Úrskurður nr. 176/2025

Hinn 28. febrúar 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 176/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24100194

Kæra [...]

á ákvörðun Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. október 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 3. október 2024, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár, sbr. d-lið 1. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun um brottvísun og endurkomubann verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubann hans verði fellt niður eða stytt.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi á Íslandi. Hinn 17. febrúar 2023 tók Útlendingastofnun ákvörðun um að brottvísa honum vegna ólögmætrar dvalar, sbr. 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, auk þess sem honum var ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-3673/2023, dags. 11. október 2023, var kærandi sakfelldur fyrir brot gegn umferðarlögum nr. 77/2019, og lögum um ávana- og fíkniefni nr. 65/1974, og gert að greiða 845.000 kr. sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna, ellegar sæta fangelsi í 36 daga. Áðurnefnd ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 17. febrúar 2023, var birt fyrir kæranda 27. september 2024. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 2. október 2024, sem birt var fyrir kæranda 8. október 2024, var fyrrgreind ákvörðun Útlendingastofnunar afturkölluð, sbr. 1. mgr. 25. gr. stjórnsýslulaga.

Hinn 2. október 2024 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann, þar sem fram kom að til skoðunar væri að brottvísa honum á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sökum áðurnefnds refsidóms. Með bréfinu var kæranda veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli vegna málsins, en við birtingu bréfsins lýsti kærandi því yfir að hann myndi ekki leggja fram greinargerð vegna málsins. Hinn 3. október 2024 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda til þriggja ára. Í ákvörðuninni reifaði Útlendingastofnun refsidóm kæranda og heimfærði til d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Þá komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir ákvörðuninni. Með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga var frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar felldur niður, enda lagagrundvöllur ákvörðunarinnar d-liður 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 8. október 2024 en samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var hún framkvæmd af heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra 9. október 2024, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar útlendingamála 14. október 2024, en greinargerð og frekari fylgigögn voru lögð fram 30. október 2024.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til málsmeðferðar Útlendingastofnunar og atvika í málinu að öðru leyti. Fram kemur að kærandi hafi verið handtekinn 2. október 2024 vegna gruns um akstur undir áhrifum fíkniefna ásamt vörslu fíkniefna. Honum hafi jafnframt verið gert að sæta tilkynningarskyldu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga. Þegar kærandi hafi mætt á lögreglustöð 8. október 2024 hafi honum verið birt ný ákvörðun um brottvísun og endurkomubann, samhliða afturköllun fyrri ákvörðunar. Ber kærandi fyrir sig að skipulagning flutnings í kjölfar ákvörðunarinnar hafi gengið óvenju hratt og vísar til þess að hann hafi ekki fengið afrit af tilkynningu um hugsanlega brottvísun í málinu.

Kærandi vísar til fyrirliggjandi dóms en að mati hans séu skilyrði brottvísunar ekki fyrir hendi þar sem hann hafi ekki verið dæmdur til fangelsisrefsingar. Þá telur kærandi að Útlendingastofnun hafi brotið gegn andmælarétti hans, sbr. 12. gr. laga um útlendinga, og byggir jafnframt á því að honum hafi aldrei verið birt tilkynning um hugsanlega brottvísun. Samkvæmt tímalínu málsins hafi honum verið veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram andmæli, en ákvörðun tekin degi eftir birtingu meintrar tilkynningar um hugsanlega brottvísun. Kærandi telur að um verulegan annmarka sé að ræða sem leiði til þess að hin kærða ákvörðun sé ólögmæt og ógildanleg. Verði ekki fallist á aðalkröfu kæranda krefst hann þess að endurkomubann verði fellt niður eða stytt. Um það vísar hann til 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, auk sjónarmiða um meðalhóf og sanngirni. Þá ber kærandi fyrir sig að brot gegn umferðarlögum og vörslur fíkniefna teljist ekki nægjanlega alvarleg til að réttlæta endurkomubann í þrjú ár.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur verið dæmdur hér á landi til refsingar eða til að sæta öryggisráðstöfunum fyrir háttsemi sem getur varðað fangelsi lengur en þrjá mánuði eða oftar en einu sinni verið dæmdur til fangelsisrefsingar á síðustu þremur árum. Í athugasemdum við ákvæðið kemur fram að það sé refsirammi samkvæmt lögum sem skipti máli. Samkvæmt framangreindu beri stjórnvöldum að líta til refsinga samkvæmt lögum við beitingu ákvæðisins, en ekki dæmdrar refsingar í hverju tilfelli.

Samkvæmt fyrrnefndum dómi Héraðsdóms var kærandi fundinn sekur um brot gegn 2., sbr. 4. mgr. 37. gr. og 1., sbr. 2. mgr. 50. gr., sbr. 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga, ásamt broti gegn 2., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni. Umferðarlagabrot kæranda getur varðað sektum eða fangelsi allt að tveimur árum en fíkniefnabrot hans getur varðað sektum eða fangelsi allt að sex árum. Að framangreindu virtu er skilyrðum brottvísunar á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga fullnægt.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Í málatilbúnaði sínum vísar kærandi til þess að andmælaréttur hans hafi verið virtur að vettugi, með þeirri tilhögun að veita honum þriggja daga andmælarétt, þrátt fyrir að ákvörðun hefði verið tekin degi síðar. Kærunefnd hefur nú farið yfir fylgigögn málsins, þ. á m. tilkynningu um hugsanlega brottvísun, sem sannarlega var birt fyrir kæranda 2. október 2024, með aðstoð túlks. Við birtingu bréfsins lýsti kærandi því yfir að hann myndi ekki leggja fram greinargerð vegna málsins.

Ljóst er að hraða verður málum um brottvísun eftir föngum en samkvæmt gögnum málsins hafði íþyngjandi rannsóknar- og réttarfarsúrræðum verið beitt gegn kæranda á borð við tilkynningarskyldu, auk haldlagningu vegabréfs og fjármuna. Þá benda gögn málsins ekki til annars en að kærandi hafi ekki lagt fram andmæli við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun, hvorki innan né utan veitts frests, og hafi gefið til kynna að hann myndi ekki leggja fram slík andmæli. Mál kæranda hefur hlotið málsmeðferð á kærustigi, þar sem kærandi naut aðstoðar lögmanns. Að framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi notið andmælaréttar í samræmi við lög.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára en til vara krefst kærandi þess að endurkomubann verði fellt niður eða stytt. Að teknu tilliti til málsatvika er endurkomubann kæranda hófstillt. Samkvæmt gögnum málsins kom kærandi til landsins sem ferðamaður á grundvelli áritunarfrelsis, en hefur nú hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað. Kærunefnd hefur, í úrskurðaframkvæmd sinni, slegið því föstu að akstur undir áhrifum fíkniefna sé almannahættubrot og að í háttseminni felist mikil hætta gegn lífi og velferð annarra. Að framangreindu virtu er því ekki tilefni til þess að fella niður eða stytta endurkomubann kæranda, og verður þriggja ára endurkomubann hans því staðfest.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli d-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til lagagrundvallar málsins verður einnig staðfest sú niðurstaða Útlendingastofnunar að fella niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Þá lítur kærunefnd einkum til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart einstaklingum sem hafa gerst brotlegir við íslensk lög.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hefst endurkomubann til landsins þann dag sem útlendingur er færður úr landi. Athygli kæranda er jafnframt vakin á því að samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er heimilt, samkvæmt umsókn þar um, að fella endurkomubann úr gildi hafi aðstæður breyst frá því ákvörðun um brottvísun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir