Úrskurður nr. 270/2025

Hinn 28. mars 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 270/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU24080010

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. ágúst 2024 kærði einstaklingur sem kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. júlí 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi kom hingað til lands frá Grikklandi með samþykki íslenskra stjórnvalda og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 25. júlí 2023. Hann kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. október 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 1. ágúst 2024. Greinargerð barst kærunefnd 15. ágúst 2024 ásamt fylgiskjali. Kærandi kom til viðtals hjá kærunefnd útlendingamála 29. janúar 2025 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Viðbótarupplýsingar bárust nefndinni 6. febrúar 2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu kærunefndar er ekki ástæða til að reifa greinargerðina sérstaklega.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Samkvæmt rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd í Grikklandi 13. september 2022, en óskaði síðar eftir því að fá að sameinast meintum bróður sínum, A, sem sé búsettur hér á landi. A var veitt alþjóðleg vernd hér á landi, á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, árið 2018 þar sem lagt var til grundvallar að hann hafi verið í hættu á heimasvæði sínu í Sómalíu vegna Al-Shabaab samtakanna. Íslensk stjórnvöld samþykktu viðtökubeiðni kæranda frá grískum stjórnvöldum á grundvelli fjölskyldutengsla 30. maí 2023. Kærandi kom hingað til lands 25. júlí 2023 og sótti um alþjóðlega vernd sama dag. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. október 2023 og greindi m.a. frá því að hann og A séu albræður. Kærandi kvaðst vera frá sama svæði og A, vera af sama ættbálki og sæta ofsóknum af hálfu hryðjuverkasamtakanna Al-Shabaab líkt og A. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun voru fjölskyldutengsl kæranda við A lögð til grundvallar en engin sérstök rannsókn var gerð á þeim tengslum, s.s. með vísan til 1. mgr. 112. gr. laga um útlendinga sem heimilar stjórnvöldum, í málum sem sýna þurfi fram á fjölskyldutengsl, að óska eftir því við umsækjanda um alþjóðlega vernd eða dvalarleyfi að gangast undir rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis í því skyni að staðfesta að um skyldleika sé að ræða. Í umfjöllun Útlendingastofnunar um auðkenni er vísað til þess að framlögð gögn kæranda um auðkenni hans og tengsl við A væru afrit og ekki væri hægt að senda þau í áreiðanleikakönnun. Gögnin hefðu takmarkaða þýðingu við mat á auðkenni kæranda. Var aðeins lagt til grundvallar að kærandi væri ríkisborgari Sómalíu en auðkenni hans væri að öðru leyti ekki upplýst. Stofnunin vísar þó til gagnanna síðar og skráðs búsetustaðar í þeim sem vísbendingu um að kærandi væri ekki frá Jilib líkt og hann hafi haldið fram í viðtali heldur Mógadisjú.

Við málsmeðferð kærunefndar hefur nefndin skoðað framangreind skjöl kæranda sem hann lagði fram hjá Útlendingastofnun og ætlað er að sýna fram á tengsl við A. Um er að ræða afrit skjala sem eiga að vera fæðingarvottorð og vottorð um auðkenni kæranda og A. Í viðtali hjá kærunefnd var kærandi spurður út í misræmi á skráðri búsetu í fæðingarvottorðinu, Xamarweyne, og því sem kærandi hafði sjálfur greint frá, Jilib. Kvað kærandi að bróðir hans hefði aflað skjalanna með aðstoð kunningja síns og að þeir hafi ekki verið í landinu þegar þeirra hafi verið aflað. Skráning á búsetustað væri ekki sönn og hefði bara verið skráð sem Mógadisjú vegna umrædds vinar A. Aðspurður um sannleiksgildi skjalanna kvað kærandi þau hafa verið mikilvæg á þessum tímapunkti en eflaust væri til betri leið til að sanna fjölskyldutengsl hans og A. Er því ljóst að ekkert liggur fyrir í málinu annað en frásögn kæranda og A um meint fjölskyldutengsl þeirra. Í ljósi niðurstöðu Útlendingastofnunar í máli A og þess að á grundvelli frásagnar hans og mats á aðstæðum í heimaríki hans hafi honum verið veitt alþjóðleg vernd hér á landi var fullt tilefni fyrir Útlendingastofnun að rannsaka betur meint fjölskyldutengsl kæranda og A.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar var ekki lagt til grundvallar að kærandi væri frá sama svæði og A. Var rökstuðningur Útlendingastofnunar helst fólgin í því að ekki hefði verið nægilega skýrt við málsmeðferð A hvert heimasvæði hans hefði verið og því væri ekki hægt að byggja á því að A og kærandi væru frá því svæði. Þá þótti kærandi ekki hafa gefið nægilega skýra frásögn af heimasvæði sínu auk þess sem sum nöfn sem hann hafi gefið upp á hverfum í heimabæ sínum hafi samsvarað nöfnum hverfa í Mógadisjú og leit stofnunarinnar á veraldarvefnum hafi ekki leitt í ljós hverfi í Jilib en aðeins í Mógadisjú. Einnig var frásögn kæranda um ofsóknir af hálfu Al-Shabaab talin ótrúverðug og lagt til grundvallar að kærandi væri frá Mógadisjú og ætti ekki á hættu að sæta ofsóknum af hálfu Al-Shabaab við endurkomu þangað. Ljóst er að í Sómalíu bera ýmsir staðir, hverfi og þorp sömu nöfnin auk þess sem skráning á svæðum sem hafa verið helstu átakasvæði í landinu síðustu áratugi er að einhverju leyti ábótavant. Því verður ekki talið að það eitt að kærandi hafi nefnt einhver heiti sem samræmist nöfnum á hverfum í Mógadisjú geti leitt til þess að hann sé frekar þaðan en annars staðar í landinu. Þá er mótsögn í því að Útlendingastofnun komist að þeirri niðurstöðu að framlögð gögn hafi takmarkaða þýðingu er varðar auðkenni kæranda annars vegar en vísi til sömu gagna hvað varðar niðurstöðu um heimasvæði kæranda hins vegar, án frekari rannsóknar á umræddum gögnum. Slíkt er ekki í samræmi við góða stjórnsýsluhætti.

Niðurstaða Útlendingastofnunar í máli kæranda gengur í berhögg við niðurstöðu stofnunarinnar í máli A. Þar sem stofnunin lagði til grundvallar að þeir væru bræður var full ástæða til þess að meta aðstæður kæranda með hliðsjón af frásögn A og niðurstöðu í máli hans. Ekki er hægt að vísa til þess að A hafi ekki verið spurður nægilega vel um heimasvæði sitt þegar ljóst er af niðurstöðunni að lagt hafi verið til grundvallar að hann væri frá því svæði.

Af framangreindu er ljóst að málsmeðferð og ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda hafi verið haldin annmörkum, einkum hvað varðar rannsókn málsins og rökstuðning ákvörðunarinnar.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Að mati kærunefndar bera framangreind vinnubrögð Útlendingastofunnar í máli kæranda með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum hans. Telur kærunefnd að annmarkar hafi verið á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með hliðsjón af skyldleika við meintan bróður hans. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Eru framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar verulegir og kunna þeir að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda. Verður því ekki komist hjá því að fella ákvörðunina úr gildi.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Valgerður María Sigurðardóttir, varaformaður.