05 september 2024

Úrskurður nr. 885/2024

Hinn 5. september 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 885/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24030173

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 27. mars 2024 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðun Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsókn [...], fd. [...], ríkisborgara Nígeríu (hér eftir kærandi), um alþjóðlega vernd og vísa honum frá landinu.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kæranda til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærandi gerir kröfu um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að umsókn hans verði tekin til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga.

2 Málsmeðferð

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 3. nóvember 2023. Við leit að fingraförum kæranda í Eurodac gagnagrunninum, sama dag, kom í ljós að fingraför hans höfðu verið skráð í grunninn af yfirvöldum á Möltu. Hinn 13. nóvember 2024 var beiðni um viðtöku kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda á Möltu, sbr. b-lið 1. mgr. 18. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá yfirvöldum á Möltu, dags. 27. nóvember 2023, samþykktu þau viðtöku kæranda á grundvelli d-liðar 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 23. febrúar 2024, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 27. mars 2024 að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að honum skyldi vísað frá landinu. Útlendingastofnun taldi að kærandi hefði ekki slík tengsl við Ísland að nærtækast væri að hann fengi hér vernd eða að sérstakar ástæður mæltu annars með því að taka bæri umsókn kæranda til efnismeðferðar, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærandi yrði sendur til viðtökuríkis. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda sama dag og barst greinargerð kæranda 8. apríl 2024 ásamt fylgigögnum. Frekari gögn bárust frá kæranda 13. júní 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð kæranda er vísað til greinargerðar til Útlendingastofnunar og viðtals hans hjá stofnuninni hvað málavexti varðar og aðstæður í viðtökuríki.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda falli undir 2. mgr. 36. gr. laganna. Kærandi vísar til 32. gr. a og 32. gr. b reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum. Kærandi telji sérstakar ástæður vera uppi í málinu þar sem hann glími við andleg veikindi auk þess sem hann hafi verið útilokaður frá heilbrigðisþjónustu í viðtökuríki. Heilsufar kæranda leiði enn fremur til þess að hann sé ófær um að gæta réttinda sinna og eftir atvikum skilja þau sjónarmið sem ákvarðanir í máli hans byggi á. Kærandi telji að maltnesk yfirvöld hafi ekki staðið að málsmeðferð hans með fullnægjandi hætti en hann hafi ekki notið viðeigandi aðstoðar við málsmeðferð sína. Kæranda hafi ekki staðið til boða grunnþjónusta og aðgengi að verndarkerfinu á Möltu eins og haldið sé fram í ákvörðun Útlendingastofnunar. Kærandi glími við [...] sem lýsi sér í ranghugmyndum, ofskynjunum og hugsanatruflunum sem leiði til þunglyndis. Er kærunefnd hvött til að afla frekari heilsufarsgagna vegna ástands hans. Kærandi gerir athugasemd við staðhæfingu Útlendingastofnunar um að hann þjáist ekki af miklum og alvarlegum veikindum og vísar til fyrirliggjandi heilsufarsgagna. Jafnframt vísar kærandi til þess að [...] hans falli undir ósakhæfisskilyrði 15. gr. almennrar hegningarlaga nr. 19/1944.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda falli undir 3. mgr. 36. gr. laganna þar sem hann telji að endursending til Möltu muni leiða til þess að hann verði sendur aftur til heimaríkis. Frestur til að kæra mál hans sé liðinn á Möltu og alls óvíst hvort honum takist að fá mál sitt endurupptekið.

4 Umsókn um alþjóðleg vernd

4.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla sem máli skipta við úrlausn umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

4.2 Aðstæður kæranda

Kærandi er karlmaður um [...]sem staddur er hér á landi einsamall. Kærandi greindi frá því að eiga eitt barn sem búsett væri í Frakklandi. Samkvæmt gögnum málsins yfirgaf kærandi heimaríki 2019, fór til Líbíu og þaðan til Möltu árið 2020 og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd þar 15. desember 2020. Kærandi dvaldi á Möltu þar til hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 3. nóvember 2023. Kærandi greindi frá því að hann hafi fengið synjun á umsókn sinni á Möltu og óttist að yfirvöld þar í landi muni endursenda hann til heimaríkis. Þá hafi hann ekki haft aðgang að heilbrigðisþjónustu á Möltu og orðið fyrir fordómum. Hann hafi orðið fyrir árás í heimaríki og sé með ör um allan líkamann eftir það. Kærandi greindi frá því að glíma við geðræn vandamál í kjölfar þessa atburðar í heimaríki og taki inn geðlyf.

4.3 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

c. heimilt sé að krefja annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð er fram hér á landi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda.

Í III. kafla Dyflinnarreglugerðarinnar koma fram viðmið, í ákveðinni forgangsröð, um hvaða ríki skuli bera ábyrgð á umsókn um alþjóðlega vernd. Ábyrgð Möltu á umsókn kæranda er byggð á d-lið 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar þar sem kærandi hafi fengið synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd þar í landi. Af þeim sökum skal kærandi endursendur til Möltu enda bera maltnesk yfirvöld ábyrgð á umsókn hans samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni.

4.4 Landaupplýsingar

Lagt hefur verið mat á aðstæður á Möltu,m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum:

2023 – Country Reports on Human Rights Practices – Malta (United States Department of State, 22. apríl 2024);
Amnesty International Report 2022/23 – The State of the World’s Human Rights (Amnesty International, 27. mars 2023);
Asylum Information Database, Country Report: Malta (European Council on Refugees and Exiles, apríl 2023);
ECRI Report on Malta (fifth monitoring cycle) (European Commission against Racism and Intolerance, 15. maí 2018);
Freedom in the World 2023 – Malta (Freedom House, mars 2023);
Progress Report 2018: A Global Strategy to Support Governments to End the Detention of Asylum seekers & Refugees, 2014-2019 (UN High Commissioner for Refugees (UNCHR), febrúar 2019);
Submission by the United Nations High Commissioner for Refugees. For the Office of the High Commissioner for Human Rights‘ Compilation Report Universal Periodic Review: Malta (UN High Commissioner for Refugees (UNHCR), júlí 2018);
Upplýsingar af vefgátt um evrópsk réttarkerfi (e. European e-Justice Portal) (https://e-justice.europa.eu);
Upplýsingar af vefsíðu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna (http://www.unhcr.org.mt);
Upplýsingar af vefsíðu IPCAN (e. Independent Police Complaints Authorities Network) (www.ipcan.org);
Upplýsingar af vefsíðu lögreglunnar á Möltu (https://pulizija.gov.mt/en/Pages/Home.aspx);
Upplýsingar af vefsíðu maltneskra yfirvalda (https://deputyprimeminister.gov.mt/en/Pages/health.aspx) og
Upplýsingar af vefsíðum Report Racism Malta og Reporting Hate: (www.reportracism-malta.org) og (reportinghate.eu).

Malta er eitt af aðildarríkjum Evrópusambandsins og því bundið af reglum sambandsins við málsmeðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd, t.a.m. tilskipunum sambandsins um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd nr. 2013/32/EU, um móttökuaðstæður nr. 2013/33/EU og um lágmarksviðmið til þess að teljast flóttamaður nr. 2011/95/EU. Þá hefur Malta verið aðili að Evrópuráðinu frá 29. apríl 1965 og fullgilti mannréttindasáttmála Evrópu árið 1967. Malta fullgilti samninga Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð og um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi 13. september 1990 og barnasáttmálann 30. september 1990. Þá gerðist ríkið aðili að Flóttamannasamningnum 17. júní 1971.

Í skýrslu European Council on Refugees and Exciles (ECRE) frá 2023 kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd sem séu sendir til Möltu á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar geti lagt fram umsókn hjá útlendingayfirvöldum þar í landi (e. International Protection Agency, IPA), sem taki ákvarðanir er varða umsóknir um alþjóðlega vernd á Möltu. Fram kemur að umsækjendur séu boðaðir til viðtals þar sem þeir eigi rétt á aðstoð túlks. Fram kemur í skýrslu ECRE að umsækjendur um alþjóðlega vernd geti kært ákvarðanir útlendingayfirvalda innan tveggja vikna til kærunefndar útlendingamála (e. International Protection Appeals Tribunal, IPAT). Úrskurður kærunefndar sé endanleg niðurstaða í máli umsækjanda um alþjóðlega vernd en hægt sé að bera hann undir maltneska dómstóla.

Samkvæmt skýrslu ECRE heyri þjónusta við umsækjendur um alþjóðlega vernd undir velferðarstofnun (e. Agency for the welfare of Asylum-Seekers, AWAS). Stofnunin beri ábyrgð á búsetuúrræðum og félagslegri aðstoð fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd. Samkvæmt fyrrgreindri skýrslu sé takmarkað aðgengi að búsetuúrræðum vegna fjölgunar umsækjenda en fjölskyldur og einstaklingar í viðkvæmri stöðu hafi forgang að úrræðunum. Sérstakar móttökumiðstöðvar hýsi fjölskyldur, einstæðar konur og viðkvæma einstaklinga. Fjölskyldur og einstaklingar í viðkvæmri stöðu fái að dvelja í úrræði á vegum AWAS í eitt ár en að því liðnu geti þeir leitað til félagsþjónustu á Möltu. Þá geti einstæðir karlmenn dvalið í úrræðum AWAS í sex mánuði sem hægt sé að framlengja sé umsækjandi í viðkvæmri stöðu. Umsækjendur sem dvelji í opnum rýmum í móttökumiðstöðvum eigi rétt á dagpeningum, aðgengi að heilbrigðisþjónustu og aðgengi að menntun til sextán ára aldurs. Samkvæmt skýrslu ECRE eigi umsækjendur um alþjóðlega vernd rétt á að stunda atvinnu á Möltu og eigi börn umsækjenda rétt á menntun til 16 ára aldurs. Þá kemur fram að lög á Möltu kveði á um rétt umsækjenda um alþjóðlega vernd að heilbrigðisþjónustu. Í reglugerð um móttöku umsækjenda um alþjóðlega vernd kemur fram að umsækjendum skuli veitt bráðaþjónusta og nauðsynleg meðferð við sjúkdómum og alvarlegum geðsjúkdómum. Umsækjendur um alþjóðlega vernd sem dvelji utan móttökumiðstöðva fái jafnframt aðgang að heilbrigðisþjónustu á vegum ríkisins en sá hópur mæti stundum tungumálaerfiðleikum. Mat á viðkvæmri stöðu fari fram hjá AWAS og sé m.a. tekið mið af því hvort umsækjandi hafi verið alvarlega veikur, eigi við andleg vandamál að stríða eða glími við fötlun og fari stuðningur við umsækjanda eftir stöðu hans og þörfum. Einstaklingar í viðkvæmri stöðu geti sem dæmi verið fylgdarlaus börn, þungaðar konur, einstæðir foreldrar með ung börn og þolendur ofbeldis.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að stjórnarskrá Möltu leggi bann við mismunun á grundvelli kynþáttar og kyns. Í framangreindri skýrslu European Commission against Racism and Intolerance (ECRI) frá árinu 2018 kemur m.a. fram að flóttamenn og innflytjendur sæti mismunun á Möltu, þ. á m. á vinnumarkaði, en að maltnesk yfirvöld framfylgi aðgerðaráætlun gegn kynþáttahyggju og útlendingahatri (e. National Action Plan Against Racism and Xenophobia), sem gefin hafi verið út árið 2010. Telji einstaklingar á sér brotið geti þeir m.a. leitað til nefndar um opinbera þjónustu (e. Public Service Commission), jafnréttisnefndar (e. National Commission for the Promotion of Equality), umboðsmanns þingsins (e. Parliamentary ombudsman) og dómstóla. Ekki liggi fyrir sundurliðuð, opinber gögn um hatursglæpi á Möltu, s.s. um tíðni þeirra, kærufjölda, fjölda mála sem sæti ákæru o.s.frv. Hatursglæpir, þ. á m. á grundvelli kynþáttar, séu refsiverðir samkvæmt maltneskum hegningarlögum. Samkvæmt framangreindri skýrslu ECRI skorti þó eftirfylgni með löggjöfinni, fá mál séu kærð og lágt hlutfall kærumála sæti ákæruferli.

Í skýrslu ECRE kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd sem fengið hafa synjun á umsóknum sínum um alþjóðlega vernd geti lagt fram viðbótarumsókn ef fyrir liggi nýjar upplýsingar sem ekki hafi legið fyrir á fyrri stigum málsmeðferðarinnar. Umsækjendum beri að leggja fram gögn sem annað hvort viðkomandi var ekki kunnugt um eða ekki hafi verið möguleiki á að leggja fram á fyrri stigum. Útlendingayfirvöld (IPA) leggi mat á það hvort viðbótarumsókn skuli tekin til greina en þá sé heimilt að kalla umsækjendur til viðtals. Stjórnvöld veiti ekki gjaldfrjálsa lögfræðiaðstoð á þessu stigi málsins og því þurfi umsækjendur að reiða sig á frjáls félagasamtök eða greiða úr eigin vasa. Engin takmörk séu á því hversu oft sé hægt að leggja fram viðbótarumsókn svo framarlega sem ný gögn liggi fyrir í málinu.

Þolendur afbrota geti leitað til lögregluyfirvalda á Möltu en á heimasíðu lögreglunnar kemur fram að einstaklingar geti tilkynnt um brot til lögreglunnar á lögreglustöð eða í gegnum síma. Þá sé einnig hægt að tilkynna í gegnum rafrænt kerfi á vefsíðu lögreglunnar. Þolendur geti gengið út frá því að komið verði fram við þá af virðingu óháð menningu, kynþætti, kyni eða öðrum þáttum. Þá kemur fram á vefgátt um evrópsk réttarkerfi (e. European e-Justice Portal) að útlendingar á Möltu sem séu þolendur afbrota og tali hvorki né skilji maltnesku eða ensku geti lagt fram kæru til lögreglu á sínu móðurmáli og eigi rétt á nauðsynlegri aðstoð við það, s.s. túlkaþjónustu. Jafnframt geti þau leitað til samtakanna Victim Support og tilkynnt um hatursglæpi á þar til gerðum vefsíðum, www.reportracism-malta.org og reportinghate.eu. Þá kemur fram á framangreindri vefsíðu IPCAN að umboðsmaður maltneska þingsins fari með rannsókn á embættisverkum maltnesku lögreglunnar.

4.5 Niðurstaða um 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef svo stendur á sem greinir í 1. mgr. skal þó taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef útlendingurinn hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því.

Í 1. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur fram að með sérstökum ástæðum samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé átt við einstaklingsbundnar ástæður er varða umsækjanda sjálfan. Þá eru í 2. og 3. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar talin upp viðmið í dæmaskyni sem leggja skuli til grundvallar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi en þau viðmið varða aðallega alvarlega mismunun eða alvarleg veikindi. Þar segir:

Ef umsækjandi mun eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða ef umsækjandi getur vænst þess að staða hans, í ljósi framangreindra ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, ef umsækjandi glímir við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum er aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Meðferð telst, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð er til í viðtökuríkinu en viðkomandi muni ekki standa hún til boða, eða ef umsækjandi, vegna þungunar, stendur ekki til boða fullnægjandi fæðingaraðstoð í viðtökuríki.

Að öðru leyti en talið er upp hér að framan hefur heilsufar umsækjanda takmarkað vægi við mat á því hvort umsókn hans verði tekin til efnislegrar meðferðar hér á landi nema ástæðan sé talin það einstaklingsbundin og sérstök að ekki verði fram hjá henni litið. Efnahagslegar ástæður geta ekki talist til sérstakra ástæðna.

Orðalagið „muni eiga“ í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar felur ekki í sér kröfu um afdráttarlausa sönnun þess að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun sem leiði til þess að hann muni eiga erfitt uppdráttar heldur að leitt sé í ljós að tilteknar líkur séu á að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun. Verður því að sýna fram á að umsækjandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun af þeim toga, með þeim afleiðingum, og af því alvarleikastigi sem ákvæðið lýsir. Ekki nægir að aðeins sé til staðar möguleiki á að slíkri mismunun. Af því leiðir að þó svo að dæmi séu um að einstaklingar í sambærilegri stöðu og umsækjandi í viðtökuríki hafi orðið fyrir alvarlegri mismunun af þeim toga sem 32. gr. a reglugerðar um útlendinga mælir fyrir um telst umsækjandi ekki sjálfkrafa eiga slíkt á hættu heldur þarf að sýna fram á að verulegar ástæður séu til að ætla að umsækjandi, eða einstaklingur í sambærilegri stöðu og umsækjandi, verði fyrir slíkri meðferð.

Við mat á því hvort umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi í skilningi 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar, verður m.a. litið til heilsufarsgagna málsins og hlutlægra og trúverðugra gagna um hvort sú heilbrigðisþjónusta sem umsækjandinn þarfnast sé honum aðgengileg í viðtökuríki.

Kærandi er karlmaður um [...]. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið þvingaður til að ganga til liðs við samfélag sem faðir hans tilheyrði í heimaríki. Ráðist hafi verið á hann og hann beri ör eftir það. Kærandi glími við geðræn vandamál og taki inn geðlyf. Í komunótum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 14. nóvember 2023 til 16. janúar 2024, kemur m.a. fram að kærandi hafi greint frá [...] vegna áfalla sem hann hafi orðið fyrir í heimaríki. Kærandi hafi hitt heimilislækni á Göngudeild sóttvarna sem hafi vísað honum á Bráðaþjónustu geðsviðs. Í Göngudeildarskrá frá Bráðaþjónustu geðsviðs, dags. 16. janúar 2024, kemur m.a. fram að læknir á Göngudeild sóttvarna hafi lýst því að kærandi hafi verið í stjarfa á biðstofu og haft miklar áhyggjur af honum. Kærandi hafi verið með [...] og svefn verið í ólagi sem gæti skýrt þau. Kærandi hafi ekki verið metinn í bráðri sjálfsvígshættu en krónísk hætta talin vera til staðar. Kærandi hafi fengið með sér svefnlyf. Í komunótu frá Bráðaþjónustu geðsviðs, dags. 26. janúar 2024, kemur m.a. fram að kærandi hafi verið fluttur þangað með sjúkrabíl. Kærandi hafi verið metinn í [...] og verið lagður inn. Kærandi hafi verið með aðsóknarkennd, raddir og stjórnunarranghugmyndir. Kærandi hafi lokað sig af inn á baði í búsetuúrræði sínu og hótað sjálfsskaða. Kærandi hafi verið í þörf fyrir áframhaldandi innlögn til að kortleggja betur [...] en hann hafi óskað eftir útskrift. Kæranda hafi verið gert að mæta í eftirlit á Göngudeild sóttvarna og koma í endurmat á Bráðamóttöku geðsviðs daginn eftir. Í Göngudeildarskrá frá bráðamóttöku geðsviðs, dags. 27. janúar 2024, kemur m.a. fram að hann hafi mætt þangað í endurmat. Kærandi hafi verið útskrifaður og gert að mæta í endurmat auk þess sem hann hafi fengið geðlyf með sér. Í Göngudeildarskrá frá Bráðaþjónustu geðsviðs, dags. 30. janúar til 2. febrúar 2024, kemur fram að kærandi hafi komið í endurmat. Kærandi hafi greint frá því að líðan sín væri ekki góð og að hann væri þungur í skapi. Kærandi hafi heyrt raddir og eigi erfitt með öndun. Kærandi hafi ekki verið metinn í sjálfsvígshættu í viðtali. Kærandi hafi lagst inn á geðdeild. Kærandi sé líklega með [...] og hann fái hugrof og óminni í tengslum við það. Kærandi sé með miklar martraðir um þau áföll sem hann hafi orðið fyrir. Kærandi hafi óskað eftir útskrift og haft samband við Göngudeild sóttvarna m.t.t. eftirfylgdar og sálfræðiþjónustu. Kærandi hafi fengið geðlyf með sér heim við útskrift. Í komunótu frá sálfræðingi á Göngudeild sóttvarna, dags. 8. febrúar 2024, kemur fram að kærandi hafi greint frá því að lyf sín væru búin og að hann væri þörf fyrir endurnýjun, en þau hafi hjálpað honum. Kærandi hafi greint frá því að líða mjög illa og að hann vilji fara aftur á geðdeild. Í komunótum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 13. til 26. febrúar 2024, kemur fram að kærandi hafi komið þangað í eftirfylgni. Kærandi hafi greint frá því að svefn væri betri en að hann sé hræddur við að verða sendur aftur til heimaríkis. Kærandi hafi fyllt út sjálfsmatslista. Að mati heimilislæknis á Göngudeild sóttvarna sé kærandi með alvarleg einkenni áfallastreituröskunar. Mikilvægt sé að kærandi sæki viðtalsmeðferð hjá heimilislækni eða sálfræðingi. Meðferð við áfallastreitu muni taka langan tíma og mikilvægt sé að fylgjast með lyfjameðferð vegna aukaverkana og virkni lyfja. Í komunótum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 8. mars til 22. apríl 2024, kemur m.a. fram að kærandi hafi komið í viðtalsmeðferð vegna [...]. Þá hafi kærandi komið í eftirfylgni 22. mars 2024 þar sem hann hafi greint frá þreytu, höfuðverk og stanslausum hugsunum auk þess sem hann fái martraðir. Lyfjaskammtur hafi verið hækkaður og því sé kærandi í þörf fyrir endurnýjun lyfja. Jafnframt hafi kærandi greint frá meltingartruflunum sem læknir hafi tengt við streitu. Í eftirfylgni á Göngudeild sóttvarna 2. apríl 2024, hafi kærandi greint frá því að líða betur og hafa sofið vel. Kærandi hafi virkað hress og kátur og hann beðinn um að koma aftur eftir tvær vikur. Kærandi hafi komið á Göngudeild sóttvarna í eftirfylgni. Kærandi hafi fengið synjun frá Útlendingastofnun og líði verr andlega. Kærandi hafi fengið fræðslu um leiðir til að minnka kvíða. Í samskiptaseðli hjúkrunar á Göngudeild sóttvarna, dags. 30. apríl til 3. júní 2024, kemur m.a. fram að kærandi hafi komið í stuðningsviðtal en hann hafi sofið illa undanfarið. Kærandi hafi ekki leyst út svefnlyf en hann eigi lyfseðil. Kærandi hafi sparkað fast í vegginn við rúm sitt í kjölfar martraðar og sé nú bólginn á rist og haltri. Kærandi hafi virst þreyttur og tali hægt. Kæranda hafi verið bent á að leysa út svefnlyf og taka inn verkjalyf. Kærandi hafi jafnframt greint frá örum hjartslætti og hita að innan sem hafi verið talin kvíðatengd einkenni. Kærandi hafi lýst áhyggjum af endursendingu til Möltu.

Kæranda var leiðbeint í viðtali hjá Útlendingastofnun, 23. febrúar 2024, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem hann teldi hafa þýðingu fyrir mál sitt, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Þá var kæranda jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 27. mars 2024 um framlagningu frekari gagna í málinu. Frekari heilsufarsgögn bárust 8. apríl og 13. júní 2024. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu er mál kæranda nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar kæranda og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður hans. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kæranda geti haft áhrif á niðurstöðu málsins.

Gögn málsins bera ekki með sér að heilsufar kæranda sé með þeim hætti að hann teljist glíma við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, eins og segir í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Ekki eru forsendur til annars, í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir um aðstæður á Möltu, en að leggja til grundvallar við úrlausn málsins að kærandi geti fengið nauðsynlega heilbrigðisþjónustu, þ. á m. geðheilbrigðisþjónustu, þar í landi. Að framangreindu virtu mun kæranda standa til boða fullnægjandi heilbrigðisþjónusta þar í landi. Áréttað skal það sem kemur fram í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar, að meðferð við veikindum teljist, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana. Eru aðstæður kæranda tengdar heilsufari ekki þess eðlis að þær teljist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eða samkvæmt þeim viðmiðum sem talin eru upp í dæmaskyni í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Þá teljast heilbrigðisaðstæður kæranda ekki til ástæðna sem séu svo einstaklingsbundnar og sérstakar að ekki verði fram hjá þeim litið, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Samkvæmt 31. og 32. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar skal miðla upplýsingum um heilsufar umsækjenda um alþjóðlega vernd til yfirvalda í viðtökuríki, að uppfylltum skilyrðum ákvæðanna, þannig að flutningur viðkomandi fari fram með þeim hætti að heilsufari þeirra verði ekki stefnt í hættu.

Kærandi greindi frá því að hafa verið fangelsaður þegar hann kom til Möltu en þar hafi hann verið handjárnaður og búið við slæmar aðstæður í gámi. Kærandi óttist stjórnvöld á Möltu og greindi frá því að hafa orðið fyrir fordómum, m.a. af hálfu fangavarða. Framangreindar landaupplýsingar og gögn málsins, að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda, bera ekki með sér að hann muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar eða að hann geti af sömu ástæðu vænst þess að staða hans verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, sbr. áðurnefnd viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Þá benda gögnin til þess að í viðtökuríkinu sé löggæslan virk og telji kærandi sér mismunað eða óttist hann um öryggi sitt að einhverju leyti getur hann leitað sér aðstoðar hjá þar til bærum stjórnvöldum. Þá er ekkert sem bendir til þess að löggæsluyfirvöld á Möltu muni ekki veita kæranda viðeigandi vernd. Samkvæmt framangreindum heimildum kveða lög og stjórnarskrá Möltu á um sjálfstæði dómsvalds og stjórnvöld hafi almennt virt sjálfstæði og óhlutdrægni dómstóla. Þá kveði stjórnarskrá Möltu á um rétt til sanngjarnrar og opinberrar málsmeðferðar en dómsstólar hafi almennt framfylgt lögunum. Ef kærandi telur að hann hafi sætt refsingu eða varðhaldi að ósekju eru honum tæk úrræði á Möltu til að leita réttar síns. Þá getur kærandi lagt fram endurtekna umsókn á Möltu samkvæmt framanröktum landaupplýsingum.

Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda verður umsókn hans ekki tekin til efnismeðferðar vegna sérstakra ástæðna, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kvaðst í viðtali hjá Útlendingastofnun 23. febrúar 2024 ekki hafa sérstök tengsl við Ísland. Þar að auki er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærandi hafi slík tengsl við landið að beita beri ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka.

Kærandi lagði fram umsókn sína um alþjóðlega vernd hér á landi 3. nóvember 2023 og eru því ekki liðnir 12 mánuðir samkvæmt framangreindu. Verður umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar á þeim grundvelli.

4.6 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. sáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, en með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið. Í 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi er að finna sambærilegt ákvæði og í 3. gr. mannréttindasáttmálans.

Af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu og Evrópudómstólsins leiðir að þrátt fyrir að ríki hafi rétt til að stjórna hverjir dvelji á landsvæði þeirra geti flutningur einstaklings til annars ríkis falið í sér brot á banni við ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þetta á við ef veruleg ástæða er til að ætla að viðkomandi sé í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé andstæð ákvæðinu.

Meðferð viðtökuríkis og aðbúnaður umsækjanda þurfa að ná tilteknu alvarleikastigi til að fela í sér brot gegn banninu. Því alvarleikastigi er náð þegar sinnuleysi stjórnvalda ríkisins hefur þær afleiðingar að einstaklingur, sem að öllu leyti er háður stuðningi þess, verður í slíkri stöðu sárafátæktar að hann getur ekki mætt grundvallarþörfum sínum og grefur undan líkamlegri og andlegri heilsu hans eða setur hann í aðstöðu sem er ósamrýmanleg mannlegri reisn. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni verulega við brottvísun frá aðildarríki telst ekki nægjanlegt til að teljast vanvirðandi meðferð. Þá er ríkjum ekki skylt að sjá þeim sem njóta alþjóðlegrar verndar fyrir húsnæði eða fjárhagsaðstoð sem geri þeim kleift að viðhalda ákveðnum lífskjörum.

Gögn málsins bera með sér að meðferð stjórnvalda í viðtökuríki leggi einstaklingsbundið mat á aðstæður umsækjenda um alþjóðlega vernd. Ekkert bendir til að endursending kæranda til viðtökuríkis sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Þá benda öll gögn til þess að kærandi hafi raunhæf úrræði á Möltu, bæði að landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem tryggja að hann verði ekki sendur áfram til annars ríkis þar sem líf hans eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður og móttökuskilyrði á Möltu og einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda, hefur ekki verið sýnt fram á að hann eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd og flutningur hans til viðtökuríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt framansögðu verður umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

5 Frávísun

Kærandi kom hingað til lands 3. nóvember 2023 og sótti um alþjóðlega vernd sama dag. Eins og að framan greinir hefur umsókn hans um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð og hefur hann því ekki tilskilin leyfi til dvalar. Verður kæranda því vísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. og 5. mgr. 106. gr. laganna, enda hafði hann verið hér á landi í innan við níu mánuði þegar málsmeðferð umsóknar hans hófst hjá Útlendingastofnun.

Kærandi skal fluttur til Möltu innan tilskilins frests nema ákveðið verði að fresta réttaráhrifum úrskurðar þessa að kröfu kæranda, sbr. 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

6 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð: