Úrskurður nr. 276/2025

Hinn 28. mars 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 276/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU23100098 og KNU23100099

Kæra [...] þeirra

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 17. október 2023 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2023, um að synja þeim og barni þeirra, [...], fd. [...] (hér eftir A) ríkisborgara Venesúela, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur og barn þeirra eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Venesúela og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd fyrir sig og barn sitt 16. nóvember 2022. M kvaðst hafa átt verkstæði í heimaríki og starfað við viðgerðir á tölvum og símum. K hafi verið heimavinnandi húsmóðir og sé með menntun í stjórnun. Kærendur séu við góða heilsu.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. M mætti til viðtals 18. janúar 2023 og viðtal við K fór fram 20. janúar 2023. Kærendur kváðust vera fædd og uppalin í Anzoátegui fylki þar sem þau hafi verið búsett í eigin húsi í borginni Pariaguán ásamt A áður en þau hafi yfirgefið heimaríki. M hafi verið sjálfstætt starfandi og átt verkstæði þar sem hann hafi sinnt viðgerðum á tölvum og símum en K hafi ekki verið í vinnu. Aðspurð um hvort þau hafi átt fyrir mat og annarri nauðsynjavöru kvaðst M einungis hafa átt fyrir því allra nauðsynlegasta en K svaraði neitandi. M kvað laun sín hafa verið mismunandi eftir mánuðum en verið í kringum 200 dollara á mánuði. Kærendur kváðust bæði vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Þau hafi þurft að leita til heilbrigðiskerfisins í heimaríki þegar M hafi hlotið skurð í lófa og þegar K hafi gengið með og fætt barn þeirra. M kvaðst ekki hafa þurft að greiða fyrir heilbrigðisaðstoð vegna meiðsla sinna en kærendur hafi þurft að greiða fyrir sónar á meðan K hafi gengið með A og stundum ekki getað það. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki eða virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki. Af frásögnum kærenda má ráða að þau telji sig ekki tilheyra minnihlutahópi í heimaríki en M kvaðst tilheyra stórum hópi fólks sem sé á móti ríkisstjórn landsins og kvaðst hafa tekið þátt í kröfugöngum og mótmælum. Aðspurð um hvaða atvik í lífi þeirra gerðu það að verkum að þau flúðu frá Venesúela greindu kærendur frá því að M hafi verið neyddur til að vinna fyrir lögregluna kauplaust vegna sérfræðiþekkingar hans á tölvubúnaði og farsímum. Af frásögn M má ráða að ótilgreindir lögreglumenn hafi mætt á verkstæði hans með farsíma og krafist þess að M myndi gera ýmislegt við símana, m.a. opna fyrir notkun þeirra og hrófla við stýribúnaði. M hafi verið hótað þegar hann hafi reynt að neita að aðstoða þá. Aðspurður um hversu lengi honum hafi verið gert að veita lögreglunni umrædda þjónusta kvaðst M halda að það hafi verið u.þ.b. ár. Aðspurður um viðbrögð lögreglumannanna þegar hann hafi neitað að vinna fyrir þá kvað M þá hafa orðið brjálaða og viljað fara með hann á lögreglustöðina. M kvaðst hafa verið beittur andlegu ofbeldi af þeirra hálfu og honum hafi verið hótað með vopnum en hann hafi aldrei verið laminn né beittur líkamlegu ofbeldi. Að sögn K hafi lögreglumennirnir ítrekað mætt á verkstæði M, tekið af honum peninga og hótað að setja hann í fangelsi að ósekju. Að sögn kærenda hafi ótilgreindur einstaklingur keyrt fram hjá húsi þeirra að næturlagi í október 2022 og skotið úr byssu á húsið. Af frásögn kærenda er ekki skýrt hvort framangreint atvik hafi tengst því að M hafi neitað störfum fyrir lögregluna eða einhverju öðru. Kærendur kváðust þó ekki hafa getað leitað aðstoðar lögreglunnar í heimabæ þeirra vegna atviksins og því kvaðst M hafa leitað til CICPC rannsóknarlögreglunnar og sýnt þeim upptöku af atvikinu. CICPC lögreglan hafi tjáð M að þeir myndu skoða málið en M hafi ekki heyrt aftur frá þeim. Kærendur kváðust hafa þurft að flýja stuttu eftir framangreinda skotárás af ótta við lögregluna.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli barns kærenda kom fram að ekki væri tilefni til að taka viðtal við barnið með vísan til ungs aldurs þess og framburðar foreldra þess.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum og barni þeirra synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Barni kærenda var brottvísað frá landinu. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 17. október 2023 og kærunefnd bárust greinargerðir kærenda ásamt fylgiskjölum 31. október 2023. Kærunefnd bárust viðbótarathugasemdir kærenda 8. desember 2023.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst M hafa verið neyddur til að taka þátt í ólöglegu athæfi lögreglumanna í heimaríki vegna sérfræðiþekkingar sinnar á tölvukerfum og farsímum. Kærendur greindu frá því að skotið hafi verið á heimili þeirra að næturlagi og þau óttist um líf sitt og fjölskyldu sinnar eftir að M hafi neitað að halda áfram að veita lögreglunni aðstoð. M kvaðst jafnframt hafa verið rændur af lögreglumönnum og tekið þátt í mótmælum í heimaríki.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram ýmis gögn, m.a. ljósmyndir og myndbönd á minnislykli. Kærendur skiptu um talsmann á kærustigi. Í málinu liggja fyrir gögn sem sýna fram á að M hafi greint fyrrum talsmanni sínum frá alvarlegum hótunum gagnvart honum og ungum syni hans í Venesúela í júní 2023. M hafi ítrekað reynt að ná sambandi við fyrrum talsmann sinn á tilgreindu tímabili en án árangurs. Af ákvörðunum Útlendingastofnunar og gögnum málsins má ráða að fyrrum talsmaður kærenda hafi ekki greint stofnuninni frá nýjum málsástæðum kærenda og ekki svarað M hvað þetta varðar fyrr en í byrjun október 2023. M hafi þá sent fyrri talsmanni viðbótargögn máli sínu til stuðnings hinn 6. október 2023 en ljóst er að þau gögn hafi ekki legið til grundvallar í ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2023. Af lestri ákvarðana Útlendingastofnunar í málum kærenda má ráða að stofnunin hafi ítrekað haft samband við fyrri talsmann kærenda, m.a. varðandi gagnasendingu frá honum sem var óaðgengileg, óskað eftir svörum við brottvísunarspurningum af hálfu kærenda og tilkynnt umræddum talsmanni að engri greinargerð hafi verið skilað til stofnunarinnar fyrir hönd kærenda. Af gögnum málsins er ljóst að umræddur talsmaður hafi ekki brugðist við erindum stofnunarinnar eða neitað að verða við beiðnum þeirra. Að mati kærunefndar bera gögn málanna með sér, þá sérstaklega endurrit af efnisviðtali M hjá Útlendingastofnun, að hinir ýmsu þættir í málum kærenda hafi ekki verið nægilega rannsakaðir til þess að unnt hafi verið að taka ákvarðanir í málum þeirra. Er mörgum spurningum úr viðtali M í raun ekki verið svarað eða svarað á þann hátt að leiða megi líkur að því að M hafi misskilið spurningarnar. Þá er ljóst af viðtölum við kærendur að þau hafi hvorugt verið spurð um hagi barns þeirra, líf barnsins í Venesúela og heilsu þess. Barn kærenda hafi ekki verið tekið til viðtals og telur kærunefnd þar af leiðandi framangreindan annmarka á viðtölum við kærendur sérstaklega ámælisverðan. Er því ljóst að viðtöl við kærendur hafi ekki verið til þess fallin að sem mestar líkur væru á því að upplýst yrði um aðstæður sem þýðingu geta haft fyrir umsóknir þeirra og barns þeirra, sbr. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barns þeirra bera með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda og barns þeirra voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela. Með vísan til óskýrleika viðtals við M og þeirrar staðreyndar að fyrri talsmaður kærenda lagði ekki fram greinargerð til Útlendingastofnunar eru ýmsir þættir í málum kærenda sem ekki hafa hlotið fullnægjandi rannsókn. Var málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda, með vísan til framangreinds, ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barns þeirra um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda og barns þeirra til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Valgerður María Sigurðardóttir