Úrskurður nr. 79/2025

Hinn 30. janúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 79/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24070247

Kæra […]

á ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 31. júlí 2024 kærði […], fd. […], ríkisborgari Palestínu (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 20. júlí 2024, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, þess efnis að neita honum um inngöngu inn í landið og vísa honum frá landinu á grundvelli c og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom til Íslands frá Aþenu, Grikklandi, 20. júlí 2024. Með ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 20. júlí 2024, var kæranda vísað frá landinu.

Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Ákvörðuninni fylgdu ekki viðbótarathugasemdir. Í skýrslu lögreglu, dags. 21. júlí 2024, kemur fram að kærandi hafi verið tekinn til skoðunar af tollgæslu á Keflavíkurflugvelli. Við leit hafi fundist palestínskt vegabréf ásamt grísku ferðaskilríki. Kærandi hafi verið með 1.090 evrur og 117 Bandaríkjadali í fórum sínum. Kærandi hafi greint frá því að starfa sem klæðskeri og ætla að dvelja á hóteli hér á landi en að hann væri ekki búinn að verða sér úti um gistingu. Kærandi hafi framvísað flugfarmiða til baka til Aþenu 16. ágúst 2024. Kærandi kvaðst vera kominn til landsins til að heimsækja tiltekna vinkonu sína. Lögregla hafði samband við umrædda vinkonu kæranda, sem greindi frá því að kærandi væri kominn til landsins til að hitta sig og ætlaði að dvelja hjá sér í um þrjár vikur. Þá hafi hún greint frá því að þau væru í sambandi og að þau hefðu þekkst í sex mánuði. Lögregla hafi aftur rætt við kæranda og hann hafi ítrekað að hann myndi gista á hóteli og að hann og umrædd kona væru einungis vinir. Kærandi hafi verið með skjöl meðferðis, m.a. af konu sem hann hafi greint frá að væri eiginkona sín sem væri stödd á Gaza-svæðinu.

Kærandi hafi verið færður í viðtalsherbergi lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli þar sem hann var spurður nánar um tilgang dvalar sinnar á Íslandi auk tengsla við landið með aðstoð túlks. Kærandi hafi greint frá því að vera kominn til landsins sem ferðamaður og hafi ekki skipulagt ferð sína að neinu leyti. Kærandi hafi viljað bíða með að bóka sér hótelherbergi þar til hann kæmi til Reykjavíkur. Kærandi hafi greint frá því að hafa þekkt umrædda konu í tvo mánuði og hún hafi upphaflega haft samband við hann á samfélagsmiðlum, þegar hann hafi komið hingað til lands ásamt bróður sínum. Hún hafi greitt flugfarmiða fyrir kæranda hingað til lands. Lögregla hafi tjáð kæranda að hann uppfyllti ekki skilyrði við komu til landsins þar sem hann hafi hvorki verið með bókaða gistingu né nægilegt fjármagn til framfærslu. Kæranda hafi verið birt ákvörðun um frávísun sem hann hafi skrifað undir og honum gefinn frestur til að verða sér úti um farmiða frá Íslandi. Lögreglu hafi borist símtal síðar um daginn frá föður umræddrar konu þar sem hann hafi kallað eftir upplýsingum um mál kæranda. Þá hafi umrædd kona haft samband við tollgæslu og lýst yfir óánægju sinni vegna afskipta lögreglunnar. Lögregla hafi rætt við kæranda síðar um kvöldið sem kvaðst ekki hafa orðið sér úti um farmiða frá landinu og hafi lögregla því útvegað kæranda farmiða. Kærandi hafi þá framvísað ljósmynd í farsíma sínum af boðsbréfi frá föður umræddrar konu og eiginkonu hans undirrituðu 20. júlí 2024. Faðir umræddrar konu hafi aftur haft samband við lögregluna, lýst yfir óánægju sinni vegna málsins og óskað eftir frekari upplýsingum um málið en honum hafi verið greint frá því að búið væri að kaupa flugfarmiða fyrir kæranda frá Íslandi til Parísar.

Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 31. júlí 2024. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 42. gr. reglugerðar um útlendinga var kæranda skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 26. ágúst 2024. Gögn frá lögreglu vegna málsins bárust kærunefnd 1. október 2024. Talsmaður kæranda lagði fram greinargerð vegna málsins 22. ágúst 2024. Þá bárust frekari upplýsingar frá lögreglu vegna málsins 16. janúar 2025.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda er málsatvikum lýst. Kærandi vísar til þess að engin formleg rannsókn hafi farið fram í máli hans þar til honum hafi verið birt ákvörðun um frávísun. Kærandi hafi reynt að útskýra fyrir lögreglunni, með sinni takmörkuðu enskukunnáttu, að hann væri kominn til landsins til að hitta unnustu sína og að hann myndi dvelja hjá henni. Þá myndi hún tryggja framfærslu hans hér á landi. Lögregla hafi gefið svörum kæranda og unnustu hans lítinn sem engan gaum og hafi fremur varið tíma sínum í tilgangslausa leit í farangri kæranda. Lögregla hafi m.a. beint athygli sinni að tönn úr íslenskum hesti sem kærandi hafi fengið að gjöf þegar hann hafi komið áður í heimsókn til Íslands. Aðstandendur unnustu kæranda hafi reynt að ná í lögregluna um tíma og framvísa boðs- og ábyrgðarbréfi fyrir kæranda en ekki fengið samband við lögreglu . Ekki hafi verið rætt við kæranda með aðstoð túlks fyrr en hin kærða ákvörðun hafi verið birt honum.

Kærandi telur að hið staðlaða eyðublað, sem feli í sér ákvörðun lögreglu, sé ekki í samræmi við tilvitnaða stafliði í lögum um útlendinga. Textinn hafi því ekki nægilega stoð í lagaákvæðinu sjálfu né núgildandi reglugerð um för yfir landamæri. Skýlaus krafa um gagnaframlagningu til að sanna tilgang dvalar sé eðli málsins samkvæmt ómögulegt að uppfylla.

Kærandi gerir athugasemd við að lögregla hafi metið framburð kæranda um tilgang dvalar hans hér á landi óskýran. Kærandi hafi áður komið hingað til lands 5. til 12. maí 2024 og aftur 29. júlí 2024, eftir hina kærðu ákvörðun og hafi þá verið hleypt inn í landið að lokinni rannsókn lögreglunnar, með vísan til sömu gagna og reynt hafi verið að leggja fram fyrir hans hönd 20. júlí 2024. Kærandi telur rannsóknarskyldu 10. gr. stjórnsýslulaga ekki hafa verið sinnt við meðferð málsins og upplýsingar sem legið hafi fyrir verið virtar að vettugi. Kærandi vísar til þess að hann hafi reynt að útskýra fyrir lögreglunni að hann hygðist gista hjá unnustu sinni. Hann hafi getað sýnt fram á framfærslu í þrjár vikur en hafi átt bókað flug eftir fjórar vikur. Kærandi telur að lögreglu hafi borið að gæta að meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga og bjóða kæranda að stytta ferð sína um eina viku í stað þess að frávísa honum frá landinu.

Þá hafi lögreglu borið, teldi hún framburð kæranda ekki nógu skýran eða fullnægjandi, að leiðbeina honum, í samræmi við 7. gr. stjórnsýslulaga, um þau gögn sem hann þyrfti að leggja fram, þ.e. framlagningu boðs- og ábyrgðarbréfs. Lögreglu hafi verið það í lófa lagið enda hafi hún verið upplýst um að unnusta kæranda biði kæranda í flugstöðvarbyggingunni. Þá hafi kærandi við næstu komu sína til landsins, 29. júlí 2024 framvísað sama bréfi og verið heimilaður aðgangur að landinu. Þá mótmælir kærandi því að hann hafi fengið upplýsingar um rétt sinn til að leita til lögmanns á eigin kostnað á meðan málsmeðferðin hafi farið fram. Kærandi hafi verið lokaður inni i herbergi án túlks, þar til hin kærða ákvörðun hafi verið birt fyrir honum en þá hafi túlkur fyrst verið notaður og kæranda hafi ekki verið leyft að andmæla ákvörðuninni. Lögreglan hafi ekki verið í góðri trú um tungumálakunnáttu kæranda þegar ákvörðunin hafi verið lesin fyrir hann og hafi það því verið gert með aðstoð túlks. Það væri verulega ámælisvert að lögregla hafi rannsakað málið án túlks en talið nauðsynlegt að kynna ákvörðunina með túlki.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er með heimild til dvalar í Grikklandi og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 20. júlí 2024, byggir á c- og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt a-j-lið 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Í greinargerð kæranda er m.a. gerð athugasemd við að kærandi hafi ekki verið upplýstur um rétt sinn til að leita til lögmanns á meðan rannsókn lögreglu fór fram í máli hans.

Ákvæði 11. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um leiðbeiningarskyldu stjórnvalda. Í 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga kemur fram að í máli er varðar frávísun, brottvísun eða afturköllun leyfis skal útlendingi þegar í upphafi máls leiðbeint um réttindi sín og meðferð málsins á tungumáli sem ætla má með sanngirni að hann geti skilið. Samkvæmt a-lið ákvæðisins skal útlendingi m.a. leiðbeint um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns eða annars fulltrúa á eigin kostnað við meðferð máls.

Í frumskýrslu lögreglu kemur ekki fram hvort kæranda hafi verið leiðbeint um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns í upphafi máls. Kærunefnd aflaði upplýsinga frá lögreglu 18. desember 2024 um það hvort kæranda hafi verið leiðbeint um framangreindan rétt sinn. Í upplýsingum frá lögreglu, dags. 15. janúar 2025, kemur fram að kæranda hafi ekki verið leiðbeint um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns eða annars fulltrúa á fyrstu stigum málsins, með formlegum hætti. Kæranda hafi þó ekki verið meinað eða komið í veg fyrir að hann hefði samband við þá einstaklinga sem hann hafi viljað hafa samband við.

Ákvæði 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um fortakslausa skyldu íslenskra stjórnvalda til að hafa frumkvæði að því að leiðbeina útlendingi við upphaf máls um rétt sinn til að leita aðstoðar lögmanns eða annars fulltrúa á eigin kostnað. Samkvæmt framangreindu var kæranda ekki leiðbeint um þann rétt sinn í samræmi við 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga og kann að vera að sá annmarki hafi haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Er því óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi.

Úrskurðarorð

Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er felld úr gildi.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is vacated.

Valgerður María Sigurðardóttir

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir