Nr. 623/2024 Úrskurður

Hinn 10. júní 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 623/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24030105 og KNU24030106

 

Endurtekin umsókn og beiðni um frestun réttaráhrifa í málum

[...]

Málsatvik

Hinn 29. febrúar 2024 staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 28. apríl 2023, um að synja [...], fd. [...], ríkisborgara Kúbu (hér eftir K) og [...], fd. [...], ríkisborgara Kúbu (hér eftir M), um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016. Úrskurður kærunefndar var birtur fyrir kærendum 1. mars 2024 og 15. mars 2024 barst kærunefnd beiðni kærenda um endurupptöku og frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar ásamt greinargerð og fylgiskjölum. Upplýsingar frá Vinnumálastofnun og Útlendingastofnun bárust kærunefnd 15. mars 2024 og stoðdeild Ríkislögreglustjóra 15. mars og 10. apríl 2024.

Kærendur byggja endurtekna umsókn sína á 2. málsl. 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga. Þá krefjast kærendur þess að réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar verði frestað með vísan til 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga.

Málsástæður og rök kærenda

Kærendur byggja endurteknar umsóknir sínar á því að ákvarðanir Útlendingastofnunar frá 28. apríl 2023 sem staðfestar hafi verið með úrskurði kærunefndar útlendingamála 29. febrúar 2024, hafi byggst á upplýsingum um aðstæður í heimaríki kærenda sem hafi breyst til hins verra. Kærendur vísa til greinargerða sinna sem lagðar hafi verið fram hjá Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála hvað varði ástæður umsókna kærenda um alþjóðlega vernd hér á landi. Þá vísa kærendur til heilsufarstöðu K með hliðsjón af framlögðum samskiptaseðli frá Göngudeild sóttvarna.

Kærendur vísa til þess að þau hafi mátt sæta pólitískum ofsóknum í heimaríki vegna skoðana sinna og þátttöku í viðburðum pólitískra andstæðinga stjórnvalda og mannréttindasamtaka, m.a. í mótmælum sem hafi átt sér stað 11. júlí 2021. M hafi verið virkur í stjórnmálahópi sem hafi veitt stjórnvöldum á Kúbu andspyrnu og það hafi valdið því að kærendur hafi mátt þola margvíslegar ofsóknir af hálfu stjórnvalda. Kærendur hafi misst skólavist sína, starf sitt og mátt þola ofsóknir og hleranir. Þá hafi þau átt yfir höfði sér fangelsun án dóms og laga líkt og fjölmargir íbúar landsins sem mótmæli stjórnvöldum.

Kærendur byggja beiðni sína um endurteknar umsóknir á því að fyrir liggi ný staðfest gögn sem sýni versnandi ástand í heimaríki þeirra. Sama dag og kærunefnd hafi kveðið upp úrskurð í máli kærenda, 29. febrúar 2024 hafi Evrópuþingið staðfest ályktun nr. 2584/2024 um stöðu mannréttindamála á Kúbu. Í hinni samþykktu ályktun megi lesa að ástandið á Kúbu hafi versnað verulega á undanförnum árum og lýst sé yfir áhyggjum yfir þeim mannréttindabrotum sem þar viðgangist. Kærendur byggja á því að í ályktuninni komi fram fjölmörg atriði sem staðfesti það ástand sem kærendur hafi greint frá að hafi verið ástæða flótta þeirra. Ástandið fari sífellt versnandi varðandi ofsóknir gagnvart íbúum vegna stjórnmálaskoðana og réttarkerfið virki ekki til verndar grundvallarmannréttindum íbúa heldur sé það notað gegn þeim íbúum sem þori að lýsa skoðun sinni á því ofríki sem stjórnvöld beiti borgara. Í ályktuninni komi fram að pólitískum föngum á Kúbu hafi fjölgað umtalsvert að undanförnu og hafi áttfaldast frá því árið 2017. Þá hafi mannréttindasamtök staðfest 11.000 tilvik þar sem fólk sé sett í varðhald án þess að hafa verið staðið að afbrotum vegna meintrar hættu á að viðkomandi kunni að brjóta af sér síðar. Með vísan til heimilda sé Kúba í öðru sæti á heimsvísu yfir fjölda fanga þar sem stjórnvöld haldi fólki föngnu í þeim tilgangi að ofsækja það og koma í veg fyrir mótmæli gegn ríkjandi stjórnvöldum og útrýma hvers kyns pólitískri andstöðu. Minnihlutahópar séu í sérstaklega viðkvæmri stöðu, þar á meðal konur. Auk þess sé mansal vandamál á eyjunni. Í ályktun Evrópuþingsins séu kerfisleg og ítrekuð brot kúbverskra stjórnvalda á mannréttindum almennra borgara fordæmd harkalega og kallað eftir að stjórnvöld láti af hvers kyns ofbeldi og ofsóknum gagnvart mótmælendum, stjórnarandstöðu og trúarleiðtogum, sem og baráttufólki fyrir mannréttindum og sjálfstæðum listamönnum sem hafi mátt sæta harðræði og ofsóknum.

Kærendur hafi við meðferð umsókna þeirra greint frá þeim persónulegu aðstæðum sem þau hafi glímt við. Ekki hafi verið byggt á almennu ástandi heldur þeirra persónulega lífi og þeim ofsóknum og brotum á grundvallarmannréttindum sem þau hafi orðið fyrir. Staðfest hafi verið með margvíslegum gögnum og ekki efast um það af hálfu íslenskra stjórnvalda. Ákvarðanir Útlendingastofnunar sem staðfestar hafi verið af kærunefnd hafi byggt á eldri gögnum sem séu sum hver orðin nokkurra ára gömul og byggi á eldri rannsóknum og greiningum. Rannsókn Evrópuþingsins um stöðuna í heimaríki kærenda sýni svart á hvítu ástæður þess að kærendur hafi flúið heimaríki sitt og ástæðu þess að þau þarfnist verndar. Þá hafi ástandið versnað frá því að þau flúðu landið fyrir rúmu ári síðan.

Kærendur séu í ríkri þörf fyrir vernd og þau viti að þau verði hneppt í varðhald og dæmd án þess að fá réttláta málsmeðferð fyrir dómstólum verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Kærendur byggi á nýjum gögnum, ályktun Evrópuþingsins sem samþykkt hafi verið 29. febrúar 2024. Þá vísa kærendur til þess að þau hafi átt við geðrænar áskoranir að stríða vegna stöðu sinnar í heimaríki og hér á landi. Verði ekki fallist á ríka þörf fyrir vernd sé óskað eftir að stjórnvöld veiti þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarástæðna vegna viðkvæmrar félagslegrar stöðu þeirra í heimaríki og geðrænna áskoranna sem gerð sé grein fyrir í yfirliti sálfræðinga K, sbr. meðfylgjandi skjal frá Göngudeild sóttvarna. Þar komi m.a. fram að K hafi verið með ítrekaðar sjálfsvígshugsanir undanfarnar vikur og mánuði og sama eigi við um M. Því sé rík ástæða til að óttast um heilsu þeirra verði ekki fallist á kröfur þeirra.

Loks fara kærendur fram á að réttaráhrifum úrskurðar kærunefndar útlendingamála verði frestað í málum þeirra svo þeim verði ekki brottvísað og sæti ekki endurkomubanni á meðan málsmeðferð fyrir stjórnvöldum stendur.

Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Endurtekin umsókn kærenda samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn vísað frá. Þó skal taka endurtekna umsókn til meðferðar að nýju ef umsækjandi er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í máli hans sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur séu á því fallist verði á fyrri umsókn hans samkvæmt 24. gr. laganna.

Ákvæði 35. gr. a. laga um útlendinga kom nýtt inn í lög um útlendinga með lögum nr. 14/2023 frá 27. mars 2023. Kveður ákvæðið á um að endurtekin umsókn skuli tekin til meðferðar að nýju ef umsækjandi er staddur hér á landi og nýjar upplýsingar liggja fyrir í málinu sem leiða til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsókn. Í ákvæðinu kemur jafnframt fram að ákvæði 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 gildi ekki um ákvarðanir í málum er varða alþjóðlega vernd. Í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 14/2023 kemur fram að mælikvarðann um ,,sýnilega auknar líkur“ verði að túlka með hliðsjón af því að líkur séu á því að önnur niðurstaða fáist í málið vegna upplýsinga sem ekki lágu fyrir við meðferð upphaflegrar umsóknar. Gerir orðalag ákvæðisins og útskýringar í greinargerð því ekki þá kröfu að fullvissa sé fyrir því að niðurstaðan verði önnur en í fyrri umsókn. Þá verður einnig að líta til þess að við mat á endurtekinni umsókn má oft útiloka að hinar nýju upplýsingar hafi áhrif á fyrri niðurstöðu.

Samkvæmt upplýsingum um málsmeðferð í máli kærenda sem bárust kærunefnd frá Vinnumálastofnun og Útlendingastofnun 15. mars 2024 og stoðdeild ríkislögreglustjóra 15. mars og 10. apríl 2024 eru kærendur stödd á landinu og því fyrra skilyrði 35. gr. a laga um útlendinga uppfyllt.

Eins og áður hefur komið fram kvað kærunefnd upp úrskurð í málum kærenda 29. febrúar 2024. Með úrskurðinum var komist að þeirri niðurstöðu að kærendur uppfylltu ekki skilyrði 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og ættu þau því ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga. Þá var það mat kærunefndar að aðstæður kærenda væru ekki með þeim hætti að veita bæri þeim dvalarleyfi á grundelli 74. gr. laga um útlendinga. 

Kærendur byggja endurteknar umsóknir sínar á því að nú liggi fyrir nýjar upplýsingar í máli þeirra en sama dag og kærunefnd hafi kveðið upp úrskurð í málum þeirra hafi Evrópuþingið staðfest ályktun nr. 2584/2024 um stöðu mannréttindamála á Kúbu. Kærunefnd hefur kynnt sér ályktun Evrópuþingsins og telur hana ekki breyta niðurstöðu nefndarinnar í málum kærenda. Í úrskurði í máli kærenda nr. 181/2023 kemur m.a. fram að heimildir bendi til þess yfirvöld hafi í einhverjum tilvikum handtekið almenna borgara vegna þátttöku þeirra í mótmælum. Þá hafi yfirvöld gripið til ýmissa aðgerða til þess að sporna gegn mótmælum sem og annars konar andstöðu við stjórnvöld. Gögn bendi þó til þess að athygli og aðgerðir stjórnvalda til að bæla niður andstöðu beinist einkum að aðgerðarsinnum, lista- og blaðamönnum og öðrum sem fari hátt með stjórnmálaskoðanir sínar og séu áberandi í gagnrýni sinni. Það var mat kærunefndar að kærendur hafi ekki leitt rökstuddar líkur að því að þau atvik sem þau hafi mátt þola tengist því að þau hafi tekið þátt í mótmælum í eitt skipti eða að þau hafi verið eða séu undir sérstöku eftirliti af hálfu stjórnvalda. Við það mat leit kærunefnd einkum þess að K hélt starfi sínu hjá ríkisreknu fyrirtæki allt þar til þau yfirgáfu heimaríki sitt. Þá var að mati kærunefndar ótrúverðugt að M hafi misst starfið sitt í febrúar 2023 vegna mótmælanna, tæplega tveimur árum eftir að hann tók þátt í umræddum mótmælum og skömmu áður en kærendur yfirgáfu heimaríki sitt 12. mars 2023, enda kváðust þau ekki hafa tekið þátt í frekar mótmælum. Þá taldi kærunefnd að kröfur kærenda til rannsóknar lögreglu á innbrotum á heimil þeirra, s.s. um fingraför og leitarhunda, væru óraunhæfar. Kærunefnd leit jafnframt til þess hve langt er um liðið frá því yfirvöld hafi síðast haft afskipti af kærendum og að þau hafi getað ferðast án hindrana hingað til lands í mars 2023. Var því ekki lagt til grundvallar að kærendur hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana sinna, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Ný ályktun Evrópuþingsins um aðstæður á Kúbu breytir ekki framangreindu mati nefndarinnar á aðstæðum kærenda í heimaríki.

Auk þess byggja kærendur endurteknar umsóknir sínar á því að nýjar upplýsingar liggi fyrir í málum þeirra þar sem þau hafi lagt fram gögn varðandi andlega heilsu sína. Um er að ræða komunótur er varða K frá Göngudeild sóttvarna á tímabilinu 31. maí 2023 til 14. mars 2024. Í þeim kemur m.a. fram að K hafi sótt viðtalstíma hjá sálfræðingi og leitað til hjúkrunarfræðings vegna ótta um að hún væri með leghálskrabbamein þar sem móðir hennar hafi látist úr því. Í sálfræðinótum kemur m.a. fram að K sé með einkenni kvíða og þunglyndis. Þá kemur fram að andlegri heilsu hennar hafi hrakað eftir að hún hafi fengið neikvæða niðurstöðu vegna umsóknar hennar um alþjóðlega vernd hér á landi. K hafi greint frá því að vera með sjálfsvígshugsanir en vilji ekki láta verða að því. K hafi jafnframt greint frá því að andleg heilsa M sé slæm, hann hafi verið með sjálfsvígshugsanir og hún hafi áhyggjur af honum. Í úrskurði kærunefndar í málum kærenda nr. 181/2024 kemur m.a. fram að K hafi greint frá því að glíma við þunglyndi og kvíða og að K hafi sótt tíma hjá sálfræðingi í heimaríki. Var það mat kærunefndar að kærendur geti fengið þá heilbrigðisþjónustu og lyf sem þau þarfnist í heimaríki. Framlögð gögn varðandi andlega heilsu K og frásögn hennar um andlega heilsu M breyta ekki fyrra mati kærunefndar.

Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærendur séu í meðferð hér á landi sem ekki sé aðgengileg í heimaríki eða að óforsvaranlegt sé að rjúfa þá meðferð. Það er því mat kærunefndar að framangreindar upplýsingar í máli kærenda leiði ekki til þess að sýnilega auknar líkur séu á því að fallist verði á fyrri umsóknir þeirra samkvæmt 1. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga og telur kærunefnd því skilyrði ákvæðis 35. gr. a laga um útlendinga ekki vera uppfyllt.

Að framangreindu virtu er endurteknum umsóknum kærenda vísað frá.

Krafa um frestun réttaráhrifa samkvæmt 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga

Samkvæmt 3. mgr. 35. gr. a laga um útlendinga skal endurtekinni umsókn beint að því stjórnvaldi sem tók þá ákvörðun sem leitað er endurskoðunar á og frestar hún ekki réttaráhrifum þeirrar ákvörðunar. Því stjórnvaldi sem hefur endurtekna umsókn til skoðunar er þó heimilt að fresta réttaráhrifum fyrri ákvörðunar, enda hafi umsækjandi óskað eftir því þegar hin endurtekna umsókn var lögð fram og sýnt fram á brýna nauðsyn þess að fresta framkvæmd.

Þar sem endurteknum umsóknum kærenda er vísað frá telur nefndin ekki ástæðu til að fresta réttaráhrifum á meðan umsóknirnar er til meðferðar. Að framangreindu virtu er kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa á ákvörðunum Útlendingastofnunar hafnað.

 

Úrskurðarorð:

 

Kröfu kærenda er hafnað.

The appellants‘ requests are denied.

 

Fyrir hönd kærunefndar útlendingamála,

 

Þorsteinn Gunnarsson, formaður.