Nr. 600/2024 Úrskurður

Hinn 19. júní 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 600/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23120052

 

Kæra [...]á ákvörðun

lögreglustjórans á Suðurnesjum

 

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. desember 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 12. desember 2024, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til Íslands með flugi frá París, Frakklandi, 12. desember 2023. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 12. desember 2023, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðuninni fylgdu viðbótarathugasemdir þess efnis að kærandi hafi ekki sýnt fram á tilgang dvalar né lagt fram bókun fyrir hótelgistingu. Í rökstuðningi lögreglu til kærunefndar, dags. 19. desember 2023, er fjallað um fyrri afskipti lögreglu af kæranda. Í rökstuðningnum er einnig fjallað um málsmeðferð lögreglu og hina kærðu ákvörðun. Við komu til landsins 12. desember 2023, hafi kærandi verið stöðvaður og tekinn til nánari skoðunar. Aðspurður kvaðst hann ekki vita hvað hann ætlaði sér að gera hér á landi en krafðist þess að fara í röntgenskoðun á sjúkrahúsinu. Aðspurður um tilgang dvalar sagðist kærandi ekki þurfa að upplýsa um það hvað hann ætlaði sér að gera. Í fyrstu hafi hann neitað að upplýsa um gististað en eftir frekari fyrirspurnir kvaðst hann eiga bókaða gistingu á [...]. Lögregla hafði samband við gistiheimilið sem staðfesti bókun kæranda en upplýsti að bókun hans væri ógreidd. Kærandi var með 670 evrur í reiðufé en ekkert fé á bankareikningi. Aðspurður kvaðst hann eiga bókaða flugferð til Parísar að nýju 16. desember 2023 en ekki reyndist hægt að sannreyna umrædda flugbókun. Rannsókn lögreglu leiddi í ljós ítrekaðar komur kæranda til Íslands. Enn fremur leiddi rannsóknin í ljós að tilgangur með komu hans væri óljós og neitaði kærandi að upplýsa um tilgang dvalar sinnar. Þar að auki leiddi rannsókn málsins í ljós að kærandi gæti ekki sýnt fram á trygg nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Vegna framangreinds tók lögreglustjórinn á Suðurnesjum ákvörðun um að frávísa kæranda með vísan til c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga en kærandi neitaði að undirrita ákvörðunina. Samkvæmt lögreglu var kæranda boðið að kaupa sér miða af landi brott sem hann kvaðst ekki geta. Í kjölfar þess keypti lögregla farmiða fyrir kæranda og birti honum skuldaviðurkenningu sem kærandi undirritaði.

Samkvæmt rökstuðningi lögreglu grundvallast ákvörðunin á heildstæðu mati, m.a. framkomu kæranda sem neitaði að upplýsa um tilgang komu sinnar til landsins, auk þess sem hann gat ekki sýnt fram á bókaðan farmiða til heimaríkis og gat ekki sýnt fram á nægilega fjármuni til framfærslu á Íslandi og farmiðakaupa, sbr. c- og d-liði 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Lögregla vísar einnig til i- iii-liða c-liðar 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri.

Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 13. desember 2023. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 42. gr. reglugerðar um útlendinga var kæranda skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 16. apríl 2024. Talsmaður kæranda lagði fram greinargerð 10. maí 2024.

III.        Málsástæður og rök kæranda

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum verði felld úr gildi þar sem skilyrði c- og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt. Að sögn kæranda skýrist framferði hans, þ.m.t. að neita að gefa upp nákvæmar upplýsingar um ferðalagið, á þeim móttökum sem hann hafi fengið í fyrri ferðum sínum til landsins. Hann hafi tvívegis verið stöðvaður áður af lögreglu og því verið var um sig við komu til landsins 12. desember 2023. Hann hafi t.a.m. boðist til að undirgangast myndatöku til að skera úr um hvort hann væri með fíkniefni á sér eða innvortis, vitandi fullvel að svo væri ekki. Að sögn kæranda lýsi viðmót hans þreytu, mæði og pirringi vegna móttöku sem hann hafi fengið við komu til landsins. Hann hafi ferðast með reiðufé og hafi átt pantaða gistingu og farmiða aftur frá landinu. Tilgangur ferðar kæranda hafi verið persónulegs eðlis og leiða megi líkur að því að hann hafi einungis ætlað að skoða sig um í Reykjavík, enda ætti hann pantaða gistingu þar.

Kærandi hafnar beitingu d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga með þeim rökum að fjármunir hans hafi verið nægjanlegir fyrir svo skammri dvöl. Með vísan til framangreinds telur kærandi að lögregla hafi ekki gætt að meðalhófi við töku ákvörðunar sinnar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga.

Vegna tilvísunar lögreglu til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri telur kærandi að ekki sé unnt að gera kröfu um að allir útlendingar sem komi til landsins séu með nákvæma skrásetta ferðaáætlun, sérstaklega þegar um stutt stopp sé að ræða. Ákvæðin heimili að útlendingur sé krafinn um gögn sem sýni fram á tryggt húsnæði, ferðaáætlun og heimferð. Kærandi hafi sýnt fram á gistingu í Reykjavík sem lögregla hafi sannreynt. Að sögn kæranda mæli ákvæðið fyrir um gögn sem heimilt sé að afla, en ekki gögn sem kröfur séu gerðar um að leggja þurfi fram til að sanna að skilyrði fyrir dvöl séu uppfyllt. Þar að auki hafi kærandi átt bókaðan farmiða úr landi, þrátt fyrir að lögregla hafi ekki getað sannreynt farmiða hans. Með hliðsjón af fyrirhugaðri lengd dvalar telur kærandi að hann hafi sýnt fram á það með nægum hætti að hann uppfylli þau skilyrði sem fram koma í 106. gr. laga um útlendinga. Enn fremur sé kærandi með gilt dvalarleyfi í Hollandi til ársins 2033 og ætti því ekki að horfa á hann sem borgara utan EES- eða EFTA-ríkis.

Kærandi telur að lögregla hafi brotið gegn meðalhófs- og rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga, við meðferð málsins. Að sögn kæranda hafi ekki verið gætt að því hvort önnur og vægari úrræði stæðu til boða til að hægt væri að hafa eftirlit með því að hann hefði húsaskjól á meðan á dvöl stæði, og að hann færi aftur til Frakklands á þeim degi sem kærandi kveðst hafa átt bókað flug að nýju. Ákvörðunin hafi verið kæranda íþyngjandi og telur hann að lögregla hafi tekið ákvörðun í flýti og án mikillar umhugsunar. Hin kærða ákvörðun vísi til viðeigandi lagaákvæða og fyrri ferðasögu en hann kveður lögreglu hafa gefið ferðalagi hans lítinn gaum í þetta sinn. Að sögn kæranda hafi rannsókn lögreglu verið ábótavant og skorti ákvörðunina haldbærar ástæður sem rökstutt geti frávísun kæranda.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda byggir á c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt a-j-lið 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA-borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Kærandi er ríkisborgari Nígeríu en með dvalarleyfi í Hollandi og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, sbr. 10. tölul. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022 og má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili en nýtur ekki sömu réttinda til frjálsrar farar líkt og EES eða EFTA borgarar.

Við mat á því hvort skilyrðum c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga sé fullnægt ber líkt og áður greinir að líta til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri, með síðari breytingum, en ákvæðið mælir fyrir um ákveðin hlutlæg skilyrði sem lögreglu er heimilt að krefja þriðja ríkis borgara um á landamærunum.

Í ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum frá 12. desember 2023, sem kærunefnd hefur nú til meðferðar, grundvallast niðurstaða málsins á c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í hinni kærðu ákvörðun er hakað í reit þess efnis að kærandi hafi ekki lagt fram gögn sem sýna fram á tilgang dvalar með fullnægjandi hætti. Nánar tiltekið hafi hann ekki sýnt fram á tilgang dvalar né bókun fyrir hótelgistingu. Nánar um málsatvik og skýringar vísast til rökstuðnings lögreglu, dags. 19. desember 2023. Af gögnum málsins má ráða að kærandi hafi sýnt fram á hótelbókun sem staðfest hafi verið af lögreglu. Lítur kærunefnd þá til þess að áskilnaður c-liðar 3. mgr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri áskilji ekki að greitt hafi verið fyrir gistingu fyrir komu. Fram kemur í rökstuðningi lögreglu að ekki hafi tekist að sannreyna flugbókun kæranda úr landi þar sem þjónustuaðili flugfélagsins hafði ekki móttekið farþegalista fyrir þann tiltekna dag. Kærunefnd telur ekki unnt að túlka framangreint kæranda í óhag og verður því lagt til grundvallar að hann hafi átt bókaðan farmiða úr landi.

Þrátt fyrir framangreint er ljóst að kærandi var spurður um tilgang dvalar sinnar, sem hann hafi ekki viljað greina frá. Í greinargerð vísar kærandi til þess að ekki sé hægt að gera kröfu um að allir sem komi til landsins séu með nákvæma skrásetta ferðaáætlun, sérstaklega þegar um stutta ferð sé að ræða. Ákvæði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga gerir ekki greinamun á því hvort að fyrirhuguð dvöl sé til skamms eða langs tíma og kröfur ákvæðisins eru eftir sem áður þær sömu. Ljóst er af gögnum málsins að lögregla bað kæranda að greina frá tilgangi dvalar sinnar, sem hann varð ekki við.  Athugasemdir kæranda um þreytu og pirring leysa hann ekki undan þeirri skyldu að geta upplýst um tilgang dvalar sinnar.

Fram kemur í rökstuðningi lögreglu að ákvörðun hafi grundvallast á c- og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin sjálf tilgreinir þó eingöngu tilvísun til c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Úr því verður ekki bætt á kærustigi og leggur kærunefnd því ekki mat á d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga í úrskurði þessum.

Í greinargerð sinni til kærunefndar gerir kærandi athugasemdir við ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum með vísan til ákvæða stjórnsýslulaga, sbr. einkum meðalhófs- og rannsóknarreglu, sbr. 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga. Eins og að framan greinir var lagt fyrir kæranda að veita upplýsingar um tilgang dvalar sinnar hér á landi í samræmi við ákvæði c. liðar 106. gr. laga um útlendinga. Ekki verður séð að unnt hafi verið að grípa til vægari úrræða til að afla upplýsinga frá kæranda til að fá fram hver tilgangur dvalarinnar var. Þá verður ekki séð hvaða rannsóknaraðgerða annarra lögregla hefði átt að grípa til. Með vísan til þessa braut málsmeðferð lögreglustjórans ekki gegn 10. eða 12. gr. stjórnsýslulaga.

Samkvæmt 3 mgr. 13. gr. laga um útlendinga skal stjórnvald skipa útlendingi talsmann úr hópi lögmanna til að gæta hagsmuna hans þegar kærð er ákvörðun sem varðar frávísun. Samkvæmt gögnum málsins kærði kærandi ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun 13. desember 2023. Kæranda var hins vegar ekki skipaður talsmaður fyrr en 16. apríl 2024, eftir að kærunefnd beindi því til lögreglu að skipa talsmann. Í samræmi við orðalag 3. mgr. 13. gr. er það þess stjórnvalds sem tekur ákvörðun um frávísun að hlutast til um skipun talsmanns samkvæmt ákvæðinu. Framangreindar tafir á skipun talsmanns kæranda voru ekki í samræmi við áskilnað lagaákvæðisins og málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga. 

 

Úrskurðarorð

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

Valgerður María Sigurðardóttir

 

Gunnar Páll Baldvinsson                                                                                             Sandra Hlíf Ocares