Úrskurður nr. 1048/2024

Hinn 17. október 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1048/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24050090

Kæra [...] og barns hennar á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 10. maí 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 26. apríl 2024, um að synja kæranda og barni hennar, [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir A), um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi og barn hennar eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela og lagði fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og barn sitt 19. júní 2023. Kvaðst kærandi hafa sótt um vernd hér á landi þar sem hún hafi verið aðstoðarkona hjá stjórnarandstöðuflokknum Encuentro Ciudadano. Vegna stöðu hennar hafi lögreglumenn í heimaríki verið að fylgjast með henni og hún ekki upplifað sig örugga. Kærandi kvaðst hafa komið hingað til lands með yngri syni sínum, en hún sé fráskilin og eigi uppkominn son í heimaríki. Þá kvaðst kærandi hafa lokið grunnháskólanámi í ferðamálafræði, þjást af [...] og [...] og að sonur hennar væri við góða heilsu.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 19. mars 2024 ásamt löglærðum talsmanni og kvað helstu ástæður flótta síns vera vegna ótta við ofsóknir af hálfu lögreglu vegna starfa hennar sem bílstjóri fyrir ónefndan stjórnarandstöðuflokk í heimaríki. Kærandi hafi verið sjálfboðaliði fyrir flokkinn, en sé ekki skráð í hann. Kærandi hafi verið að keyra fólk og flokksmeðlimi og flytja varning, heilbrigðisgögn og eignir fólks á milli staða. Kærandi óttist jafnframt að verða beitt fjárkúgun, rænd eða sett í fangelsi vegna þátttöku sína í flokknum. Hún hafi einnig áhyggjur af öðru fólki sem taki þátt í starfi flokksins. Kærandi hafi byrjað að styðja flokkinn árið 2019 þegar hún hafi starfað í apóteki. Hún hafi stutt við heilbrigðisátak sem umræddur flokkur hafi staðið fyrir með því að verða flokknum úti um lyf og fara með á milli staða. Lögreglan hafi tvisvar stöðvað kæranda og tekið af henni lyf. Kvað kærandi það hafa verið vegna þess að þeir hafi vitað að hún hafi verið að styðja umrætt átak. Kærandi hafi aftur verið stöðvuð af lögreglunni þegar hún hafi verið að flytja heilbrigðisgögn á milli stað og tveir ótilgreindir lögreglumenn hafi tekið af henni gögnin. Stuttu seinna, eða í apríl 2023, hafi lögreglumenn spurt um kæranda í tvígang í hverfinu hennar. Um sé að ræða lögregluyfirvald sem kallist Sebin. Þá kvaðst kærandi hafa undirritað nafn sitt á Tascón listann árið 2003 og verið meinað frá því að starfa hjá opinberum stofnunum. Auk þess óttist kærandi að vera álitin föðurlandssvikari snúi hún aftur til heimaríkis. Þá hafi kærandi óttast um öryggi A og einungis farið með hann í skólann en hann hafi annars verið heima. A hafi gengið í einkarekinn grunnskóla.

A mætti til viðtals hjá Útlendingastofnun 26. mars 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og túlki. A greindi m.a. frá því að hafa flúið heimaríki með kæranda þar sem þeim hafi ekki liðið vel þar í landi og þar hafi ekki verið öruggt fyrir þau að vera. Einnig langi þeim að ferðast um heiminn. Í heimaríki hafi A búið í [...]. Foreldrar hans séu skilin og hann hafi búið með kæranda og köttunum þeirra. Eldri bróðir A hafi búið með þeim til ársins 2019, en þá hafi hann farið í meira nám og fengið vinnu. A kvaðst hafa gengið í skóla og að honum hafi verið fylgt í og úr skólanum þar sem ekki hafi verið öruggt fyrir hann að vera einn á ferð. Hann hafi átt vini í skólanum og hafi leikið við nágranna sína. Hann hafi þó ekki getað verið mikið úti að leika sér þar sem það hafi verið töluvert af heimilislausu fólki sem hafi búið í heimaborg hans. Þá greindi A frá því að vera heilsuhraustur og að hann hafi lítið þurft að leita til læknis í heimaríki. Hann hafi þó verið með [...] þegar hann var yngri og þá þurft oftar að leita á sjúkrahús. A hafi alltaf fengið nægilega mikið að borða í heimaríki og aðgengi að vatni hafi verið gott. Kvað A að kærandi hafi starfað í apóteki og að frá árinu 2019 hafi hún starfað við flutninga og sölu. Faðir hans hafi starfað sem vöruflutningabílstjóri.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda og barni hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljug innan frests sem henni hefði verið veittur yrði endurkomubann hennar fellt niður. Barni kæranda var brottvísað frá landinu. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 10. maí 2024 og kærunefnd barst greinargerð kæranda og barns hennar 24. maí 2024, ásamt fylgiskjölum.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi hafi komið hingað til lands með yngri syni sínum og að hún hafi flúið heimaríki sitt vegna ofsókna lögreglu vegna starfa hennar fyrir stjórnarandstöðuflokkinn Encuentro Ciudadano. Kærandi hafi verið virk í starfi stjórnarandstöðunnar frá árinu 2003, en árið 2019 hafi hún byrjað að styðja við áðurnefndan stjórnmálaflokk. Á sama tíma hafi kærandi starfað í apóteki og aðstoðað framangreindan flokk í heimaríki við að dreifa lyfjum til fólks í neyð. Kærandi hafi flutt lyf til færanlegra læknastöðva. Árið 2019 hafi lögreglan stöðvað för kæranda í tvígang og tekið af henni lyf sem hún hafi verið með í bifreið sinni. Hafi lögreglan síðar handtekið aðilann sem hafi stjórnað dreifingu lyfjanna. Stuttu áður en kærandi hafi lagt á flótta frá heimaríki hafi hún verið að flytja gögn, vörur og fólk á milli staða fyrir flokkinn. Árið 2022 hafi kærandi verið að sinna erindi fyrir flokkinn þegar hún hafi verið handtekin, haldið í bifreið gegn hennar vilja og yfirheyrð af lögreglu í þrjár til fjórar klukkustundir. Á meðan á yfirheyrslunni hafi staðið hafi sími hennar verið tekinn af henni. Lögreglan hafi spurt kæranda hvar áróðursefni flokksins væri geymt og hverjir veittu flokknum framlög eða stuðning. Hún hafi einnig verið spurð hverjir tækju á móti framlögum og sæu um skipulagningu og stefnu á svæðinu sem hún hafi starfað á. Lögreglan hafi jafnframt komið í þrígang í hverfi kæranda og spurst fyrir um hana. Kærandi sé einnig á lista stjórnvalda yfir pólitíska andstæðinga vegna stjórnmálaþátttöku hennar í Encuentro Ciudadano. Hún hafi sótt um störf hjá opinberum stofnunum en ekki fengið neitt starf vegna stjórnmálatengsla sinna. Þá sé kærandi enn fremur að flýja með A undan andlegu ofbeldi föður hans. Hann eigi við áfengisvandamál að stríða og í heimaríki hafi hann m.a. keyrt undir áhrifum áfengis einnig með barnið í bílnum. Í greinargerð er aðstæðum A einnig lýst. Þar kemur m.a. fram að A telji skólann sinn í heimaríki ekki vera öruggan. Honum hafi verið fylgt í og úr skólanum og öryggisvörður hafi tekið á móti honum á skólalóðinni til þess að fylgja honum inn í skólann. Hann hafi eytt mestum tíma sínum innandyra þar sem ekki hafi verið öruggt að vera úti að leika.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og fréttagreina og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Venesúela mótmælt. Einnig er vísað til sjö úrskurða kærunefndar útlendingamála um aðstæður og aðbúnað í Venesúela.

Kærandi krefst þess aðallega að henni og barni hennar verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi og barn hennar hafi flúið heimaríki sitt vegna ótta við að verða ofsótt af lögreglu vegna starfa kæranda fyrir stjórnarandstöðuflokkinn Encuentro Ciudadano. Þá byggir kærandi aðalkröfu sína janframt á því að hún og barn hennar tilheyri tilteknum þjóðfélagshópi í skilningi d-liðar 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga þar sem þau tilheyri hópi fólks sem flúið hefur óværð, óöryggi og ofbeldi af hálfu lögreglu í heimaríki. Jafnframt tilheyri kærandi hópi sem sé með aðrar stjórnmálaskoðanir en yfirvöld í heimaríki hennar.

Verði ekki fallist á aðalkröfu krefst kærandi þess til vara að henni og barni hennar verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi og barn hennar eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð og/eða að þau verði fyrir alvarlegum skaða í heimaríki sínu af völdum árása lögreglu sem njóti stuðnings yfirvalda. Auk þess vísar kærandi til almenns ástands í landinu og morðöldunnar sem þar hafi geisað undanfarinn áratug.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefst kærandi þess að henni og barni hennar verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu sína á því að ástandið sem hún og barn hennar myndu þurfa búa við í heimaríki nái því alvarleikastigi að sanngjarnt og eðlilegt sé að þeim verði veitt dvalarleyfi hérlendis af mannúðarástæðum. Þá telur kærandi að hún og barn hennar geti ekki fengið vernd í öðrum landshlutum Venesúela. Yfirvöld í landinu hafi hingað til ekki getað verndað borgara sína og séu sjálf sek um gróf mannréttindabrot gegn borgurum landsins.

Kærandi hefur jafnframt gert þá kröfu að máli hennar og barns hennar verði vísað til Útlendingastofnunar til nýrrar meðferðar, sbr. 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga, á grundvelli þess að mál þeirra hafi ekki verið nægilega rannsakað samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærandi telur að með endursendingu hennar og barns hennar til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki telur kærandi að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hinar kærðu ákvarðanir brjóti gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Viðtöl við umsækjendur eru ein mikilvægasta aðgerð stjórnvalda við rannsókn umsókna um alþjóðlega vernd. Kröfur til viðtala verður að meta með hliðsjón af rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og geta því verið misjafnar eftir því á hvaða atvik reynir hverju sinni. Í 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga kemur fram að viðtali skuli hagað þannig að sem mestar líkur séu á að aðstæður sem geti haft þýðingu fyrir umsókn umsækjanda upplýsist. Í því máli sem hér er til umfjöllunar fór fram efnisviðtal við kæranda. Vegna óskýrleika í endurriti viðtalsins fékk kærunefnd hjóðupptökuna af viðtali kæranda hjá Útlendingastofnun. Af endurriti viðtalsins og af upptökunni verður ekki annað ráðið en að framburður kæranda hafi ekki verið réttilega endurritaður og vantað hafi efnisleg atriði úr framburði kæranda í endurriti viðtalsins t.d. frásögn um Tascón listann. Áberandi er af endurriti viðtalsins og af upptökunni að sleppt hafi verið að endurrita mikið af því sem kærandi greindi frá í viðtalinu. Þá hafi starfsmaður Útlendingastofnunar ýmist spurt kæranda spurninga sem ekki hafi komið fram í endurritinu, orðað spurningar öðruvísi en þær hafi verið ritaðar í endurritinu og haft spurningar í endurritinu sem kærandi hafi ekki verið spurð að. Auk framangreinds var kærandi ekki spurð um heiti á, eðli starfa sinna og nánari upplýsingar um stjórnarandstöðuflokk sem hún kvaðst hafa starfað fyrir og grundvöllur máls hennar byggir á. Einnig hafi verið ástæða til þess að fá skýra tímalínu yfir atvik sem kærandi hafi lýst í viðtalinu. Þá er við framkvæmd viðtala mikilvægt að hugað sé að hlutverki túlka og þess gætt þeir fari ekki út fyrir hlutverk sitt.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda kemur fram að stofnunin hafi lagt til grundvallar að kærandi hafi starfað fyrir stjórnmálaflokkinn Asamblea Nacional og byggist það á bréfi sem kærandi lagði fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Aftur á móti kemur fram bæði í lögregluskýrslu og í greinargerð til Útlendingastofnunar að kærandi hafi starfað fyrir stjórnarandstöðuflokkinn Encuentro Ciudadano. Þá vekur kærunefnd athygli á því að Asamblea Nacional er venesúelska þingið og því ekki stjórnmálaflokkur. Kærunefnd bendir einnig á að í umræddu bréfi er ekki tilgreint fyrir hvaða stjórnmálaflokk kærandi hafi starfað en sá sem undirritar bréfið er varaþingmaður stjórnarandstöðunnar þó ekki sé tilgreint fyrir hvaða flokk hann starfi. Í bréfinu koma einnig fram upplýsingar um að kærandi hafi tekið þátt í mótmælum á árunum 2014 og 2015, sem kærandi hefur hvorki borið við í viðtali hjá Útlendingastofnun né greinargerð til stofnunarinnar. Í ákvörðuninni er frásögn kæranda talin trúverðug og lagt til grundvallar að hún hafi starfað fyrir stjórnmálaflokk, sem er þó ranglega tilgreindur. Ekki er lagt mat á aðra frásögn hennar eins og varðandi ofsóknir af hálfu lögreglunnar. Þá er heldur ekki að finna umfjöllun um allar þær málsástæður sem kærandi hefur borið fyrir sig, s.s. umfjöllun um Sebin lögregluna eða sérstök afstaða tekin til stöðu þess lögregluyfirvalds í Venesúela og hvaða áhrif sú staða kunni að hafa á möguleika kæranda og barns hennar til að njóta verndar í heimaríki. Í viðtali hjá Útlendingastofnun og í greinargerð sinni til stofnunarinnar kvaðst kærandi óttast að verða fyrir ofsóknum af hálfu áðurnefndra lögregluyfirvalda vegna starfa hennar sem bílstjóri fyrir tilgreindan stjórnarandstöðuflokk. Enga umfjöllun er þó að finna í ákvörðun Útlendingastofnunar um framangreint heldur aðeins um stöðu hennar vegna þátttöku í mótmælum. Þá er heldur ekki að finna umfjöllun um Tascón listann eða áhrif þess að kærandi hafi undirritað nafn sitt á umræddan lista. Skortir því á umfjöllun og afstöðu um veigamiklar málsástæður í máli kæranda í ákvörðun Útlendingastofnunar sem rekja má til annmarka á framkvæmd viðtalsins.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind gögn og ákvörðunum Útlendingastofunnar í málum kæranda og barns hennar með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kæranda og barns hennar er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd telur framangreinda annmarka á málsmeðferð Útlendingastofnunar verulega og að þeir kunni að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu mála kæranda og barns hennar. Verður því ekki komist hjá því að fella ákvarðanirnar úr gild.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kæranda og barns hennar til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kæranda og barns hennar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda og barns hennar til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson, formaður.