Úrskurður nr. 240/2025

Hinn 19. mars 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 240/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24090190

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 28. september 2024 kærði [...], fd. , ríkisborgari Hondúras (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 23. september 2024, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Auk þess gerir kærandi kröfu um veitingu dvalarleyfis á grundvelli 69. og 70. gr. gr. laga um útlendinga vegna fjölskyldusameiningar og 78. gr. sömu laga vegna sérstakra tengsla við landið.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Hondúras og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 3. október 2023. Kvað kærandi ekki öruggt að búa í heimaríki og enga vinnu að fá. Kvaðst kærandi hafa starfað á veitingastað og eiga barn í heimaríki sem dvelji hjá foreldrum hennar. Þá kvaðst kærandi eiga kærasta hér á landi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 22. febrúar 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Kærandi kvaðst vera fædd í borginni San Lorenzo Valle í suðurhluta Hondúras en uppalin í borginni Choluteca þar sem hún hafi búið áður en hún hafi komið hingað til lands. Þá kvaðst kærandi hafa starfað á veitingastað. Kvaðst kærandi eiga 15 ára gamalt barn sem dvelji hjá foreldrum hennar í heimaríki. Kvað hún föður barnsins sjá um barnið og að gott samband væri á milli þeirra. Aðspurð kvað hún aðstæður barnsins í heimaríki vera afar góðar. Þá kvaðst kærandi eiga unnusta hér á landi sem hafi komið hingað til lands frá Hondúras fyrir átta árum síðan. Samband þeirra hafa byrjað eftir að unnusti hennar hafi heimsótt heimaríki sitt árið 2021, en þau hafi þekkst í um 20 ár. Kærandi kvaðst ekki hafa verið aðili að stjórnmálaflokki eða virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki.

Kærandi kvaðst sækja um alþjóðlega vernd vegna tveggja árása sem hún hafi orðið fyrir í heimaríki. Fyrri árásin hafi átt sér stað 15. nóvember 2022. Kærandi hafi á þeim tíma starfað á veitingastað og verið á leið til vinnu ásamt yfirmanni sínum, sem sé hátt sett viðskiptakona, þegar þrír grímuklæddir glæpamenn hafi stöðvað bifreiðina sem kærandi hafi ekið. Hurðir bifreiðarinnar hafi verið læstar en glæpamennirnir hafi gert tilraun til að opna hurðina farþegamegin þar sem yfirmaður kæranda hafi setið. Glæpamennirnir hafi skotið úr skotvopni í hurð og glugga farþegamegin og að lokum tekist að opna hurðina. Kærandi kvað glæpamennina jafnframt hafa verið vopnaða sveðju sem þeir hafi notað til að rífa fötin af yfirmanni kæranda í leit að fjármunum. Í bifreiðinni hafi verið laun starfsmanna fjögurra fyrirtækja, en yfirmaður kæranda hafi verið á leið að greiða launin út. Kærandi kvað glæpamennina hafa rænt öllum fjármunum úr bifreiðinni ásamt símtæki kæranda og að skotvopni hafi verið beint að sér á meðan á árásinni hafi staðið. Kærandi kvaðst halda að glæpamennirnir hafi fengið upplýsingar frá fyrirtækinu um að þær hafi verið á ferðinni með fjármunina, en bifreiðin hafi verið í eigu yfirmanns hennar. Þá kvað kærandi glæpamennina hafa sagt þeim að leggja ekki fram kæru gegn þeim. Kvaðst kærandi af þeim sökum ekki hafa þorað að leggja fram kæru. Aðspurð hvort kærandi hafi leitað sér heilbrigðisaðstoðar í kjölfar atviksins kvað hún yfirmann sinn hafa gert það þar sem hún hafi fengið glerbrot í andlitið. Aðspurð kvaðst kærandi ekki vita hverjir hafi verið á bakvið grímurnar, en þeir hafi þekkt yfirmann hennar með nafni og að þær hafi haldið að þetta hafi verið einstaklingar sem hafi unnið fyrir fyrirtæki í eigu yfirmanns kæranda. Aðspurð kvaðst kærandi ekki hafa orðið fyrir neinu áreiti á leið í eða úr vinnu í kjölfar framangreinds atvik. Síðari árásin hafi átt sér stað 10. september 2023. Kærandi kvaðst hafa starfað á veitingastaðnum [...] sem hafi verið staðsettur í mjög hættulegu hverfi í Choluteca borg. Kvað kærandi tvo glæpamenn vopnaða skotvopnum hafa ráðist inn á veitingastaðinn, beint skotvopnum sínum að starfsmönnum veitingastaðarins og skipað þeim að leggjast á gólfið. Kærandi kvað glæpamennina hafa rænt fjármunum og hótað starfsmönnunum að leggja ekki fram kæru þar sem þeir vissu hvar þau ættu heima. Kærandi kvaðst í kjölfarið hafa ákveðið að flýja heimaríki sitt. Aðspurð kvaðst kærandi ekki hafa fengið frekari hótanir í kjölfar árásanna.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Umsókn kæranda um fjölskyldusameiningu á grundvelli 2.mgr. 45. gr. laganna var synjað. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 28. september 2024. Greinargerð barst kærunefnd þann sama dag. Með tölvubréfi, dags. 14. mars 2025, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kærendum. Kærunefnd bárust frekari upplýsingar ásamt fylgigögnum frá kærendum með tölvubréfi, dags. 18. mars 2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Hvað varðar málavexti og aðstæður kæranda er í greinargerð vísað til gagna málsins, þá helst til viðtals kæranda hjá Útlendingastofnun, sem og greinargerðar kæranda til Útlendingastofnunar. Í greinargerð kæranda til Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi sé fædd í San Lorenzo sem sé borg sunnarlega í Hondúras. Kærandi hafi búið við kröpp kjör eftir að hafa verið á vinnumarkaði frá 16 ára aldri. Kærandi og unnusti hennar hafi þekkst í um 20 ár en hafið samband árið 2021 þegar unnusti hennar hafi verið í heimsókn í Hondúras, en hann hafi búið árum saman á Íslandi. Kærandi hafi í tvígang orðið fyrir ofbeldi í heimaríki sínu, þ.e. 15. nóvember 2022 og aftur 10. september 2023. Í kjölfar síðari árásarinnar hafi kærandi ákveðið fara frá heimaríki sínu og komið til Íslands 3. október 2023.

Í greinargerð kæranda er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Hondúras mótmælt.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur að fyrirliggjandi gögn varpi nægilega skýru ljósi á að aðstæður í Hondúras séu alvarlegar og að hún sé flóttamaður í skilningi útlendingalaga. Kærandi bendir á að í heimalandi hennar ríki alvarlegt ástand sem einkennist m.a. af því að stjórnvöld sinni ekki skyldum sínum gagnvart eigin borgurum, annað hvort af því að vilji eða hagsmunir hlutaðeigandi samræmist því ekki að veita þá vernd sem borgurunum ber og sjálfsögð þyki. Þá telur kærandi að líta verði sérstaklega til þeirra aðstæðna sem við hana eiga. Kærandi sé ósammála niðurstöðu Útlendingastofnunar að það ofbeldi sem hún hafi sætt hafi ekki lotið að henni með beinum hætti, enda hafi hún verið þolandi grimmilegra aðstæðna. Atvik séu raunar þannig að enn hafi glæpamenn leitað hennar í heimalandinu. Hún hafi verið rænd og þannig ekki aðeins verið svipt öryggi heldur einnig eignum. Kærandi byggir á að geta ekki leitað til lögreglu vegna þeirra alvarlegu atburða sem hún hafi gert grein fyrir í viðtali hjá Útlendingastofnun, þar sem hluti stjórnvalda starfi með glæpahópum í heimalandinu.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur að aðstæður hennar uppfylli skilyrði ákvæðisins.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar, sbr. 69. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á að dvöl hennar á Íslandi sé forsenda þess að hún og maki hennar geti sameinast. Kærandi vekur þó athygli á því að blikur séu á lofti í sambandi hennar og unnusta síns.

Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar eða sambúðar, sbr. 70. gr. laga um útlendinga. Vísa kærendur til sömu sjónarmiða og vegna þrautavarakröfu.

Til þrautaþrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi bendir á að aðstæður í heimalandi hennar séu bágbornar. Kærandi byggir á því að hún þarfnist heilsu sinnar vegna heilbrigðisþjónustu sem ekki sé auðsótt í hennar tilviki. Félagslegar aðstæður og almennar aðstæður í heimaríki hennar séu enn fremur slíkar að rök standi til þess að veita henni dvalarleyfi hér á landi. Af hálfu kæranda er þess óskað að kærunefnd kynni sér sérstaklega þær skýrslur sem að þessu lúta og gæti í hvívetna að rannsóknarskyldu.

Til þrautaþrautaþrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Í því sambandi vísar kærandi til þess sem þegar er rakið og fram kemur í greinargerð hennar til Útlendingastofnunar. Umsækjandi leggur áherslu á að hún hafi aðlagast samfélaginu vel og uni hag sínum vel hér á landi. Kærandi bendir á að hún hafi, bæði á grundvelli ástarsambands frá árinu 2021 og síðan eftir komu hennar til Íslands, myndað sérstök tengsl við landið.

Um lagarök vísar kærandi til laga um útlendinga nr. 80/2016, mannréttindasáttmála Evrópu sbr. lög nr. 62/1994, stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, stjórnsýslulaga nr. 37/1993, alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951, sbr. auglýsingu um aðild Íslands nr. 74/1955, alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sbr. lög nr. 10/1979 og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað hondúrsku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé ríkisborgari Hondúras.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Hondúras, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• Acled. Dashboard, Honduras (20. mars 2023);
• Annual Report on the human rights situation (covering 2023) (IACHR, 2024);
• Amnesty International Report 2023/24 – Honduras (Amnesty International, 23. apríl 2024);
• Amnesty International Report 2022/23 – Honduras (Amnesty International, 28. mars 2023);
• Amnesty International Report 2021/22 – Honduras (Amnesty International, 29. mars 2022);
• Country Policy and Information Note. Honduras: Background Note (UK Home Office, síðast uppfært 23. ágúst 2024);
• Foreign travel advice: Honduras (gov.uk, síðast uppfært 5. desember 2024);
• Freedom in the World 2025 - Honduras (Freedom House, 2025);
• Gang Violence and Growing Abuses by State Security Forces (Latin America Working Group, 13. nóvember 2017);
• Honduras: Anti-Gang crackdown targets only one source of violence (InSight Crime, 28. júní 2023);
• Honduras: Gang-based violence, criminality and human rights violations against specific groups (ACCORD, desember 2022);
• Honduras: Information Gathering Mission Report (Immigration and Refugee Board of Canada, febrúar 2018);
• Honduras makes few advances against crime during 6 month state of exception (InSight Crime, 5. júní 2023);
• Honduras Travel Advisory (US Department of State, Bureau of Consular Affairs, síðast uppfært 10. desember 2024);
• Left in the Dark: Violence Against Women and LGBTI Persons in Honduras and El Salvador (Latin America Working Group, 7. mars 2018);
• Mental Health Atlas 2020 Country Profile: Honduras (World Health Organization, 15. apríl 2020);
• Homicide and organized crime in Latin America and the Caribbean (UNODC; The Global Study on Homicide2023);
• Report on violence exerted by elements of organized crime in Mexico and Central America (state measures against organized crime; migrant flows; humanitarian response and access) (IDMC, 22. október 2015);
• Social Security Throughout the World, The Americas, 2019 – Honduras (Social Security Administration. Office of Retirement and Disability Policy. Office of Research, Evaluation and Statistics, mars 2020);
• The World Factbook: Honduras (CIA, síðast 13. mars 2025);
• World Report 2025 – Honduras (Human Rights Watch, 16. janúar 2025);
• World Report 2024 – Honduras (Human Rights Watch, 11. janúar 2024);
• World Report 2023 – Honduras (Human Rights Watch, 12. janúar 2023);
• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: Honduras (United States Department of State, 12. apríl 2022);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices – Honduras (US Department of State, 22. apríl 2024;
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices – Honduras (US Department of State, 20. mars 2023) og
• 2022 Country Report: Honduras (Bertelsmann Stiftung, 10. nóvember 2022).

Lýðveldið Hondúras er forsetalýðveldi með um 9,6 milljónir íbúa. Í landinu aðhyllast um 80% íbúa kristna trú. Árið 1945 gerðist Hondúras aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi árið 1997. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1996. Hondúras fullgilti mannréttindasáttmála Ameríku 5. september 1977. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 kemur fram að árið 2021 hafi Xiomara Castro verið kjörinn forseti Hondúras. Forsetakosningarnar hafi verið taldar frjálsar samkvæmt alþjóðlegum eftirlitsaðilum.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að helstu vandamál á sviði mannréttinda í landinu séu m.a. handahófskennd morð, pyndingar, þvinguð mannshvörf, ómannúðleg meðferð og refsing af hálfu öryggissveita, lífshættulegur aðbúnaður í fangelsum, víðtæk spilling, takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi, skortur á rannsóknum og réttlátri málsmeðferð vegna kynbundins ofbeldis, refsileysi fyrir ofbeldi og hótanir gegn frumbyggjasamfélögum og gegn meðlimum LGBTI+ samfélagsins. Spilling og refsileysi sé umtalsverð í stjórnsýslunni. Í skýrslunni kemur fram að stjórnvöld hafi í sumum tilvikum gert ráðstafanir til að lögsækja og refsa embættismönnum fyrir mannréttindabrot en dómskerfið sé veikt. Glæpahópar, þ.m.t. staðbundin og fjölþjóðleg glæpagengi, og eiturlyfjasalar fremji morð, stundi fjárkúganir, mannrán, mansal, hótanir og aðrar ógnir og ofbeldi. Þeir beini aðgerðum gegn lögreglu, dómurum, aðilum viðskiptalífsins og meðlimum viðkvæmra hópa. Yfirvöld rannsaki og ákæri í sumum málum en refsileysi sé vandamál í ríkinu.

Á upplýsingasíðu bandarísku leyniþjónustunnar kemur fram að Hondúras sé eitt fátækasta ríki rómönsku Ameríku með eina hæstu morðtíðni í heiminum. Meira en helmingur íbúa búi við fátækt og lágmarkstekjur séu með þeim lægstu í Mið- og Suður-Ameríku. Þó svo að innritun í grunnskóla sé nálægt 100% séu gæði menntunar lítil og brottfall mikið.

Í framangreindri skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins kemur fram að lögreglan, undir umsjón öryggismálaráðuneytis, beri ábyrgð á að viðhalda almannaöryggi. Varnarmálaráðuneytið beri ábyrgð á þjóðaröryggi en styðji öryggisaðgerðir lögreglunnar.

Af framangreindum heimildum, m.a. Freedom House fyrir árið 2025, má ráða að ofbeldi og áreitni, oft í tengslum við skipulagða glæpahópa, sé alvarlegt vandamál í Hondúras. Glæpahópar, þar á meðal MS-13 og Barrio-18, fremji glæpi, stundi fjárkúganir, hótanir, mannrán, mansal og hóti lögreglu, saksóknurum, fjölmiðlafólki, baráttufólki fyrir mannréttindum og öðrum. Ríkisstjórnin hafi í auknum mæli nýtt herinn til að berjast gegn glæpum og ofbeldi. Handahófskenndar handtökur og varðhald séu algeng, sem og langt varðhald fyrir réttarhöld. Ný hegningarlög hafi tekið gildi í júní 2020 þrátt fyrir gagnrýni mannréttindasamtaka, m.a. vegna refsiákvæða fyrir móðgun og rógburð, skilgreiningar á pyndingum og mannshvörfum sem væru ekki í samræmi við alþjóðlega staðla auk ákvæða sem geti haft neikvæð áhrif á réttindi frjálsra félagasamtaka. Morðtíðni hafi lækkað umtalsvert síðasta áratug en ofbeldisglæpir og gengjaofbeldi sé enn alvarlegt vandamál, sem hafi leitt til mikilla fólksflutninga og flótta innan landamæra. Í skýrslu UNDOC frá árinu 2023 kemur fram að morðtíðni árið 2022 hafi lækkað um 8,1% frá árinu 2021. Morðtíðni árið 2022 hafi verið 35 á hverja 100.000 borgara árið 2022 og því verið sú lægsta í landinu frá upphafi 21. aldarinnar. Í frétt frá InSight Crime kemur fram að forseti Hondúras hafi virkjað svokallað „undantekningarástand“ í desember 2022 til að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Stjórnvöld hafi veitt herlögreglu og öðrum öryggissveitum vald til að berjast gegn öryggisógnum og þessar sveitir beiti oft miklu valdi við aðgerðir. Samkvæmt lögregluyfirvöldum hafi aðgerðirnar skilað árangri og gert þeim kleift að handtaka mörg hundruð aðila með tengsl við glæpahópa. Þá hafi morðtíðni lækkað um 24% frá árinu á undan og ekki verið lægri í tvo áratugi. Stjórnarskrá Hondúras heimili beitingu þessa undantekningarástands í sérstökum tilvikum. Viðleitni stjórnvalda til að berjast af hörku gegn skipulagðri glæpastarfsemi og lækka morðtíðni í landinu hafi skilað árangri samkvæmt upplýsingum frá lögreglu. Hins vegar hafi mannréttindaráð (s. Comisionado Nacional de los Derechos Humanos) skilað skýrslu og talið að aðgerðirnar hafi ekki skilað árangri. Ósamræmi milli gagna frá lögreglu og þess sem komi fram í skýrslunni hafi skapað efasemdir um hversu árangursríkar aðgerðir stjórnvalda hafi verið og vísað sé til þess að lögregluna skorti heildstæðar og skýrar aðgerðir til að draga úr ofbeldi og óöryggi. Stefnan hafi verið sérstaklega ófullnægjandi á tveimur sviðum, að minnka ofbeldi í fangelsum og draga úr fjárkúgunum. Á vef InSight Crime kemur einnig fram að lögreglumenn hafi verið sakaðir um hina ýmsu glæpastarfsemi, til að mynda miðlun upplýsinga til glæpahópa, þátttöku í eiturlyfjasmygli og ofbeldisfullri glæpastarfsemi.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins kemur fram að lög í Hondúras kveði á um jafna stöðu kvenna og karla, m.a. varðandi erfðaréttindi, menntun og eignaréttindi. Hins vegar njóti konur oft ekki þeirra réttinda vegna hindrana í réttarkerfinu og skorti á vitneskju um réttindin. Þá standi konur frammi fyrir mismunun á atvinnumarkaði. Í ferðaleiðbeiningum bandaríska utanríkisráðuneytisins kemur fram að þriðja viðbúnaðarstig sé í gildi vegna glæpa í landinu. Á einu svæði, Gracias a Dios, sé fjórða viðbúnaðarstig og ráðlagt gegn öllum ferðalögum á það svæði.

Samkvæmt framangreindum heimildum séu alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi. Lögin kveði á um tjáningarfrelsi og stjórnvöld virði almennt þann rétt en fjölmiðlamenn kunni að verða fyrir hótunum af hálfu glæpahópa. Stjórnvöld hafi eyrnamerkt fjármagn til að vernda fjölmiðlamenn, mannréttindafulltrúa og starfsfólk í dómskerfinu. Frjáls félagasamtök hafi þó gagnrýnt stjórnvöld fyrir að framfylgja þessum áætlunum og rannsaka hótanir með ófullnægjandi hætti. Auk þess setji refsiákvæði meiðyrðalaga fjölmiðlamönnum ákveðnar skorður. Fjölmiðlamenn stundi sjálfsritskoðun af ótta við hefndaraðgerðir meðlima glæpahópa og spilltra embættismanna.

Í framangreindum heimildum kemur fram að hondúrska heilbrigðiskerfið sé tvískipt. Opinbera kerfið sé heilbrigðisráðuneytið og almannatryggingastofnun Hondúras. Einkarekna heilbrigðiskerfið samanstandi af þjónustuveitendum sem bjóði þjónustu sem aðilar greiði að mestu fyrir úr eigin vasa. Áætlanir stjórnvalda hafi miðað að því að styrkja almannatryggingakerfið og bæta almennar heilsutryggingar fyrir lágtekjufólk. Stjórnvöld hafi lagt áherslu á að veita fátækum og þeim sem búi í dreifbýli bætta þjónustu og fyrirbyggjandi heilsuvernd. Þó svo að einhver árangur hafi náðst sé framfylgd áætlananna ófullnægjandi og óstöðug. Hondúrska heilbrigðiskerfið standi frammi fyrir áskorunum vegna lélegrar stjórnunar og skorti á samhæfingu milli stofnana sem veiti heilbrigðisþjónustu og aðgengi verði þeim mun erfiðara. Hátt hlutfall hondúrska ríkisborgara séu ekki sjúkratryggðir og að minnsta kosti 18 prósent íbúa hafi ekki aðgang að heilbrigðisþjónustu.

Á vefsíðu Alþjóðabankans (e. The World Bank) kemur fram að Hondúras sé enn eitt fátækasta landið með hvað mestan ójöfnuð í álfunni. Landsframleiðsla hagkerfis Hondúras jókst um u.þ.b. 3,6% árið 2023, sem endurspegli hægagang hagvaxtar í samanburði við 4% árið áður. Árið 2022 hafi verðbólgan staðið í 9,1% sem hafi verið sú hæsta síðan árið 2008. Hins vegar hafi verðbólgan farið minnkandi frá febrúar 2023 og staðið í 5% í ágúst 2024 samkvæmt seðlabanka Hondúras.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína um alþjóðlega vernd á því að hún óttist ofsóknir af hálfu glæpahópa í heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa flúið heimaríki vegna tveggja árása sem hún hafi orðið fyrir í heimaríki. Fyrri árásin hafi átt sér stað 15. nóvember 2022, þegar hún hafi verið á leið til vinnu ásamt yfirmanni sínum. Þrír grímuklæddir glæpamenn hafi stöðvað bifreiðina ógnað kæranda og yfirmanni hennar með skotvopnum og rænt þær öllum fjármunum sem þær hafi verið með í bílnum. Þá kvað kærandi glæpamennina hafa sagt sér og yfirmanni hennar að leggja ekki fram kæru gegn þeim. Aðspurð kvaðst kærandi ekki hafa orðið fyrir neinu frekara áreiti á leið í eða úr vinnu í kjölfar framangreinds atviks. Síðari árásin hafi átt sér stað 10. september 2023 þegar tveir vopnaðir glæpamenn hafi ráðist inn á veitingastað sem hún hafi starfað á. Mennirnir hafi haft uppi ógnandi tilburði og rænt fjármunum og hótað starfsfólki veitingarstaðarins að leggja ekki fram kæru þar sem þeir viti hvar þau eigi heima. Kvaðst kærandi í kjölfarið hafa ákveðið að flýja heimaríki sitt. Aðspurð kvaðst kærandi ekki hafa fengið frekari hótanir í kjölfar árásanna.

Með vísan til þeirra heimilda sem kærunefnd hefur skoðað um aðstæður í Hondúras telur kærunefnd ekki ástæðu til að draga frásögn kæranda í efa og að hún óttist almennt ástand í ríkinu. Framangreind rán og hótanir sem kærandi greinir frá virðist þó hafa verið einangruð og óskyld atvik sem ekki hafi beinst að persónu kæranda og ekki haft frekari afleiðingar fyrir hana. Þá hefur kærandi hefur ekki borið fyrir sig að hafa sætt ofsóknum eða að hún óttist ofsóknir af hálfu yfirvalda í Hondúras. Í þeim gögnum sem kærunefnd hefur skoðað, m.a. skýrslu frá bandaríska utanríkisráðuneytinu um stöðu mannréttinda frá árinu 2023, kemur fram að þrátt fyrir mikla spillingu og útbreiðslu glæpahópa í landinu hafa yfirvöld burði til að bregðast við glæpum og ofbeldi í landinu. Þrátt fyrir að gögn um aðstæður í Hondúras bendi til þess að glæpahópar séu áhrifamiklir á sumum svæðum í Hondúras, er það mat kærunefndar að hondúrsk yfiröld geti almennt verndað grundvallarmannréttindi ríkisborgara sinna, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Getur kærandi því leitað til lögreglu telji hún ástæðu til þess.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hún eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi hefur vísað til þess að hún sé í hættu í heimaríki vegna almenns óöryggis og ítaka glæpahópa þar í landi.

Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Hondúras sé víða ótryggt og að íbúar landsins kunni að eiga á hættu að vera beittir ofbeldi af hálfu glæpa- og skæruliðahópa. Að jafnaði hafi hondúrsk stjórnvöld og öryggissveitir þeirra þó góða stjórn á svæðum í Hondúras m.a. í heimaborg kæranda Choluteca. Að virtum framburði kæranda, gögnum málsins og landaupplýsingum um ástandið í Hondúras er það mat kærunefndar að aðstæður þar séu ekki slíkar að almennir borgarar, þ. á m. kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingum, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka, verði henni gert að snúa aftur til Hondúras.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 2. mgr. 45.gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að flóttamaður skv. 37. gr. laganna, sem er hér á landi eða kemur hér á landi, hafi samkvæmt umsókn rétt til að fá hér alþjóðlega vernd. Mælt er fyrir um réttaráhrif alþjóðlegrar verndar í 45. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt 2. mgr. 45. gr. á maki eða sambúðarmaki einstaklings sem nýtur alþjóðlegrar verndar og börn hans yngri en 18 ára án maka eða sambúðarmaka einnig rétt á alþjóðlegri vernd nema sérstakar ástæður mæli því í mót.

Við málsmeðferðina hjá Útlendingastofnun gerði kærandi kröfu um að verða veitt vernd hér á landi á grundvelli 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga vegna sambands við unnusta sinn sem hafi verið veitt alþjóðleg vernd hér á landi árið 2020. Í svari kæranda við fyrirspurn kærunefndar vegna sambands hennar er barst kærunefnd með tölvubréfi 18. mars 2025 er ljóst að kærandi hefur slitið sambandi við unnusta sinn. Þá lá fyrir að samband þeirra hófst eftir að fyrrum unnusta hennar var veitt alþjóðleg vernd hér á landi og átti ákvæðið því ekki við um kæranda, sbr. lokamálsliður ákvæðisins.

Með vísan til framangreinds er ekki grundvöllur fyrir veitingu alþjóðlegrar verndar samkvæmt 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga.

7 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

7.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Af framangreindum landaheimildum að ráða að ofbeldi og áreitni, oft í tengslum við skipulagða glæpahópa, sé alvarlegt vandamál í Hondúras. Ríkisstjórnin hafi í auknum mæli nýtt herinn til að berjast gegn glæpum og ofbeldi og morðtíðni hafi lækkað umtalsvert síðasta áratug en ofbeldisglæpir og gengjaofbeldi sé enn alvarlegt vandamál. Í skýrslu mannréttindaráðs er vísað til þess að lögregluna skorti heildstæðar og skýrar aðgerðir til að draga úr ofbeldi og óöryggi. Enn fremur kemur fram á vef Insight Crime að lögreglumenn hafi verið sakaðir um hina ýmsu glæpastarfsemi, til að mynda miðlun upplýsinga til glæpahópa, þátttöku í eiturlyfjasmygli og ofbeldisfullri glæpastarfsemi. Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríkt hefur í landinu síðustu ár hafi ástandið breyst til batnaðar. Þá er hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki benda gögn málsins ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera við góða líkamlega og andlega heilsu að undanskildum háum blóðþrýstingi. Kvaðst kærandi hafa verið greind með háan blóðþrýsting fyrir um fimm árum síðan í heimaríki og hafi fengið við því blóðþrýstingslækkandi lyf. Af framburði kæranda verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hún geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hana verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis, jafnvel þó að greiða þurfi yfir hana. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hún hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið starfað á veitingastað áður en hún hafi flúið heimaríki. Kvaðst hún hafa unnið langa vinnudaga og að launin hafi verið lág. Af frásögn kæranda og gögnum málsins verður ekki annað ráðið en að kærandi sé almennt heilsuhraust og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

7.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 3. október 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

8 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

8.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

8.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

9 Brottvísun og endurkomubann

9.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

9.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kvað kærandi það ósanngjarnt að ákvarða henni brottvísun og endurkomubann þar sem hún hafi ekki gert neitt af sér, hvorki hér á landi né annars staðar.

Af frásögn kæranda og gögnum málsins má ráða að kærandi hafi verið í sambandi með manni hér á landi en því sambandi sé nú lokið. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hennar eða nánustu aðstandenda hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hún Ísland innan þess frest sem henni er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára og veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljug innan framangreinds frests.

10 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Í greinargerð kæranda til Útlendingastofnunar er þess krafist að kæranda verði veitt dvalarleyfi á grundvelli 69. eða 70. gr. um fjölskyldusameiningu eða 78. gr. um sérstök tengsl. Í ákvörðun Útlendingastofnunar er ekki tekin bein afstaða til þessara krafna kæranda heldur henni leiðbeint um að hún geti lagt fram umsókn um dvalarleyfi á þessum grundvelli. Í greinargerð kæranda til kærunefndar útlendingamála eru framangreindar kröfur áréttaðar. Í lögum um útlendinga er gert ráð fyrir því að með umsókn um alþjóðlega vernd geti komið til skoðunar hvort umsækjandi uppfylli kröfur dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 74. gr., dvalarleyfi fyrir hugsanlegt fórnarlamb mansals, sbr. 75. gr. og dvalarleyfi fyrir fórnarlamb mansals, sbr. 76. gr. Að auki kann að vera tekin afstaða til réttar til fjölskyldusameiningar skv. 2. mgr. 45. gr. laganna sé tilefni til þess. Um aðrar tegundir dvalarleyfa, þ. á m. dvalarleyfi á grundvelli 69. og 70. gr. um fjölskyldusameiningar og 78. gr. um sérstök tengsl, er gerð sú krafa að sótt sé sérstaklega um þau leyfi. Í 9. gr. reglugerðar um útlendinga kemur og fram að sækja skuli um dvalarleyfi á sérstöku eyðublaði sem Útlendingastofnun útbýr og skal umsækjandi almennt skrifa undir umsókn með eigin hendi. Þá er jafnframt gerð sú krafa að greitt sé fyrir umsókn um dvalarleyfi, sbr. 6. tölul. 3. mgr. 14. gr. laga nr. 88/1991 um aukatekjur ríkissjóðs. Kærandi hefur hvorki lagt fram umsókn um dvalarleyfi á grundvelli 69., 70. eða 78. gr. né greitt lögbundið afgreiðslugjald. Kröfum kæranda um útgáfu dvalarleyfis á þeim grundvelli er því vísað frá.

Kæranda er leiðbeint um að leggja fram umsókn um dvalarleyfi hjá Útlendingastofnun á framangreindum grundvelli, telji hún sig fullnægja skilyrðum fyrir útgáfu þeirra. Með þessum leiðbeiningum er kærunefnd þó ekki að taka afstöðu til þess hvernig slík umsókn verður afgreidd.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hún frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir