Úrskurður nr. 26/2025

Hinn 10. janúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 26/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24040017

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. apríl 2024 kærði […], fd. […], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 18. mars 2024, um að synja kæranda og börnum hennar, […], fd. […] (hér eftir A), […], fd. […] (hér eftir B), og […], fd. […] (hér eftir C), ríkisborgurum Nígeríu, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi og börn hennar eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Ítalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd fyrir sig og eldri börn sín tvö, 22. september 2022. Kvaðst kærandi vera að sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi þar sem hún sé fjárhagslega mjög illa stödd. Kærandi hafi ekki sótt um vernd í öðru landi en hafi búið á Ítalíu ásamt eiginmanni sínum. Kærandi eigi tvö börn og sé barnshafandi.

Þar sem kærandi framvísaði dvalarleyfisskírteinum frá ítölskum yfirvöldum var, dags. 12. september 2022, beiðni um viðtöku kæranda, barna hennar, A og B, og umsókna þeirra um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda á Ítalíu, sbr. 2. mgr. 13. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir nefnd Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá ítölskum yfirvöldum, dags. 9. nóvember 2022, samþykktu þau viðtöku kæranda og barna hennar á grundvelli 2. mgr. 13. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. október 2022, ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 13. og 14. desember 2022 að taka ekki umsóknir kæranda og barna hennar um alþjóðlega vernd hér á landi til efnismeðferðar og að þeim skyldi vísað frá landinu. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kæranda 15. desember 2022 og kærði kærandi ákvarðanirnar 27. desember 2022 til kærunefndar útlendingamála. Greinargerð kæranda barst kærunefnd 3. janúar 2023. Þá bárust viðbótarupplýsingar 16. febrúar 2023.

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 133/2023, dags. 9. mars 2023, staðfesti nefndin ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 13. og 14. desember 2022, um að taka umsóknir kæranda og barna hennar um alþjóðlega vernd á Íslandi ekki til efnismeðferðar og vísa þeim frá landinu. Niðurstaða kærunefndar var birt kæranda 13. mars 2023. Hinn 15. mars 2023 barst kærunefnd beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar og synjaði kærunefnd beiðni kæranda 27. mars 2023 með úrskurði nr. 178/2023. Hinn 12. september 2023 barst kærunefnd endurtekin umsókn kæranda ásamt greinargerð. Upplýsingar um málsmeðferð í máli kæranda bárust kærunefnd frá stoðdeild Ríkislögreglustjóra 13. september 2023 og Útlendingastofnun 18. september 2023. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 533/2023, dags. 21. september 2023, var endurtekin umsókn kæranda tekin til meðferðar, ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 20. febrúar 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fædd og uppalin í [...] í Nígeríu þar sem hún hafi verið búsett þar til hún hafi yfirgefið heimaríki sitt í apríl 2010. Kærandi hafi búið á Ítalíu síðan, þar sem hún hafi dvalarleyfi, ásamt eiginmanni sínum. Kærandi kvaðst vera við góða heilsu en vera með [...], sem hafi verið greindur á Ítalíu, og taka við því lyf. Þá greindi hún frá því að C, sem hafi fæðst hér á landi, hafi verið greind með [...] (e. sickle cell anemia, SCA) og að verið væri að bíða eftir rannsóknarniðurstöðum um hvort að B hafi sama sjúkdóm. Kærandi greindi frá því að hafa flúið frá heimaríki þar sem hún óttist glæpahóp að nafni Blue Cult. Hálfbróðir kæranda hafi verið meðlimur annars hóps sem heiti Aye-Axemen- Eiye. Í nóvember 2009 hafi meðlimir Blue Cult komið heim til fjölskyldu kæranda að leita að hálfbróður hennar til að hefna fyrir dráp á meðlim Blue Cult hópsins. Hálfbróðir kæranda hafi ekki verið heima en þeir hafi beitt annan bróður kæranda ofbeldi og myrt föður hennar. Kærandi hafi orðið hrædd um líf sitt, flúið til Lagos borgar og þaðan til Ítalíu. Kærandi kvaðst eiga fjögur systkini í heimaríki. Móðir hennar og bróðir, sem hafi lent í árásinni og þjáist eftir það af andlegum veikindum, búi í [...] og hafi ekki orðið fyrir frekara áreiti af hálfu Blue Cult hópsins. Kærandi hafi heldur ekki fengið frekari hótanir frá hópnum. Kærandi kvaðst vera í sambandi við fjölskyldu sína í heimaríki. Kærandi kvaðst óttast framangreinda tvo hópa í heimaríki. Kærandi greindi frá því að óttast um C, þar sem sonur yngri bróður hennar hafi látist úr sjúkdómnum [...] í Nígeríu. Kærandi kvað félagslegar aðstæður sínar og barnanna í heimaríki verða slæmar, hún gæti ekki unnið fyrir sér, hún hefði ekki efni á að setja börnin í skóla og C myndi ekki lifa af yrðu þau send til baka til heimaríkis. Heilbrigðiskerfið í Nígeríu sé lélegt, greiða þurfi fyrir meðferð og að þau hefðu ekki aðgengi að einkasjúkrahúsum. Kærandi kvað sig og eiginmann sinn vera á móti umskurði A og C, en tengdamóðir hennar gæti krafist þess að þær yrðu umskornar.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda og börnum hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 1. apríl 2024. Greinargerð barst kærunefnd 16. apríl 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð að fullu hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglu stjórnsýslu- og útlendingaréttar sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Kærandi gerir m.a. athugasemd við það að hinar kærðu ákvarðanir hafi ekki tekið fullnægjandi tillit til aðstæðna C, sem hafi skipt meginmáli um málsástæður þeirra. Varla hafi verið notast við neinar heimildir um [...], þrátt fyrir að meginhluti frásagnar kæranda hafi snúið að þeim ástæðum varðandi kröfu kæranda og barna hennar um mannúðarleyfi. Kærandi bendir á að í hinni kærðu ákvörðun sé gengið út frá því að heilbrigðisþjónusta í Nígeríu sé almennt illa skipulögð og innviðir hennar veikburða. Þá er auk þess tekið fram að lækniskostnaður sé almennt hár og aðgengi að lyfjum slæmt. Um 60% íbúa landsins hafi ekki aðgang að lyfjum. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi ekki gefið fullnægjandi rökstuðning fyrir þeirri niðurstöðu í ákvörðun sinni að kærandi og börn hennar muni hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu og nauðsynlegum lyfjum, þ. á m. lyfinu hydroxyurea, í Nígeríu, og að hægt sé að leita til frjálsra félagasamtaka sem hafi það að markmiði að aðstoða einstaklinga sem þjáist af [...]. Kærandi bendir á að Útlendingastofnun vísi til einnar heimildar hvað þetta varðar og að heimildin sé afar misvísandi um hvaða þjónusta sé aðgengileg fyrir einstaklinga sem þjáist af [...] í Nígeríu. Að mati kæranda verður ekki séð hvernig framangreind heimild bendi til þess að kærendur hafi aðgang að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og lyfjum í Nígeríu. Þá sé ekkert fjallað um þau frjálsu félagasamtök sem eigi að aðstoða einstaklinga með [...]. Þá hafi algerlega verið litið framhjá því að C sé með [...] sem sé líklegri til að valda svæsnari einkennum sjúkdómsins, samkvæmt læknisbréfi, dags. 13. desember 2023, og gert ráð fyrir því að C sé í sömu stöðu og aðrir sem þjáist af [...] án þess að fjallað sé um sérstöðu C að þessu leyti auk þess sem um sé að ræða mjög ungt barn.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í máli kæranda og C kemur fram að þrátt fyrir að C þjáist af sjúkdómnum [...] beri heimildir með sér að öllum ríkisborgurum Nígeríu sé tryggður aðgangur að heilbrigðiskerfinu í landinu og sé það mat stofnunarinnar að kærandi og börn hennar muni hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu og lyfjum sem þeim séu nauðsynleg þar í landi. Heimildir beri með sér að lyfið hydroxyurea sé aðgengilegt í Nígeríu þrátt fyrir að greiða þurfi fyrir það. Þá sé einnig hægt að leita til frjálsra félagasamtaka sem hafa það að markmiði að aðstoða einstaklinga sem þjáist af [...] við að nálgast heilbrigðisþjónustu. Í ljósi þess sem að framan komi í framlögðum heilsufarsgögnum verður sú meðferð sem C þarfnist ekki talin vera svo sérhæfð að hún geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hana verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Þá hafi Útlendingastofnun það til hliðsjónar að kærandi og börn hennar eigi sem dvalarleyfishafar á Ítalíu sama rétt og ítalskir borgarar til lögbundnar heilbrigðisþjónustu kjósi kærandi að snúa aftur til Ítalíu eða ef lögregla þurfi að flytja hana þangað, sbr. 5. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun er vísað til læknabréfs nafngreinds sérfræðilæknis, dags. 13. desember 2023, þar sem m.a. kemur m.a. fram að C, sem sé næstum 11. mánaða stúlka sem hafi nýverið greind með sigðkornablóðleyfi. Hún sé með [...] sem sé líklegri til að valda svæsnari einkennum sjúkdómsins. Sjúkdómur geti ómeðhöndlaður valdið örkumlun og dauða. Sjúkdómurinn sé meðhöndlaður með fyrirbyggjandi lyfi, hydroxyurea, sem sé bergmeinsbælandi lyf. Fylgjast þurfi þétt með skömmtun og aukaverkunum lyfsins og sú eftirfylgd sé oftast í höndum blóð- og krabbameinslækna auk þess sem þeir einir geti skrifað upp á slíkt lyf. Sjúklingar séu að auki með áunnin ónæmisgalla þar sem virkni miltans sé verulega skert eða engin. Mikilvægt sé að sjúklingar fái daglega sýklalyfjaskammta og geti leitað tafarlaust á bráðamóttöku við hita eða önnur sýkingareinkenni.

Með vísan til þess sem að framan greinir úr ákvörðun Útlendingastofnunar verður ráðið að ekki hafi farið fram sérlega ítarleg rannsókn og athugun á sjúkdómnum [...] og aðgengi að heilbrigðisþjónustu og lyfjum í Nígeríu fyrir einstaklinga sem þjáist af sjúkdómnum, einkum hvað varðar hvaða möguleika C muni hafa á aðgengi að þeim lyfjum sem henni séu nauðsynleg vegna sjúkdómsins í Nígeríu í ljósi alvarleika sjúkdómsins sem hún þjáist af í samræmi við framangreint læknabréf. Þá var ekki gerð nein athugun á því hvaða möguleika C hafi á nauðsynlegri meðferð á Ítalíu kjósi kærandi að setjast þar að með C og önnur börn sín á grundvelli dvalarleyfis þeirra þar í landi. Af ákvörðun verður ráðið að því sé slegið föstu að C muni hafa aðgengi að nauðsynlegri meðferð í Nígeríu og á Ítalíu á grundvelli mjög takmarkaðra landaupplýsinga og rannsóknar. Það er mat kærunefndar að tilefni hefði verið til ítarlegri rannsóknar af hálfu Útlendingastofnunar hvað varðar einstaklingsbundnar aðstæður C og annarra fjölskyldumeðlima. Til að mynda var ástæða til að rannsaka frekari heimildir um [...], raunverulegt aðgengi að meðferð og lyfjum við sjúkdómnum og frekari athugun og umfjöllun á einstaklingsbundnum aðstæðum C og kæranda um möguleika þeirra á að fá aðgengi að nauðsynlegri meðferð við sjúkdómnum í heimaríki og á Ítalíu.

Að mati kærunefndar teljast því aðstæður og aðgengi kæranda og C að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu og lyfjum í Nígeríu og á Ítalíu ekki upplýstar, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga og málsmeðferð Útlendingastofnunar því ekki í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd telur einnig ástæðu til að gera athugasemd við tilvísanir í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda til úrskurða kærunefndar. Í ákvörðun sinni vísar Útlendingastofnun til nokkurra úrskurða kærunefndar útlendingamála frá árunum 2020 og 2021 um landaupplýsingar og niðurstöður sem lagðar eru til grundvallar í máli kæranda nú. Þær ákvarðanir og úrskurðir sem hér er vísað í eru frá árunum 2020 og 2021 en ákvarðanir Útlendingastofnunar í máli kæranda og barna hennar voru birtar í mars árið 2024. Mat á almennum aðstæðum skal fara fram þegar ákvörðun er tekin og hafa verður í huga að almennar aðstæður geta breyst hratt. Hafa slíkar tilvísanir því takmarkað gildi og undanskilja Útlendingastofnun ekki frá því að leggja sjálfstætt mat á aðstæður eins og þær eru þegar ákvörðun er tekin. Þá er rétt að benda á að mat sem byggt er á einstaklingsbundnum aðstæðum í máli getur ekki verið fordæmisgefandi í öðru máli þar sem aðstæður eru ólíkar.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvörðun og gögn Útlendingastofunnar í máli kæranda og barna hennar bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum kæranda og barna hennar á lægra stjórnsýslustigi. Voru því annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar sem kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda. Ljóst er að um verulega annmarka er að ræða sem ekki er unnt að bæta úr á kærustigi og rétt að mál kæranda og barna hennar hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvarðana Útlendingastofnunar.

5 Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kæranda og barna hennar til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda og barna hennar til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir, settur nefndarmaður