28 ágúst 2024
/
Nr. 835/2024 Úrskurður
KÆRUNEFND ÚTLENDINGAMÁLA
Hinn 28. ágúst 2024 er kveðinn upp svohljóðandi
úrskurður nr. 835/2024
í stjórnsýslumáli nr. KNU24030119
Kæra [...]
á ákvörðun
lögreglustjórans á Suðurnesjum
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 18. mars 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 9. mars 2024, um frávísun frá Íslandi.
Kærandi krefst þess að ákvarðanir lögreglustjórans á Suðurnesjum, þess efnis að neita honum um inngöngu inn í landið og vísa honum frá landinu á grundvelli b- og c-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, auk þess að ákvarða honum tilkynningarskyldu á Keflavíkurflugvelli á grundvelli g-liðar 1. mgr. 114. gr. sömu laga, verði felldar úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli b-, og c-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðuninni fylgdu ekki viðbótarathugasemdir. Í athugasemdum lögreglu, dags. 7. ágúst 2024, kemur fram að kæranda hafði einnig verið vísað frá landinu 28. febrúar 2024. Í því máli kom fram að kærandi væri eftirlýstur vegna rannsóknar á peningaþvætti og fíkniefnalagabroti. Þá hafði kærandi verið að ferðast með manni sem væri í endurkomubanni á Schengen-svæðinu. Lögregla taldi frásögn kæranda um tilgang komu sinnar ótrúverðuga. Við rannsókn málsins kom í ljós að lögregla hefði tvívegis á árinu 2023 haft afskipti af honum vegna gruns um dreifingu og sölu fíkniefna. Hann hafi síðan yfirgefið landið eftir 111 daga dvöl og hafði að sögn lögreglu meiri fjármuni með sér á leið úr landi en hann hafði komið með til landsins. Honum var loks frávísað á grundvelli c-, og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga 28. febrúar 2024.
Kærandi kom að nýju til landsins 9. mars 2024. Aðspurður kvaðst kærandi vera ferðamaður sem ætlaði sér að dvelja í sjö daga, skoða höfuðborgina, ótilgreint eldfjall og lón. Hann hafi vitað lítið um þá staði sem hann kvaðst ætla að skoða. Þá hafi kærandi greint frá því að hafa komið einu sinni áður til landsins og þá dvalið í 20 daga. Að mati lögreglu væri tilgangur dvalar kæranda sem ferðamaður ósannfærandi með tilliti til fyrri ferðasögu hans, ásamt ósannsögli um fyrri dvöl, bæði er varðar tilgang og lengd dvalar, sbr. c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Þá bera gögn málsins einnig með sér að kærandi hafi brotið gegn lögum um útlendinga varðandi hámarksdvalartíma og væri auk þess með réttarstöðu sakbornings í tveimur sakamálum frá fyrri komu sinni. Að mati lögreglu varðaði háttsemi hans frávísun á grundvelli e-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga þar sem sérstök ástæða væri til að óttast um að framinn yrði refsiverður verknaður hér á landi sem varðaði fangelsi lengur en þrjá mánuði. Vísar lögregla einkum til lögskýringargagna varðandi ítrekunarhættu einstaklinga sem áður hafa brotið af sér.
Samkvæmt framangreindu taldi lögregla að heimilt væri að frávísa kæranda á grundvelli c-, og e-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Við útfyllingu frávísunareyðublaðsins hafi þó verið hakað í b-, og c-liði 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga í stað c-, og e-liða sömu lagagreinar.
Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 18. mars 2024. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 42. gr. reglugerðar um útlendinga var kæranda skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 16. apríl 2024. Talsmaður kæranda lagði fram greinargerð vegna málsins 2. apríl 2024. Athugasemdir lögreglu vegna málsins voru lagðar fram 8. ágúst 2024. Athugasemdir lögreglu voru sendar talsmanni kæranda með tölvubréfi, dags. 12. ágúst 2024. Hinn 14. ágúst 2024 lagði talsmaður kæranda fram andmæli vegna athugasemda lögreglu.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í röksemdum kæranda er greint frá því að hann sé albanskur ríkisborgari en með atvinnu- og dvalarleyfi í gildi í Grikklandi. Hann hafi komið til landsins frá Rómarborg og átt bókaðan farmiða aftur úr landi. Kærandi kveðst hafa átt bókaða gistingu hér á landi, hann hafi verið með ferðaplön og átt nægt fé til framfærslu. Eftir afskipti lögreglu kveðst kærandi hafa óskað eftir að ráðfæra sig við lögmann en honum hafi verið neitað um það, sem kærandi telji alvarlegt brot gegn grundvallarréttindum sínum. Þar að auki hafi enginn túlkur verið kallaður til. Kæranda hafi síðan verið birt ákvörðun um frávísun, sbr. b-, og c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga en kærandi kannast ekki við að vera í endurkomubanni. Þá kveðst kærandi hafa óskað eftir því að fá að borða á meðan hann var í haldi lögreglu, en telur lögreglu hafa skammtað sér naumt.
Vísað er til hinnar kærðu ákvörðunar og lagagrundvallar hennar. Kærandi kannast ekki við endurkomubann á Schengen-svæðið og telur skilyrði b-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga ekki uppfyllt í málinu. Þá kveðst kærandi hafa gert ítarlega grein fyrir ástæðu komu sinnar, hann hafi átt farmiða aftur úr landi, bókaða gistingu, og bókaðan húsbíl sem hann hugðist nýta til ferðalags um landið. Kærandi telur að réttur til mannhelgi og frelsis hafi verið skertur, sbr. 5. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 67. gr. stjórnarskrárinnar. Kærandi telur að undanþágur frá framangreindum ákvæðum þurfi að vera skýrar og telur frjálslega beitingu lögreglu á ákvæðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, þar sem 10. gr. stjórnsýslulaga sé virt að vettugi, óboðlega stjórnsýslu. Kærandi vísar til þess að ákveðið verklag hafi skapast hjá embætti lögreglustjórans á Suðurnesjum, þar sem farið sé fram með offorsi og án fullnægjandi rannsóknar, sem endi með íþyngjandi ákvörðunum gagnvart ferðamönnum. Kærandi telur að hann hafi ekkert unnið sér til sakar, annað en að vera af Austur-Evrópsku bergi brotinn, sem brjóti í bága við 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar.
Loks vísar kærandi til jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og úrskurðar kærunefndar nr. 585/2023, dags. 18. október 2023 en hann telur málsatvik málanna áþekk og telur kærunefnd að vissu leyti bundna af fyrri úrskurðum sínum.
Í andmælum kæranda, dags. 14. ágúst 2024, vegna athugasemda lögreglu er vísað til þess að ekki hafi verið gefnar út ákærur né sektargerðir vegna umræddra sakamála sem lögregla vísar til í rökstuðningi sínum. Í því sambandi vísar kærandi til meginreglunnar um að hann teljist saklaus uns sekt er sönnuð, sbr. 2. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þá telur kærandi fullyrðingar lögreglu á mörkum þess að teljast refsiverð og bótaskyld meiðyrði í skilningi 235. eða 236. gr. almennra hegningarlaga. Að auki vísar kærandi til mistaka lögreglu varðandi tilvísun til lagaákvæða og reifar loks niðurstöðu kærunefndar í úrskurði nefndarinnar nr. 462/2024, dags. 8. maí 2024.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 9. mars 2024, byggir á b-, og c-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.
Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er auk þess með dvalarleyfi í Grikklandi. Hann þarf ekki vegabréfsáritun til landgöngu, sbr. viðauka 9 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022 og má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili en nýtur ekki sömu réttinda til frjálsrar farar líkt og EES- eða EFTA-borgarar.
Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt athugasemdum lögreglustjórans á Suðurnesjum stóð til að frávísa kæranda á grundvelli e-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvæðinu er heimilt að vísa útlendingi frá landinu við komu ef hann hefur hlotið refsingu eins og greinir í c- eða d-lið 1. mgr. 98. gr. eða b- eða c-lið 1. mgr. 99. gr. eða sérstök ástæða er af öðrum ástæðum til að óttast að hann muni fremja hér á landi eða öðru norrænu landi refsiverðan verknað sem varðað getur fangelsi lengur en þrjá mánuði.
Í frumskýrslu lögreglu, dags. 10. mars 2024, kemur fram að kæranda hafi verið tilkynnt að til stæði að honum yrði vísað frá á grundvelli c-, og e-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Þrátt fyrir að það komi ekki fram í hinni kærðu ákvörðun tilvísun til e-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kæranda var þess í stað vísað frá á grundvelli b-liðar sama ákvæðis. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að lögregla hafi breytt og leiðrétt ákvörðun sína né afturkallað hana og tekið nýja ákvörðun, sbr. til hliðsjónar 23. og 25. gr. stjórnsýslulaga. Því verður lagt til grundvallar að hin kærða ákvörðun hafi að hluta verið reist á b-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt síðastnefndu ákvæði er heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu ef honum hefur verið vísað úr landi hér eða í öðru norrænu ríki, endurkomubann er enn í gildi og honum hefur ekki verið veitt heimild til að koma til landsins. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga kemur fram að ákvæðið byggist á f-lið 1. mgr. 6. gr. norræna vegabréfaeftirlitssamningsins en samkvæmt því ákvæði er heimilt að vísa frá útlendingi sem í einhverju aðildarríkjanna er færður á skrá yfir útlendinga sem vísað hefur verið úr landi. Þrátt fyrir það er íslenskum stjórnvöldum heimilt að leyfa þeim sem er með endurkomubann að koma til landsins. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kæranda hafi verið vísað úr landi hér eða í öðru norrænu ríki né að endurkomubann sé í gildi. Því voru skilyrði b-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga ekki uppfyllt við komu kæranda til landsins 9. mars 2024 og verður sá hluti hinnar kærðu ákvörðunar felldur úr gildi.
Í c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.
Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen borders code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA-borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.
Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.
Við mat á því hvort skilyrðum c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga sé fullnægt er líkt og áður greinir unnt að líta til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri, með síðari breytingum, en ákvæðið mælir fyrir um ákveðin hlutlæg skilyrði sem lögreglu er heimilt að krefja þriðja ríkis borgara um á landamærunum. Fyrir liggur að kærandi sem ríkisborgari Albaníu og dvalarleyfishafi í Grikklandi má dvelja hér á landi í 90 daga á hverju 180 daga tímabili. Líkt og fram kemur í athugasemdum lögreglu dvaldi kærandi hér á landi frá 20. mars til 8. júlí 2023, eða 21 degi lengur en honum er heimilt. Við komu til landsins hafði hann upplýst lögreglu um að hann hygðist dvelja í 5-7 daga og skoða landið sem ferðamaður. Samkvæmt gögnum málsins, og fyrirliggjandi lögregluskýrslum, hafi kærandi á hinn bóginn nýtt dvalartíma sinn á Íslandi til þess að stunda meint afbrot, þ.m.t. vörslu, dreifingu og sölu fíkniefna ásamt peningaþvætti.
Í hinni kærðu ákvörðun og fylgigögnum til stuðnings ákvörðuninni, þ.m.t. frumskýrslu lögreglu, er greint frá afskiptum lögreglu og afstöðu kæranda til málsins. Aðspurður um fyrri dvöl kvaðst kærandi hafa verið hér á landi í 20 daga sem ferðamaður sem er í töluverðu ósamræmi við aðrar lögregluskýrslur sem fyrir liggja í máli kæranda. Ekki koma fram skýringar á þessu misræmi, né á því hvers vegna kærandi dvaldi lengur en honum var heimilt samkvæmt lögum né af hverju hann hafi ekki staðið við ferðaáætlun sína. Við komu kæranda til landsins 9. mars 2024 var málatilbúnaður hans áþekkur, þ.e. að koma til landsins í 5-7 daga sem ferðamaður. Af frumskýrslu málsins má ráða að þekking kæranda á eigin ferðaáætlun hafi verið takmörkuð, og þá verður ekki ráðið af öðrum gögnum málsins að hann hafi verið búinn að bóka sér skipulagða ferð eða bílaleigubifreið. Að teknu tilliti til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að málatilbúnaður kæranda sé ótrúverðugur og hafi kærandi ekki getað leitt líkur að þeim tilgangi sem hann hafi gefið upp fyrir dvöl sinni hér á landi. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.
Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga staðfest.
Tilkynningarskylda hjá lögreglu
Í málatilbúnaði kæranda er gerð krafa þess efnis að felld verði úr gildi ákvörðun lögreglu um að gera kæranda að sæta tilkynningarskyldu á grundvelli g-liðar 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið mælir fyrir um heimild til þess að skylda útlending til að sinna reglulegri tilkynningarskyldu um veru sína hér á landi eða að dveljast á ákveðnum stað. Ákvæði g-liðar tilgreinir að ráðstöfunin sé gerð þegar útlendingur uppfyllir ekki skilyrði fyrir komu til landsins eða vafi leikur á því hvort útlendingur uppfylli skilyrði fyrir komu til landsins. Ráðstöfunin sem kærandi undirritaði vísaði einnig til 3. mgr. 114. gr. laga um útlendinga en ákvæðið mælir fyrir um rétt útlendings til fá skorið úr því fyrir dómstólum hvort skilyrði fyrir ákvörðun skv. 1. mgr. séu til staðar og hvort grundvöllur sé fyrir að framfylgja ákvörðuninni. Um slíka meðferð máls vísast til XV. kafla laga um meðferð sakamála. Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða kærunefndar að endurskoðun á ákvörðunum lögreglu sem teknar eru á grundvelli 114. gr. laga um útlendinga sé á höndum dómstóla en ekki kærunefndar útlendingamála. Verður þeim hluta málsins því vísað frá kærunefnd.
Athugasemdir kæranda við málsmeðferð lögreglu
Í málatilbúnaði kæranda kemur m.a. fram að kæranda hafi verið neitað um aðstoð lögmanns auk þess sem að túlkur hefði ekki verið kallaður til. Þvert á móti kemur fram í hinni kærðu ákvörðun og fylgigögnum hennar að kærandi hafi notað aðstoðar túlks frá túlkaþjónustunni Language Line. Þar að auki kemur fram í hinni kærðu ákvörðun að kærandi hafi verið fyllilega upplýstur um réttindi sín samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Loks bendir kærunefnd á að hlutverk nefndarinnar er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana sem teknar eru á grundvelli laga um útlendinga. Athugasemdir eða umkvartanir vegna aðbúnaðar og framkvæmdar lögreglu á ákvörðunum stjórnvalda er unnt að bera undir nefnd um eftirlit með lögreglu eða héraðssaksóknara eftir ákvæðum VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996. Með sömu rökum bendir nefndin á það að hlutverk hennar er ekki að hafa afskipti af störfum lögreglu við meðferð einstakra sakamála eða athugasemda kæranda um hugsanlega refsiverð og bótaskyld meiðyrði. Að teknu tilliti til framangreinds gerir kærunefnd ekki athugasemdir við málsmeðferð lögreglu í máli kæranda sem lauk með töku ákvörðunar, dags. 9. mars 2024.
Úrskurðarorð
Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.
Valgerður María Sigurðardóttir
Gunnar Páll Baldvinsson Sandra Hlíf Ocares