Úrskurður nr. 30/2025

Hinn 15. janúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 30/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU24090165 og KNU24090166

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 25. september 2024 kærðu […], fd. […], og […] i, fd. […], ríkisborgarar Líbíu (hér eftir kærendur), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 20. september 2024, um að synja kærendum og börnum þeirra, […], fd. […] (hér eftir A), […], fd. […] (hér eftir B), […] , fd. […] (hér eftir C), og […], fd. […] (hér eftir D), ríkisborgurum Líbíu, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur og börn þeirra eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Líbíu og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og börn sín, 15. september 2023. Kærendur kváðust hafa leitað á leitarvélinni Google og fundið út að Ísland sé friðsamt land, hér sé gott að vera og mannleg réttindi séu virt. Kærendur kváðust hafa viljað komast frá Líbíu vegna mikils vopnaburðar á öllum þar og vegna þess að þau hafi óttast um börn sín. Kærendur greindu frá að þau og börnin B, C og D séu heilsuhraust en að A sé með [...]. Kærendur kváðust eiga fjölskyldu í heimaríki.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 22. apríl 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærendur greindu frá því að vera fædd og uppalin í borginni [...] í Líbíu þar sem þau hafi verið búsett þegar þau hafi flúið frá heimaríki í september 2023. Kærendur kváðust hvorki tilheyra stjórnmálaflokki né vera virk í þágu tiltekins málstaðar í heimaríki. M kvaðst tilheyra ættbálknum […] og tilheyra minnihlutahópi sem venjuleg manneskja sem sé ekki aðili að stjórnmálaflokki.

M kvaðst vera menntaður vélvirki og hafa starfað sem sendibifreiðastjóri til ársins 2019. M greindi frá því að í byrjun apríl 2019 hafi hann keyrt sex ferðir með óþekktan farm fyrir ónafngreindan vopnahóp í heimaborg sinni. Nokkrum dögum síðar hafi annar vopnaður hópur undir stjórn Haftar komið til heimaborgar kærenda. Fimmtán til tuttugu meðlimir hópsins hafi ráðist inn á heimili kærenda, beitt M ofbeldi og reynt að drepa hann. Hópurinn hafi gefið M einn mánuð til að yfirgefa [...]. Aðspurður um hvort að þessi fimmtán til tuttugu einstaklingar hafi tilheyrt þeim hópi sem hann hafi keyrt flutningabifreiðar fyrir eða hvort það hafi verið stjórnarherinn greindi M frá því að nafn hans hafi verið skráð á lista. Kærendur hafi flúið með börnin til Trípólí og síðan Tajura. K og börnin hafi snúið til baka með föður K. Haftar hafi síðar verið hent út úr [...] og fólk hafi farið aftur til baka. M hafi verið í Trípólí í tvo mánuði áður en hann hafi snúið til baka til [...]. M hafi lent í vandræðum í [...] þar sem hann hafi ekki viljað berjast með vopnahóp sem hafi þá verið við völd í borginni. Tuttugu meðlimir framangreinds ónafngreinds vopnaðs hóps hafi ráðist á hann úti á götu í heimaborg hans. Þá hafi nágrannar sagt að M væri eftirlýstur. M hafi þá farið í felur í [...] frá árinu 2019 til ársins 2023 þegar kærendur hafi flúið heimaríki með börn sín. M hafi verið óáreittur eftir að hann hafi farið í felur. M hafi ekki farið út fyrr en árið 2022 þegar að A hafi veikst. M greindi einnig frá því að einhver hafi kært hann árið 2019 en hann hafi ekki vitað hver það hafi verið, þetta hafi komið frá vopnuðum hópi. M greindi frá því að stundum hafi framangreindur ónafngreindur vopnaður hópur verið við völd en stundum kæmi Haftar aftur til heimaborgar kærenda og það hafi gerst í október 2023. M greindi frá því að ástandið í Trípólí væri slæmt, mikil hersöfnun og yfirvofandi stríð. Í Trípólí hafi fleiri vopnaðir hópar verið við völd og M hafi ekki verið öruggari þar.

K greindi frá því að kærendur hafi flúið heimaríki þar sem M sé eftirlýstur hjá Haftar og öðrum vopnuðum hópum. K greindi frá því að hafa lent í árás á heilsugæslunni, það hafi verið ráðist inn á heimili kæranda og þau hafi þurft að flýja til Trípólí. Það hafi verið vopnaðir hópar Haftar sem hafi ráðist inn á heimili þeirra. Hópurinn hafi gefið þeim 24 tíma til að yfirgefa [...] og þau hafi flúið til Trípólí. K og börnin hafi komið til baka áður en M hafi snúið aftur til [...]. K hafi falið sig eftir að hún hafi snúið aftur frá Trípólí. Eftir tvo mánuði hafi vopnaði hópur Haftars farið frá [...] og þá hafi M komið aftur til baka til borgarinnar. Vopnaður hópur sem þá hafi verið í [...] hafi þá sagt að M hafi verið að styðja Haftar. Þau hafi við hrædd og ekki farið út fyrr en að A hafi veikst. Þá hafi hópurinn beitt M ofbeldi. K greindi frá því að reynt hafi verið að ræna henni árið 2023. K hafi farið gangandi til tannlæknis og bifreið elt hana. Þegar K hafi komið út af tannlæknastofunni 10 mínútum síðar hafi sama bifreið verið að bíða eftir henni og á meðan K hafi gengið í burtu hafi hurð á bifreiðinni opnast og hún hafi hlaupið öskrandi í burtu. K hafi ekki leitað til lögreglunnar vegna þessa þar sem konur megi ekki tilkynna til lögreglu, það sé skammarlegt. K hafi ekki lent í neinu frekar þar sem hún hafi ekki farið frekar út úr húsi. K greindi frá því að fjölskylda sín yrði í hættu ef kærendur sneru til baka, þar sem að þau séu eftirlýst. Aðspurð um hvort þau geti búið annars staðar í heimaríki greindi K frá því að kærendur hafa reynt að leigja húsnæði fyrir utan [...] en eftir þrjá til fjóra daga hafi „þeir“ sagt nei, „sá síðasti“ hafi sagst ekki vilja nein vandræði. Kærendur kváðu sig og börnin B, C og D almennt vera við góða heilsu. A hafi verið greind með [...] í Líbíu eftir að hafa farið í dá. Hún hafi fengið lyf í Líbíu sem hafi verið frá Tyrklandi og lyfið hafi ekki verið í lagi. A hafi liðið mun betur hér á landi. M greindi frá því að A hafi ekki verið að borða og þau hafi flúið þegar A hafi átt að fá insúlín. K greindi frá því að læknir á Íslandi hafi sagt þeim að uppsafnaður sykur hafi verið byrjaður að hækka hjá A og hún hafi ekki verið í góðu ástandi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum og börnum þeirra synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 25. september 2024. Greinargerð barst kærunefnd samdægurs.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telja kærendur að ekki hafi verið tekið viðhlítandi tillit til framlagðra gagna í máli kærenda. Að mati kærenda geti Útlendingastofnun ekki fríað sig rannsóknarskyldu sinni í skjóli þess að gögn sem hafi verið lögð fram séu afrit. Þá er það mat kærenda að sá listi af landaheimildum og gögnum sem Útlendingastofnun byggi á séu ekki traustvekjandi.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í máli kærenda kemur m.a. fram að M hafi lagt fram afrit af skjölum og vottorðum frá sjeik á heimasvæði hans til frekari sönnunar þess að hann hafi þurft að flýja heimasvæði sitt. Þar sem Útlendingastofnun hafi ekki frumrit handtökuskipana undir höndum sé ekki hægt að leggja frekara mat á trúverðugleika þeirra, hafi skjölin því ekki sjálfstætt sönnunargildi um þá fullyrðingu að M sé eftirlýstur í heimaríki og sé með útistandandi handtökuskipun gegn sér. Að mati Útlendingastofnunar hafi frásagnir kærenda um aðstæður þess að þau séu í hættu í heimaríki vegna mismunandi vopnahópa verið óljós og óskýr. Ákveðið misræmi væri í frásögn M hvað varði það að M hafi verið brottvísað af heimili sínu árið 2019 en hann hafi að mestu leyti haldið sig innan veggja heimilisins frá því að meðlimir vopnahóps Haftar hafi ráðist inn á heimilið í apríl 2019. Þá beri umræddar handtökuskipanir með sér að M hafi verið eftirlýstur frá árinu 2021 en hann hafi ekki yfirgefið heimaríki fyrr en árið 2023.

Með vísan til þess sem að framan greinir úr ákvörðunum Útlendingastofnunar og viðtölum við kærendur verður ráðið að meginmálsástæður kærenda, þ.e. ofsóknir af hálfu vopnahópa, rán á K og veikindi A hafi ekki verið rannsakaðar með fullnægjandi hætti. Í ákvörðun er komist að þeirri niðurstöðu að frásögn kærenda um að þau séu í hættu í heimaríki vegna mismunandi vopnahópa hafi verið óljós og óskýr. Af endurriti viðtala kærenda hjá Útlendingastofnun verður ekki séð að kærendur hafi verið spurð ítarlega út í frásagnir þeirra af ástæðu flótta. Þá verður ekki ráðið af gögnum málsins að kærendur hafi verið spurð frekar út í þau atriði sem Útlendingastofnun taldi óljós eða óskýr í frásögnum þeirra. Í ljósi frásagna kærenda í viðtölum hjá Útlendingastofnun var fullt tilefni til að spyrja nánar út í þá vopnahópa sem M kvaðst hafa starfað fyrir, hafi síðar ráðist á hann og farið með stjórn á heimasvæði kærenda, ástæður þess að ráðist hafi verið á M af annars vegar vopnuðum hópum Haftar og hins vegar af ónafngreindum vopnuðum hópi, um kæru sem M kvaðst hafa fengið gegn sér, um handtökuskipun á hendur M, lista sem M kvaðst vera á, um það hvar og hvernig kærendur hafi getað falið sig á heimasvæði sínu í um fjögur ár áður en þau hafi flúið heimaríki, tilraun til þess að ræna K, ástæðu þess að A hafi verið illa haldin af [...] við komu til Íslands. Þá er ljóst að ítarlegar hefði þurft að spyrja út í tímalínu þeirra atburða sem kærendur kveða hafa verið meginástæðu flótta þeirra frá heimaríki og gefa þeim færi á að koma að athugasemdum vegna misræmis í frásögnum þeirra.

Ennfremur kann að vera ástæða til þess að spyrja frekar út í vegabréfsáritanir sem kærendur og börn þeirra fengu útgefnar af grískum stjórnvöldum árið 2023 og þau gögn sem lágu henni til grundvallar, vegabréfsáritanir kærenda til Tyrklands sem gefnar voru út árið 2022 og stimpla í vegabréfum kærenda og barna þeirra sem benda til þess að þau hafi ferðast frá Líbíu á árunum 2019 og 2022.

Það er mat kærunefndar að rökstuðningur Útlendingastofnunar um að frásagnir kærenda hafi verið óljósar og óskýrar um meginmálsástæðu þeirra sé ófullnægjandi í ljósi þess að kærendum var ekki gefinn kostur á að gefa frekari skýringar á frásögnum sínum í viðtali hjá Útlendingastofnun eða við rannsókn málsins. Þá er það mat kærunefndar að sá rökstuðningur Útlendingastofnunar um að stofnunin hafi ekki frumrit handtökuskipana gegn M undir höndum og því hafi ekki verið hægt að leggja frekara mat á trúverðugleika þeirra og skjölin hafi því ekki sjálfstætt sönnunargildi sé ófullnægjandi í ljósi þess að kærendum hafi ekki verið gefin kostur á að leggja fram frumrit framangreindra gagna til frekari rannsóknar eða þau spurð frekar út í uppruna skjalanna eða efni þeirra.

Að mati kærunefndar teljast því aðstæður kærenda og barna þeirra í heimaríki ekki upplýstar, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga og málsmeðferð Útlendingastofnunar því ekki í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvarðanir og gögn Útlendingastofunnar í málum kærenda og barna þeirra bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum kærenda og barna þeirra á lægra stjórnsýslustigi. Voru því annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar sem kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu í málum kærenda og barna þeirra. Ljóst er að um verulega annmarka er að ræða sem ekki er unnt að bæta úr á kærustigi og rétt að mál kærenda og barna þeirra hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvarðana Útlendingastofnunar.

5 Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barna þeirra til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda og barna þeirra til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir, settur nefndarmaður