23 apríl 2025
/
Nr. 304/2025 Úrskurður
Hinn 23. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi
úrskurður nr. 304/2025
í stjórnsýslumáli nr. KNU24100127
Kæra […]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 17. október 2024 kærði […], fd. […], ríkisborgari Marokkó (hér eftir kærandi), ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 12. október 2024, um frávísun frá Íslandi.
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í gögnum málsins kemur fram að kæranda hafi verið leiðbeint um rétt sinn í upphafi máls til að leita aðstoðar lögmanns og rétt sinn til að tilkynna sendiráði lands síns eða ræðismanni um afskipti lögreglu af honum auk þess að leita aðstoðar hjálparsamtaka að eigin vali. Í skýrslu lögreglu, dags. 13. október 2024, kemur fram að við almennt eftirlit lögreglu hafi kærandi verið færður í viðtalsherbergi hjá lögreglu á Keflavíkurflugvelli þar sem hann hafi verið spurður nánar út í tilgang dvalar sinnar á Íslandi auk tengsla við landið. Við skoðun á vegabréfi kæranda kom í ljós að kærandi hafi fengið útgefna vegabréfsáritun inn á Schengen-svæðið af sænskum yfirvöldum með gildistíma frá 1. til 20. október 2024. Kærandi hafi ekki fyllilega getað gert grein fyrir tilgangi dvalar sinnar á Íslandi, hann hafi greint frá því að vilja fara á Laugaveginn auk þess að sjá stálbát en ekki getað veitt frekari upplýsingar. Kærandi hafi framvísað 680 evrum í reiðufé auk bókunar frá tilteknu gistiheimili. Þegar lögregla hafi leitað eftir staðfestingu bókunarinnar hafi komið í ljós að kærandi væri ekki með bókaða gistingu þar. Kærandi hafi framvísað flugfarmiða frá landinu, dags. 15. október 2024, og staðfesti lögregla bókunina hjá viðkomandi flugfélagi. Kærandi hafi greint frá því að hafa ekki komið áður til landsins og ekki þekkja neinn hér á landi. Hann starfi sem kerfis- eða tölvunarfræðingur. Við tollskoðun hafi fundist illa farin fartölva sem hafi ekki verið hægt að kveikja á. Taldi lögregla það ekki samræmast uppgefnu starfi hans. Í síma kæranda hafi fundist hótelbókun á tilgreindu gistiheimili, önnur en hann hafði framvísað hjá lögreglu, en sú bókun hafi ekki fundist í kerfum gistiheimilisins. Tollverði og rannsóknarlögreglumenn hafi grunað að kærandi væri með fíkniefni innvortis og í framhaldi hafi hann verið sendur á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Samkvæmt röntgenskoðun hafi hann ekki verið með fíkniefni innvortis og hafi því aftur verið færður í viðtalsherbergi á Keflavíkurflugvelli. Þar sem tilgangur dvalar kæranda hér á landi var talinn óljós og kærandi hafði ekki lagt fram nein gögn sem sýndu fram á tilgang dvalar hans eða gistingu á Íslandi, auk ótrúverðugleika í frásögn hans, var kæranda vísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Að því loknu var keyptur farmiði fyrir kæranda.
Kærandi kærði ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 17. október 2024. Í samræmi við 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga og 1. mgr. 42. gr. reglugerðar um útlendinga var kæranda skipaður talsmaður með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 27. febrúar 2025. Gögn frá lögreglu vegna málsins bárust kærunefnd 4. nóvember 2024. Frekari upplýsingar bárust frá lögreglu 21. mars 2025. Greinargerð kæranda barst kærunefnd 31. mars 2025 ásamt fylgigögnum.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi verið stöðvaður við almennt eftirlit á Keflavíkurflugvelli. Eftirlit sem að hans mati virðist nær eingöngu beint að ríkisborgurum ákveðinna landa, sem og einstaklingum af ákveðnum litarhætti og trúarbrögðum. Kærandi gagnrýni þetta verklag og telur Lögreglustjórann á Suðurnesjum hafi brotið gegn 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands og 2. mgr. 11. gr. stjórnsýslulaga með afskiptum sínum.
Kærandi hafnar því að honum hafi verið kynntur réttur sinn til að hafa samband við lögmann við meðferð máls síns. Hann telji upplýsingaskýrslu lögreglunnar sem liggi fyrir í málinu ótrausta og að hún sé ekki í samræmi við fyrirliggjandi gögn málsins. Þá telur kærandi fleira vanta í lögregluskýrsluna, s.s. upplýsingar um það hvort kærandi hafi verið vistaður í fangaklefa.
Kærandi hafi komið til landsins á grundvelli gildrar vegabréfsáritunar og hafi ætlað að dvelja í fjóra daga en hann hafi átt bókaðan flugfarmiða frá landinu. Lögreglan hafi jafnframt staðfest að kærandi hafi átt fjármuni til að framfleyta sér. Kærandi hafi með framlögðum gögnum og upplýsingum til lögreglustjórans á Suðurnesjum uppfyllt öll skilyrði 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Kærandi hafnar því að hann hafi gefið upp rangar upplýsingar um fyrirhugaða hótelgistingu en hann hafi lagt fram gagn sem staðfesti það. Kærandi telur rannsókn lögreglunnar ábótavant hafi lögregla ekki getað staðfest þá bókun. Kærandi telur að ekki sé lagastoð fyrir ákvörðun lögreglunnar um að frávísa kæranda frá landinu vegna þeirra krafna sem lögreglan geri til ferðamanna að sýna fram á tilgang dvalar. Kærandi hafnar því að skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga séu uppfyllt.
Kærandi vísar til 12. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi telur að hvergi í ákvörðuninni komi fram að honum sé í reynd vísað frá landinu en ekki sé hægt að leggja sama skilning í íslenska orðið frávísun og enska hugtakið refusal of entry. Það sé grundvallarforsenda að sá sem ákvörðun beinist að geti á auðveldan máta áttað sig á efni hennar og afleiðingum. Slíkur formannmarki eigi að leiða til þess að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þá gerir kærandi athugasemd við skuldaviðurkenningu í málinu.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Kærandi er ríkisborgari Marokkó og þarf vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, sbr. 1. tölul. viðauka 8 við reglugerð um vegabréfsáritanir nr. 795/2022. Samkvæmt 3. mgr. 20. gr. laga um útlendinga gildir vegabréfsáritun, gefin út af ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu til komu og dvalar hér á landi þann tíma sem tilgreindur er ef það kemur fram á árituninni. Við meðferð málsins framvísaði kærandi vegabréfsáritun sem gildir á Schengen-svæðinu, útgefinni af sænskum yfirvöldum, með gildistíma frá 1. til 20. október 2024.
Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 12. október 2024, byggir á c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.
Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi geti hann ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a. laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt a-j-lið 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.
Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a-e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.
Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.
Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í skýrslu lögreglu, dags. 13. október 2024, kemur fram að kærandi hafi ekki getað gert grein fyrir tilgangi dvalar sinnar á Íslandi, hann hafi greint frá því að vilja fara á Laugaveginn auk þess að sjá stálbát en ekki getað veitt frekari upplýsingar. Kærandi hafi þó greint frá því að hafa dreymt um að heimsækja Ísland frá unga aldri. Kærandi hafi framvísað 680 evrum í reiðufé auk bókunar frá tilteknu gistiheimili, sem ekki hafi verið hægt að staðfesta. Kærandi framvísaði flugfarmiða frá landinu, dags. 15. október 2024, og gat lögregla staðfest bókunina hjá viðkomandi flugfélagi. Kærandi hafi haft í för með sér fartölvu, sem hafi verið illa farin og ekki hægt að kveikja á henni, sem var ekki talið samræmast uppgefnu starfi hans sem kerfis-eða tölvunarfræðingur.
Af skýrslu lögreglu má ráða að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á ferðabókanir hér á landi og að þekking hans á landinu hafi verið lítil sem engin. Kærandi hafi framvísað bókun á tilteknu gistiheimili sem ekki hafi verið hægt að staðfesta þegar lögregla leitaðist eftir því. Framangreint rýrir trúverðugleika frásagnar kæranda um að vera kominn til landsins sem ferðamaður sem ætli að skoða sig um. Að teknu tilliti til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að málatilbúnaður kæranda sé ótrúverður og að hann hafi ekki getað leitt líkur að þeim tilgangi sem hann hafi gefið upp fyrir dvöl sinni hér á landi.
Með vísan til þessa verður staðfest sú niðurstaða hinnar kærðu ákvörðunar að kærandi hafi ekki getað leitt líkur að þeim tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvöl sinni hér á landi og að skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga hafi verið uppfyllt.
Athugasemdir við störf lögreglu
Kærandi hafnar því að honum hafi verið kynntur réttur sinn til að hafa samband við lögmann við meðferð máls síns. Hann telji upplýsingaskýrslu lögreglunnar sem liggi fyrir í málinu ótrausta og að hún sé ekki í samræmi við fyrirliggjandi gögn málsins. Ekki er ástæða til að draga í efa sannleiksgildi upplýsingaskýrslu lögreglunnar þar sem fram kemur að kæranda hafi verið kynntur réttur sinn á að hafa samband við lögfræðing og rétt sinn á að tilkynna sendiráði lands síns eða ræðismanni um afskipti lögreglu af honum sem og að leita aðstoðar hjálparsamtaka að eigin vali. Þrátt fyrir að betur hefði farið á því að í frumskýrslu lögreglu hefði komið fram að kæranda hefði verið veitt slíkar upplýsingar er ekki ástæða til að fella ákvörðun lögreglunnar úr gildi af þeirri ástæðu og verður lagt til grundvallar að kæranda hafi verið kynntur framangreindur réttur sinn við upphaf málsmeðferðar lögreglu hvað varðar ákvörðun um frávísun kæranda.
Í greinargerð er gerð athugasemd við málsmeðferð lögreglustjórans á Suðurnesjum og telur kærandi að brotið hafi verið gegn 11. gr. stjórnsýslulaga. Ekki er ástæða til þess að gera athugasemdir við þessi atriði í málsmeðferð lögreglu í máli kæranda.
Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur
kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram
að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið
fjallað um. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu
kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru
ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma
fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað leitt líkur að tilgangi dvalar.
Verður því að líta svo á að hin kærða ákvörðun hafi ekki verið rökstudd í
skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá var kæranda ekki leiðbeint um
heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga til að fá slíkan rökstuðning. Að
þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr.
stjórnsýslulaga þar sem mælt er fyrir um leiðbeiningar sem veita skal aðila
máls þegar birt er ákvörðun án rökstuðnings. Ekki er um slíkan annmarka að ræða
að fella beri ákvörðunina úr gildi auk þess hefur verið bætt úr annmarkanum við
meðferð málsins hjá kærunefnd.
Úrskurðarorð
Ákvörðun lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.
Valgerður María Sigurðardóttir Vera Dögg Guðmundsdóttir