minnihlutaættbálksins Madhibaan. Kvað kærandi meðlimi ættbálksins sæta mismunun í Sómalíu og móðir hans hafi orðið fyrir mismunun þar sem hún hafi gifst inn í minnihlutaættbálk en hún tilheyri Garre ættbálknum. Kærandi greindi frá því að hafa flúið heimaríki af ótta við hryðjuverkasamtökin Al-Shabaab. Árið 2020 hafi samtökin þvingað eldri bróður kæranda til að ganga til liðs við samtökin og hann viti ekki um afdrif hans eftir það. Árið 2021 hafi meðlimir samtakanna gert tilraun til að þvinga kæranda til að ganga til liðs við samtökin. Meðlimir Al-Shabaab hafi komið að heimili kæranda og reynt að þvinga hann til að ganga til liðs við samtökin en kærandi hafi neitað. Af þeim sökum hafi meðlimir samtakanna lamið kæranda með skotvopni með þeim afleiðingum að kærandi hafi fallið til jarðar og misst meðvitund. Þeir hafi ætlað að myrða kæranda en móðir kæranda hafi grátbeðið þá um að gera það ekki. Móðir kæranda hafi annast kæranda og hann hafi verið meðvitundarlaus í þrjá til fjóra mánuði. Þegar kærandi hafi náð heilsu hafi móðir hans farið með honum til Mógadisjú þar sem þau hafi dvalið í mánuð ásamt móðursystur kæranda. Al-Shabaab hafi hringt í móður kæranda meðan þau hafi dvalið í Mógadisjú og tjáð henni að þeir vissu hvar þau væru og hafi hótað móður hans lífláti. Móðir kæranda hafi þá ákveðið að senda kæranda til Tyrklands. Kærandi hafi farið frá Tyrklandi til Grikklands, þaðan til Serbíu og Austurríkis og loks til Íslands með aðstoð smyglara.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 16. janúar 2024. Greinargerð barst kærunefnd 30. janúar 2024. Þá bárust frekari upplýsingar frá kæranda 14. maí 2024.

Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð eru gerðar alvarlegar athugasemdir við trúverðugleikamat Útlendingastofnunar í hinni kærðu ákvörðun hvað varðar aðild kæranda að ættbálknum Madhibaan. Stofnunin hafi lagt til grundvallar að kærandi sé frá Qoryoley líkt og kærandi hafi greint frá en af hentugleika hafi stofnunin ekki lagt til grundvallar að kærandi tilheyrði ættbálknum Madhibaan. Stofnunin hafi engar forsendur til að draga þann þátt frásagnar kæranda í efa og rökstuðningur stofnunarinnar sé knappur og óskýr auk þess sem hann sé ekki í neinu samræmi við fyrri framkvæmd íslenskra stjórnvalda. Kærandi byggir á því að framburður hans hafi að öllu leyti verið skýr, samræmdur og trúverðugur og andmælir kærandi því mati stofnunarinnar að frásögn kæranda af ofsóknum Al-Shabaab sé fjarstæðukennd. Frásögn kæranda hafi verið í fullu samræmi við heimildir og sjaldgæft sé að unnt sé að afla sönnunargagna um slíkar ofsóknir og því engin grundvöllur til að gera kröfu um það. Kærandi gerir jafnframt athugasemd við að Útlendingastofnun byggi niðurstöður sínar á úrskurðum kærunefndar útlendingamála sem kærandi geti ekki fengið afrit af. Kærandi hafi spurst fyrir um birtingu úrskurðanna hjá kærunefnd en fengið þau svör að vegna álags hefðu þeir ekki verið birtir. Án aðgangs að úrskurðunum sé kæranda gert erfitt að gæta hagsmuna sinna.

Kærandi krefst þess aðallega að honum verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir af hálfu hryðjuverkasamtakanna Al-Shabaab í heimaríki. Kærandi sé frá Qoryoley í neðri-Shabelle í Sómalíu og tilheyri minnihlutaættbálknum Madhibaan. Al-Shabaab hafi þvingað bróður kæranda til að ganga til liðs við samtökin og kærandi viti ekki um afdrif hans. Þá hafi Al-Shabaab ítrekað reynt að fá kæranda til að ganga til liðs við sig. Kærandi hafi neitað því og það hafi leitt til þess að meðlimir samtakanna hafi ráðist á hann og í kjölfar árásarinnar hafi þeir haft uppi hótanir um að verða kæranda að bana. Kærandi vísar til ýmissa heimilda máli sínu til stuðnings.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að honum verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð við komu til heimaríkis. Einnig eigi hann á hættu að verða fyrir skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Kærandi vísar til persónulegrar stöðu sinnar í Sómalíu og almenns öryggisástands á heimasvæði hans og Sómalíu almennt.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Í því samhengi vísar kærandi til veikrar félagslegrar stöðu sinnar og heilbrigðisaðstæðna.

Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að brotið hafi verið gegn 15. gr. stjórnsýslulaga í máli hans þar sem hann hafi ekki fengið aðgang að tilteknum úrskurðum kærunefndar sem Útlendingastofnun hafi vísað til í hinni kærðu ákvörðun. Kærunefnd fellst á það með kæranda að óheppilegt sé að úrskurðir sem Útlendingastofnun vísi til hafi enn ekki verið birtir. Það er þó mat kærunefndar að það eitt og sér brjóti ekki gegn reglum stjórnsýsluréttar. Við það mat lítur kærunefnd til þess að bæði hjá Útlendingastofnun og hjá kærunefnd útlendingamála fer fram sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna og hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna, Verður ekki annað séð af ákvörðun Útlendingastofnunar en að efnislegt mat hafi verið lagt á einstaklingsbundnar aðstæður kæranda í heimaríki hans og tilvísanir til úrskurða ekki haft áhrif á efnislega niðurstöðu í máli hans.

Kærunefnd telur þó ástæðu til að gera athugasemd við tilvísanir í ákvörðun Útlendingastofnunar til úrskurða kærunefndar og vísun til fordæmisgildis þeirra. Í ákvörðuninni er að finna tilvísun til úrskurðar kærunefndar þar sem vísað til mats trúverðugleika í þeim úrskurði sem byggir á einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda í því máli. Trúverðugleikamat sem byggt er á einstaklingsbundnum aðstæðum í viðkomandi máli getur ekki verið fordæmisgefandi í öðru máli þar sem aðstæður eru ólíkar.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann beri fyrir sig.

Líkt og að framan greinir kemur fram í skýrslu lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 25. nóvember 2022, að grunur hafi vaknað um mansal þar sem kærandi hafi greint lögreglu frá því að á ákveðnum tímapunkti hafi verið bundið fyrir augu hans og hendur og fætur hans bundnar. Samkvæmt gögnum málsins hafði Útlendingastofnun samband við lögregluna á  höfuðborgarsvæðinu með tölvubréfi dags. 18. desember 2023, og óskaði eftir upplýsingum um hvort til rannsóknar hafi verið eða væri mögulegt mansal kæranda. Samkvæmt svari lögreglunnar degi síðar var ekki að finna mansalsmál til skoðunar vegna kæranda í kerfum lögreglu. Á þeim grundvelli útilokaði Útlendingastofnun að aðstæður kæranda féllu undir 75. gr. laga um útlendinga. Ekki verður séð af gögnum málsins að skoðað hafi verið nánar hvort kærandi kynni að vera þolandi mansals, t.a.m. með öðru viðtali.

Af frásögn kæranda í skýrslutöku hjá lögreglu um ferðalag hingað til lands og aðstæður sínar á þeirri ferð er það mat kærunefndar að tilefni hefði verið til ítarlegri rannsóknar af hálfu Útlendingastofnunar til þess að skera úr um hvort aðstæður kæranda falli undir ákvæði 75. eða 76. gr. laga um útlendinga. Hefur kærunefnd í því sambandi hliðsjón af fyrrgreindum athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga, en þar kemur fram að ekki sé skilyrði að lögreglurannsókn hafi farið fram í því máli sem um ræði þegar ákvörðun sé tekin um dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins. Af athugasemdunum má ráða að skylda til rannsóknar á því, hvort útlendingur eigi rétt á dvalarleyfi á grundvelli ákvæðisins, hvíli á Útlendingastofnun. Þó beri lögreglu skylda til að veita stofnuninni aðstoð, t.d. við mat á aðstæðum viðkomandi. Þá ber þeim stjórnvöldum sem fara með rannsókn varðandi umsókn um alþjóðlega vernd að meta hvort kærandi hafi verið fórnarlamb mansals og hvaða afleiðingar það hafi á verndarþörf viðkomandi.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Telur kærunefnd að annmarkar hafi verið á rannsókn Útlendingastofnunar í máli kæranda þar sem ekki hafi farið fram viðhlítandi rannsókn í tengslum við mögulega stöðu hans sem fórnarlamb mansals, sem ekki sé unnt að bæta úr með frekari rannsókn æðra stjórnvalds. Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

 

Þorsteinn Gunnarsson

 

Sindri M. Stephensen                                                                    Þorbjörg I. Jónsdóttir