03 apríl 2025

Nr. 288/2025 Úrskurður

Hinn 3. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 288/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU25020121 og KNU25020122

Kærur […]

og barns þeirra

Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 25. febrúar 2025 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðunum Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsóknir karlmanns að nafni […], fd. […], ríkisborgari Rússlands (hér eftir M) og konu að nafni […], fd. […], ríkisborgari Rússlands (hér eftir K), og barns þeirra, […], fd. […], ríkisborgara Rússlands (hér eftir A), um alþjóðlega vernd og vísa þeim frá landinu.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kærenda og barns þeirra til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærendur gera kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að umsóknir þeirra verði teknar til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga.

Málsmeðferð

Kærendur lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 7. desember 2024. Við leit að fingraförum kærenda í Eurodac gagnagrunninum, 9. og 19. desember 2024, kom í ljós að fingraför þeirra höfðu verið skráð í grunninn af yfirvöldum í Króatíu. Dagana 18. desember 2024 og 13. janúar 2025 var beiðni um viðtöku kærenda og umsókna þeirra um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda í Króatíu, sbr. b-lið 1. mgr. 18. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá króatískum yfirvöldum, dags. 11. febrúar 2025, samþykktu þau viðtöku kærenda á grundvelli 5. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. desember 2024, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 25. febrúar 2025 að taka umsóknir kærenda og barns þeirra um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að þeim skyldi vísað frá landinu. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærendur og barn þeirra yrðu send til endursendingarríkis. Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli A kom fram að það væri niðurstaða stofnunarinnar, með vísan til niðurstöðu í málum foreldra hans, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, laga um útlendinga og barnaverndarlaga nr. 80/2002, að hagsmunum A væri ekki stefnt í hættu með því fylgja foreldrum sínum til endursendingarríkis. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kærendum sama dag og barst greinargerð kærenda 10. mars 2025 ásamt fylgiskjali

Greinargerð til kærunefndar

Farið hefur verið yfir greinargerð kærenda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er vísað til landaskýrslna og mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Króatíu mótmælt.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kærenda falli ekki undir 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga þar sem ákvæði 1. mgr. 17. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar eigi við í málinu. Þá eru færð rök fyrir því að aðstæður kærenda falli undir 3. mgr. 36. gr. laganna þar sem þau hafi orðið fyrir slæmri meðferð af hálfu yfirvalda í Króatíu. Kærendur vísa til 33. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna. Kærendur vísa til þess að þau hafi verið handsömuð af króatískum yfirvöldum og haldið þar án þess að vera kynntur réttur sinn til að sækja um alþjóðlega vernd. Meðferðin sem kærendur hafi hlotið af hálfu yfirvalda í Króatíu geti ekki talist mannsæmandi og falli undir hugtakið ofsóknir í skilningi 38. gr. laga um útlendinga. Kærendur muni ekki hljóta réttláta málsmeðferð vegna umsókna sinna um alþjóðlega vernd þar í landi. Með endursendingu kærenda yrði brotið gegn meginreglu þjóðaréttar um bann við endursendingu (non-refoulement). Þá telji kærendur ólíklegt að þau muni hljóta alþjóðlega vernd í endursendingarríki og einstaklingsbundnar aðstæður þeirra skuli hafa vægi við mat á því hvort taka beri umsóknir þeirra til efnismeðferðar. M sé pólitískur aðgerðarsinni og andstæðingur Pútín og kærendur hafi upplifað mikið öryggisleysi í heimaríki vegna pólitískra ofsókna af hálfu stjórnvalda. Kærendur vísa til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli F.G. gegn Svíþjóð frá 23. mars 2016 í máli nr. 43611/11.

Umsókn um alþjóðlega vernd

4.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda og reglugerða og tilskipana Evrópusambandsins er varða landamæraeftirlit og umsóknir um alþjóðlega vernd eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla sem máli skipta við úrlausn umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

4.2 Aðstæður kærenda og barns

Kærendur eru hjón á […] með eitt barn sem er á öðru aldursári. M kvaðst hafa farið frá heimaríki árið 2022 til Tyrklands og dvalið þar fram í desember 2024. Þaðan hafi hann farið með K og barni þeirra til Króatíu þar sem þau hafi verið handsömuð þegar þau hafi komið með ólögmætum hætti til landsins 5. desember 2024. Þar hafi verið tekin af þeim fingraför og þau flutt í varðhald þar sem þau hafi dvalið í einn sólarhring. Kærendur kváðu aðstæður þar hafa verið slæmar og þau hafi ekki verið með aðgang að síma sínum, matvælum, klósetti eða svefnaðstöðu. Kærendur hafi ekki lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd þar í landi en það hafi jafnframt ekki verið ætlun þeirra. Þau hafi því ekki reynslu af móttökukerfinu fyrir umsækjendur um alþjóðlega vernd þar í landi. Kærendur hafi farið frá Króatíu til Búdapest og þaðan til Íslands og lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd hér á landi 7. desember 2024. M kvaðst eiga móður og systkini á Íslandi. Kærendur og barn þeirra séu við góða heilsu en A glími við vandamál í fótum sem muni lagast að sjálfu sér.

Kærendum var leiðbeint í viðtölum hjá Útlendingastofnun, 17. desember 2024, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem þau teldu hafa þýðingu fyrir mál sín, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málanna hjá Útlendingastofnun. Þá var kærendum jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 26. febrúar 2024 um framlagningu frekari gagna í málunum. Engin frekari gögn bárust kærunefnd. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu eru mál kærenda og barns þeirra nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður þeirra. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kærenda og barns þeirra geti haft áhrif á niðurstöðu málanna.

4.3 Réttarstaða barns kærenda

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með það sem því sé fyrir bestu að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og að tekið sé tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Farið hefur verið yfir gögn málanna, þ. á m. viðtöl við kærendur hjá Útlendingastofnun. Allt bendir til þess að hagsmunum A sé best borgið með því að tryggja rétt fjölskyldunnar til að vera saman og að réttarstaða þeirra verði ákvörðuð í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Barnið A er í fylgd foreldra sinna og verður því tekin afstaða til mála fjölskyldunnar í einum úrskurði.

4.4 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

c. heimilt sé að krefja annað ríki, sem tekur þátt í samstarfi á grundvelli samninga sem Ísland hefur gert um viðmiðanir og fyrirkomulag við að ákvarða hvaða ríki skuli fara með beiðni um alþjóðlega vernd sem lögð er fram hér á landi eða í einhverju samningsríkjanna, um að taka við umsækjanda.

Í III. kafla Dyflinnarreglugerðarinnar koma fram viðmið, í ákveðinni forgangsröð, um hvaða ríki skuli bera ábyrgð á umsókn um alþjóðlega vernd. Samþykki Króatíu á umsóknum kærenda og barns þeirra er byggt á 5. mgr. 20. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar í því skyni að kanna hvaða ríki beri ábyrgð á umsóknum kærenda um alþjóðlega vernd á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Af þeim sökum skulu kærendur og barn endursend til Króatíu enda bera króatísk yfirvöld ábyrgð á umsóknum þeirra samkvæmt Dyflinnarreglugerðinni.

Kærendur byggja á því að taka beri umsóknir þeirra um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar með vísan til 1. mgr. 17. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Framangreint ákvæði er undanþáguákvæði frá meginreglu reglugerðarinnar um að ákvarða skuli hvaða ríki beri ábyrgð á umsókn um alþjóðlega vernd á grundvelli þeirra viðmiða sem fram komi í reglugerðinni. Í eftirfarandi umfjöllun hefur verið lagt mat á einstaklingsbundnar aðstæður kærenda og aðstæður í endursendingarríki um hvort taka beri umsóknir kærenda og A til efnismeðferðar. Samkvæmt orðalagi 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal umsókn um alþjóðlega vernd skv. 37. gr. laganna tekin til efnismeðferðar nema aðstæður í a - d-lið ákvæðisins eigi við um umsóknina. Af því orðalagi er ljóst að stjórnvöldum beri skylda til að beita ákvæðum a – d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eigi þau við. Þá eru íslensk stjórnvöld jafnframt bundin af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga við mat á því hvort umsókn skuli tekin til efnismeðferðar. Verða umsóknir kærenda og barns þeirra ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli 1. mgr. 17. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar.

4.5 Landaupplýsingar

Lagt hefur verið mat á aðstæður í Króatíu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum. Jafnframt hefur verið lagt mat á þær heimildir sem kærendur vísa til í greinargerð sinni og litið til efnis þeirra við mat á aðstæðum í endursendingarríki.

2023 Country Report on Human Rights Practices - Croatia (United States Department of State, 22. apríl 2024);

Asylum Information Database. Country Report: Croatia (European Council on Refugees and Exiles, 10. júlí 2024);

Amnesty International Report 2023/24 - Croatia (Amnesty International, 23. apríl 2024);

Croatia: Ongoing, Violent Border Pushbacks (Human Rights Watch, 3. maí 2023);

Freedom in the World 2024 – Croatia (Freedom House);

Upplýsingar af vef UNHCR (https://help.unhcr.org/croatia/);

Upplýsingar af vef króatíska innanríkisráðuneytisins (https://mup.gov.hr/aliens-281621/international-protection/281624 );

Upplýsingar af vefsíðu króatíska Rauða krossins (https://www.hck.hr)og

World report 2024 (Human rights watch, 11. janúar 2024).

Króatía er eitt af aðildarríkjum Evrópusambandsins og því bundið af reglum sambandsins við málsmeðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd, t.a.m. tilskipunum sambandsins um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd nr. 2013/32/EU, um móttökuaðstæður nr. 2013/33/ EU og um lágmarksviðmið til þess að teljast flóttamaður nr. 2011/95/EU. Króatía er aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Króatía hefur fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð og samninga Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi og barnasáttmálann. Þá er ríkið aðili að flóttamannasamningnum.

Í skýrslu European Council on Refugees and Exciles (ECRE) frá júlí 2024 kemur fram að einstaklingar geti lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hjá landamæralögreglu, innanríkisráðuneytinu eða hjá löggæsluyfirvöldum í Króatíu. Málsmeðferð vegna umsókna um alþjóðlega vernd fari fram hjá innanríkisráðuneytinu. Málsmeðferðin taki að jafnaði sex mánuði en geti framlengst um níu mánuði til viðbótar og í undantekningartilvikum geti málsmeðferðin varað í allt að 21 mánuð. Umsækjendur eigi rétt á viðtali þar sem þeir eigi kost á að greina frá aðstæðum sínum og leggja fram gögn til stuðnings framburði sínum. Umsækjendur eigi rétt á aðstoð túlks við meðferð máls þeirra. Þá sé unnt að kæra ákvörðun um synjun til stjórnsýsludómstóls innan 30 daga frá birtingu ákvörðunar. Umsækjendum sé heimilt að áfrýja þeirri niðurstöðu til æðri stjórnsýsludómstóls. Þá eigi umsækjendur rétt á lögfræðiaðstoð við meðferð mála þeirra.

Fram kemur í skýrslu ECRE að í reynd fari ekki fram sérstakt mat á sérstaklega viðkvæmri stöðu umsækjenda um alþjóðlega vernd. Samkvæmt lögum um alþjóðlega og tímabundna vernd í Króatíu séu einstaklingar í sérstaklega viðkvæmri stöðu m.a. börn, eldra fólk, einstaklingar sem glími við sjúkdóma, einstaklingar með fötlun, barnshafandi konur, einstæðir foreldrar með börn og einstaklingar með geðsjúkdóma. Lög kveði á um að veita skuli viðeigandi stuðning við umsækjendur í samræmi við þarfir þeirra. Umsækjendur sem hafi fengið synjun á umsókn sinni geti lagt fram viðbótarumsókn á grundvelli nýrra gagna. Þá sé starfrækt sérstök deild undir innanríkisráðuneytinu sem beri ábyrgð á móttöku og þjónustu við umsækjendur um alþjóðlega vernd. Umsækjendur eigi rétt á grunnþjónustu, þ. á m. aðgangi að móttökumiðstöðvum, framfærslu og nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Unnt sé að óska eftir tíma hjá sálfræðingi í móttökumiðstöðvum. Umsækjendur öðlist aðgang að atvinnumarkaði landsins hafi málsmeðferð þeirra farið umfram níu mánuði. í skýrslu ECRE kemur fram að réttur barna til menntunar sé stjórnarskrárvarinn. Börn sem séu umsækjendur um alþjóðlega vernd eigi rétt til menntunar til jafns til ríkisborgara Króatíu. Börn eigi rétt á að hefja nám um þrjátíu dögum eftir að hafa lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd. Börnum sé jafnframt tryggður aðgangur að sérhæfðri tungumálakennslu.

Samkvæmt skýrslu ECRE geti umsækjendum um alþjóðlega vernd verið gert að sæta varðhaldi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Varðhaldi sé þó sjaldan beitt í framkvæmd í málum sem varði Dyflinnarreglugerðina. Þar kemur fram að umsækjendur um alþjóðlega vernd verði einvörðungu settir í varðhald á grundvelli ástæðna sem mælt sé fyrir um í lögum, t.d. vegna þess að ekki sé hægt að bera kennsl á viðkomandi eða þegar hætta sé á að viðkomandi muni láta sig hverfa til að forðast brottvísun frá landinu. Samkvæmt lögum sé öðrum vægari úrræðum jafnframt beitt, s.s. tilkynningaskyldu, skuldbinding um búsetu á tilteknum stað og afhending ferðaskilríkja til tryggingar fyrir því að einstaklingar fari ekki úr landi.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að króatísk lög leggi bann við mismunun gagnvart minnihlutahópum, m.a. á grundvelli uppruna. Stjórnvöld hafi verið gagnrýnd fyrir að framfylgja ekki lögunum með nægilega skilvirkum hætti. Umboðsmaður Króatíu rannsaki kvartanir vegna meintra mannréttindabrota, þ.m.t. mismununar á grundvelli uppruna. Þá sé starfrækt deild innan umboðsmanns sem sinni eftirliti með stofnunum í því skyni að koma í veg fyrir að einstaklingar verði fyrir pyndingum og annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð á stöðum þar sem einstaklingar séu sviptir frelsi sínu, s.s. í varðhaldi, fangelsi eða gæsluvarðhaldi. Þá kemur jafnframt fram í skýrslunni að löggæslan sé virk og skilvirkar aðferðir séu til staðar til að rannsaka og refsa fyrir afbrot. Í skýrslu Human Rights Watch frá árinu 2024 kemur fram að króatísk yfirvöld viðhafi aðgerðir á landamærunum sem fari í bága við lög og að umsækjendur um alþjóðlega vernd og innflytjendur hafi orðið fyrir ofbeldi við slíkar aðgerðir.

4.6 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. mannréttindasáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið. Í 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi er að finna sambærilegt ákvæði og í 3. gr. mannréttindasáttmálans.

Af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu og Evrópudómstólsins leiðir að þrátt fyrir að ríki hafi rétt til að stjórna hverjir dvelji á landsvæði þeirra geti flutningur einstaklings til annars ríkis falið í sér brot á banni við ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þetta á við ef veruleg ástæða er til að ætla að viðkomandi sé í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé andstæð ákvæðinu.

Meðferð og aðbúnaður umsækjenda um alþjóðlega vernd í endursendingarríki þurfa að ná tilteknu alvarleikastigi til að fela í sér brot gegn banninu. Því alvarleikastigi er náð þegar sinnuleysi stjórnvalda ríkisins hefur þær afleiðingar að einstaklingur, sem að öllu leyti er háður stuðningi þess, verður í slíkri stöðu sárafátæktar að hann getur ekki mætt grundvallarþörfum sínum og grefur undan líkamlegri og andlegri heilsu hans eða setur hann í aðstöðu sem er ósamrýmanleg mannlegri reisn. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni verulega við brottvísun eða frávísun frá aðildarríki telst ekki nægjanlegt til að teljast vanvirðandi meðferð. Þá er ríkjum ekki skylt að sjá þeim sem njóta alþjóðlegrar verndar eða dvalarleyfis fyrir húsnæði eða fjárhagsaðstoð sem geri þeim kleift að viðhalda ákveðnum lífskjörum.

Samkvæmt dómum Evrópudómstólsins skal framkvæmd Dyflinnarreglugerðarinnar vera í samræmi við 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi, sbr. 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Lög Evrópusambandsins eru byggð á grundvallarforsendunni um gagnkvæmt traust, þ.e. að gildi og lög sambandsins séu viðurkennd og virt í hverju aðildarríki og að réttarkerfi aðildarríkjanna veiti sambærilega og virka vernd þeirra grundvallarréttinda sem sáttmáli Evrópusambandsins mælir fyrir um. Dyflinnarreglugerðin er byggð á gagnkvæmu trausti og markmið hennar er að afgreiðsla umsókna um alþjóðlega vernd sé skilvirk til hagsbóta fyrir umsækjendur og aðildarríki samstarfsins. Samkvæmt framangreindu samrýmist meðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd í aðildarríkjum Dyflinnarsamstarfsins þeim kröfum sem sáttmáli Evrópusambandsins um grundvallarréttindi, flóttamannasamningur Sameinuðu þjóðanna og Mannréttindasáttmáli Evrópu gera.

Í greinargerð er byggt á því að kærendur og A hafi sætt ómannsæmandi meðferð af hálfu yfirvalda í Króatíu, þau hafi sætt varðhaldi þegar þau hafi farið inn á landamærin og ekki verið með aðgang að síma sínum, matvælum, klósetti eða svefnaðstöðu. Kærendur lögðu jafnframt fram ljósmyndir sem þau kveði að sýni fram á aðbúnað flóttamanna í Króatíu.

Í framangreindum landaupplýsingum kemur m.a. fram að umsækjendum um alþjóðlega vernd geti verið gert að sæta varðhaldi að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Umsækjendur verði einvörðungu settir í varðhald á grundvelli ástæðna sem mælt sé fyrir um í lögum, t.d. vegna þess að ekki sé hægt að bera kennsl á viðkomandi. Í málinu hafa króatísk yfirvöld samþykkt að taka við umsóknum kærenda og A um alþjóðlega vernd. Fyrir liggur að þau verða send til Króatíu með flugi á alþjóðaflugvöllinn í Zagreb, sbr. samþykki króatískra yfirvalda, og því ljóst að kærendur og A eigi ekki á hættu að sæta sambærilegri meðferð og þau sættu þegar þau komu með ólögmætum hætti til landsins. Samkvæmt framangreindum upplýsingum eigi umsækjendur rétt á grunnþjónustu, þ. á m. aðgangi að móttökumiðstöðvum, framfærslu og nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Kærunefnd telur því ekki unnt að leggja annað til grundvallar en að kærendur muni hljóta réttláta málsmeðferð þar í landi vegna umsókna sinna um alþjóðlega vernd. Verður ekki talið að þær aðstæður sem kærendur hafa borið fyrir sig nái því alvarleikastigi að teljast ofsóknir eða ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð þannig að til skoðunar komi að beita 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærendur byggja á því að einstaklingsbundnar aðstæður þeirra eigi að hafa vægi við mat á því hvort taka beri umsóknir þeirra til efnismeðferðar en M sé pólitískur aðgerðarsinni og andstæðingur Pútín og kærendur telji fyrirséð að króatísk stjórnvöld muni ekki taka mál þeirra til efnismeðferðar, með vísan til alþjóðlegra skýrslna. Kærendur vísa til dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli F.G. gegn Svíþjóð frá 23. mars 2016 í máli nr. 43611/11. Þess skal getið að aðstæður í heimaríki koma ekki til skoðunar í máli kærenda og A þar sem umsóknir þeirra sæta málsmeðferð samkvæmt c-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Framangreint mál er frábrugðið máli kæranda en varðar það mat á aðstæðum umsækjanda í efnismeðferðarmáli og endursendingu hans til heimaríkis. Inntak og eðli þessara tveggja mála eru þar af leiðandi ólík og mismunandi sjónarmið lögð til grundvallar ákvarðanatöku í málunum. Jafnframt er ekki um sama endursendingarríki að ræða. Hefur tilvísun kærenda til framangreinds máls ekki þýðingu.

Litið hefur verið til einstaklingsbundinna aðstæðna kærenda og barnsins í endursendingarríki með hliðsjón af aðstæðum umsækjenda um alþjóðlega vernd þar í landi, sbr. gögn málsins og framangreindar landaupplýsingar. Ekkert bendir til að endursending kærenda og barnsins til ríkisins sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Þá benda öll gögn til þess að kærendur og barnið hafi raunhæf úrræði í Króatíu, bæði að landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem tryggja að þau verði ekki send áfram til annars ríkis þar sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður og móttökuskilyrði í Króatíu og einstaklingsbundinna aðstæðna kærenda og barnsins, hefur ekki verið sýnt fram á að þau eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsókna kærenda og barnsins um alþjóðlega vernd og flutningur þeirra til endursendingarríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt framansögðu verða umsóknir kærenda og barnsins ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Frávísun

Kærendur komu hingað til lands 7. desember 2024 og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd sama dag. Umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd hefur verið synjað um efnismeðferð og hafa þau því ekki tilskilin leyfi til dvalar. Verður kærendum og A því vísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. og 5. mgr. 106. gr. laganna, enda höfðu þau verið hér á landi í innan við níu mánuði þegar málsmeðferð umsókna þeirra hófst hjá Útlendingastofnun.

Kærendur og barn þeirra skulu flutt til Króatíu innan tilskilins frests nema ákveðið verði að fresta réttaráhrifum úrskurðar þessa að kröfu kærenda, sbr. 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð: