Úrskurður nr. 561/2024

Hinn 24. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 561/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23100135

Kæra [...] og barns hennar á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 20. október 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2023, um að synja kæranda og barni hennar, [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir A), um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi og barn hennar eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela og lagði fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og barn sitt 24. janúar 2023. Kvaðst kærandi hafa sótt um vernd hér á landi vegna almenns ástands í heimaríki, m.a. að mikið sé um ofbeldi og glæpi og spilling ríki innan lögreglunnar. Kærandi hafi engin tengsl við Ísland og systir hennar hafi greitt fyrir ferðina.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 3. júlí 2023 ásamt löglærðum talsmanni og kvað helstu ástæður flótta síns vera vegna hótana í garð hennar og systur hennar og að líf hennar og barna hennar, væri í hættu. Kærandi kvaðst eiga tvo syni, annar þeirra, A, væri með henni hér á landi en hinn sem er fullorðinn búi í heimabæ þeirra [...] í Anzoategui fylki. Kærandi kvaðst hafa átt veitingastað í heimaríki með systur sinni. Þær hafi fengið hótanir og verið beittar fjárkúgun af aðilum sem tilheyri pranes, m.a. hafi þær fengið eina alvarlega hótun þar sem þær hafi verið krafðar um háa fjárhæð. Þær hafi ekki getað greitt þessum aðilum og því kært athæfið til lögreglu. Kvað kærandi að í kjölfar kærunnar hafi aðilarnir ráðist á systurson hennar. Kærandi og systir hennar hafi því ákveðið að loka veitingastaðnum, en aðilarnir hafi haldið áfram að hringja í þær. Hótanirnar hafi byrjað í ágúst- eða septembermánuði árið 2021 og kærandi hafi lagt fram kæruna í mars 2022. Aðilarnir hafi jafnframt elt systurnar, setið um veitingastaðinn og þær hafi séð grunsamlega bíla í kringum heimili þeirra og veitingastaðinn. Kvað kærandi að það hafi verið verra fyrir þær að hafa kært hótanirnar heldur en ef þær hefðu ekki gert það. Hún kvað hótanirnar hafa byrjað eftir að systir hennar hafi hætt í stjórnmálaflokknum PSUV. Kærandi kvaðst ekki hafa leyft A að fara einum út úr húsi af ótta við áðurnefnda aðila. Hún kvaðst hafa skipt um símanúmer og sé því ekki lengur að fá hótanir og viti ekki hvort systir hennar sé enn að fá hótanir. Hún kvaðst þó hafa fengið síðast hótun um mitt árið 2022. Sonum kæranda hafi ekki verið hótað. Kærandi kvaðst hafa upplifað ótta við að fara út fyrir heimili sitt og ávallt verið á varðbergi. Þá hafi A síðast verið í skóla árið 2021 þar sem kærandi hafi ekki getað fjármagnað skólagöngu hans. Hún hafi ekki viljað að A færi í almenningsskóla þar sem það sé ekki öruggt. A hafi orðið [...] eftir að frændi hans hafi framið sjálfsvíg, en hann hafi farið til sálfræðings sem hafi hjálpað honum.

A mætti til viðtals hjá Útlendingastofnun 11. júlí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og túlki. A greindi m.a. frá því að honum hafi ekki liðið vel í heimaríki, þar hafi ekki verið öruggt og hann hafi ekki treyst sér til að fara út. Foreldrar hans séu skilin og eldri bróðir hans búi með föður þeirra, en A búi með kæranda. A eigi í sambandi við föður sinn og bróður. Hann kvaðst eiga ættingja í Venesúela. Hann hafi gengið í skóla en skólaganga hans hafi verið slitrótt vegna bágrar fjárhagsstöðu fjölskyldunnar. A hafi ekki átt marga vini og eytt mestum tíma sínum inni í tölvunni þar sem ekki hafi verið öruggt að fara út að leika. Þá greindi A frá því að vera heilsuhraustur, en að hann hafi ekki getað hreyft sig mikið þar sem hann hafi varið megninu af tíma sínum innandyra. A hafi ekki þurft að leita sérstaklega til læknis í heimaríki, en að læknisþjónusta sé dýr. A hafi ekki fengið nægilega mikið að borða í heimaríki og aðgengi að vatni hafi ekki verið gott. A hafi flúið heimaríki með kæranda vegna almenns ástands í landinu og óöryggis. Kvað A að kærandi og frænkur hans hafi fengið hótanir, hann sjálfur hafi fengið skrýtin skilaboð og símahringingar og stundum verið eltur.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda og barni hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljug innan frests sem henni hefði verið veittur yrði endurkomubann hennar fellt niður. Barni kæranda var brottvísað frá landinu. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 20. október 2023 og kærunefnd barst greinargerð kæranda og barns hennar 10. nóvember 2023, ásamt fylgiskjölum. Þá bárust frekari gögn frá kæranda 21. maí 204. Í greinargerð óskaði kærandi eftir að systir hennar fengi að koma fyrir nefndina og tjá sig um efni máls kæranda og A og aðstæður þeirra í heimaríki. Í ljósi frásagnar kæranda og skýrslna um heimaríki taldi kærunefnd ekki ástæðu til að fallast á þá beiðni kæranda, sbr. 7. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hinar kærðu ákvarðanir brjóti gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga og 22. gr. laganna um rökstuðning.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda kemur fram að frásögn kæranda sé talin trúverðug og lagt til grundvallar að hún og fjölskylda hennar hafi setið undir hótunum og fjárkúgunum glæpagengisins pranes í tengslum við fyrirtækjarekstur þeirra. Máli sínu til stuðnings hafi kærandi lagt fram afrit af lögregluskýrslu sem sé til þess fallin að styðja framburð hennar. Þrátt fyrir það segir í ákvörðun Útlendingastofnunar að þar sem um einhliða frásögn sé að ræða sem bæti engu við framburð hennar leggi stofnunin ekki umrædda lögregluskýrslu til grundvallar í málinu. Þá segir í ákvörðuninni að kærandi hafi ekki lagt fram önnur gögn er sýni fram á að hún hafi fengið hótanir frá glæpagenginu pranes en þó er lagt til grundvallar að hún kunni að hafa fengið umræddar hótanir. Í viðtali hjá Útlendingastofnun og í greinargerð sinni til stofnunarinnar kvaðst kærandi óttast að verða fyrir frekari ofsóknum og ofbeldi vegna stjórnmálaskoðana og stjórnmálatengsla systur sinnar, sem hún hafi rökstutt með framlagningu gagna.

Með vísan til þess sem að framan greinir úr ákvörðun Útlendingastofnunar er ekki fyllilega ljóst hvaða forsendur stofnunin lagði til grundvallar við afgreiðslu máls kæranda. Ekki er að finna umfjöllun um glæpagengið pranes í ákvörðun Útlendingastofnunar eða sérstök afstaða tekin til stöðu þess glæpagengis í Venesúela og hvaða áhrif sú staða kunni að hafa á möguleika kæranda og barns hennar til að njóta verndar í heimaríki. Ekki verður séð að stofnunin hafi fjallað með viðeigandi hætti um þá málsástæðu kæranda að fjárkúganir og hótanir í hennar garð megi rekja til stjórnmálaskoðana systur hennar. Þá er rétt að benda á að gögn, á borð við umrædda lögregluskýrslu, geta sýnt fram á tiltekin atvik sem kunna eftir atvikum að renna stoðum undir aðra hluta frásagnar. Verður ekki talið að það sé málefnalegt sjónarmið að hafna því að leggja slík gögn til grundvallar á þeim grunni einum að um sé að ræða einhliða frásögn. Verður að telja að hér sé um annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar að ræða.

Þá er óumdeilt að börn geti átt sjálfstæðan rétt til alþjóðlegrar verndar. Þegar um er að ræða börn í fylgd með foreldri hefur Útlendingastofnun afgreitt mál hvers einstaklings í sérstakri ákvörðun en í rökstuðningi í málum barna er um ákveðin atriði vísað til rökstuðnings með ákvörðun foreldris. Þegar þessi leið er farin verða ákvarðanir fjölskyldunnar í heild sinni þó ávallt að uppfylla reglur stjórnsýslulaga um rökstuðning og vera að öðru leyti settar fram á þann hátt að af lestri þeirra megi ráða að í reynd hafi farið fram skyldubundið mat á hagsmunum barnanna á viðhlítandi grundvelli. Ef í rökstuðningi fyrir ákvörðun í máli barns er vísað til efnislegs mats í máli foreldris verður að gæta þess að viðhlítandi umfjöllun fari fram í síðarnefndu ákvörðuninni.

Í viðtali hjá stofnuninni greindi A frá því að hafa fengið skrýtin skilaboð og símhringingar þegar hann hafi dvalið í heimaríki og að hann hafi stundum verið eltur og þurft að hlaupa eða labba hratt þegar hann hafi verið utandyra. Í ákvörðun stofnunarinnar í máli kæranda er ekki tekin sérstök afstaða til frásagnar A eða hvernig sú frásögn horfi við A með tilliti til hugsanlegrar viðurkenningar á stöðu hans sem flóttamanns og rétt hans til dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Nauðsynlegt hefði verið hjá Útlendingastofnun að spyrja kæranda og A betur út í umrædd atvik. Þá verður hvorki af lestri ákvörðunar kæranda né A ráðið að fram hafi farið einstaklingsbundið mat á aðstæðum barnsins með hliðsjón af mögulegum hótunum í garð A. Verður því að telja að sé um annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar að ræða.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar í málum kæranda og barns hennar með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kæranda og barns hennar er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd telur framangreinda annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar verulega og að þeir kunni að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu mála kæranda og barns hennar. Verður því ekki komist hjá því að fella ákvarðanirnar úr gild.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kæranda og barns hennar til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kæranda og barns hennar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda og barns hennar til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

Valgerður María Sigurðardóttir, varaformaður.