Úrskurður nr. 336/2025

Hinn 23. apríl 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 336/2025

í stjórnsýslumálum nr. KNU24090127 og KNU24090128

Kærur [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 20. september 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 6. september 2024, um að synja þeim um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom M til landsins frá Kólumbíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 26. október 2023. Kvaðst M sækja um alþjóðlega vernd vegna ofsókna, honum hafi verið rænt og hótað lífláti. M kvaðst vera eltur af aðilum sem gætu náð til hans innan landa Suður-Ameríku. M sé við góða heilsu. K kom til landsins frá Venesúela og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 23. apríl 2024. Hún kvaðst sækja um alþjóðlega vernd þar sem maki hennar sé hér á landi og hún vilji vera hjá honum. K kvaðst hafa starfað sem lögmaður í Venesúela. Hún sé heilsuhraust fyrir utan meiðsli á hné og magavandamál.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun ásamt löglærðum talmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. M mætti til viðtals 18. apríl 2024 og viðtal K fór fram 13. maí 2024. Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst M vera eftirlýstur í heimaríki fyrir landráð og fyrir að ýta undir hatursorðræðu. M kvaðst hafa verið virkur meðlimur stjórnarandstöðuflokksins Acción Democratica frá árinu 2021 og ötull talsmaður gegn ríkisstjórn heimaríkis. M kvaðst hafa kynnst tilgreindum háttsettum hermanni (hér eftir X) í júlí 2022. Sá hafi verið stjórnarandstæðingur, hann hafi tekið M með sér í vinnuna á skipaflotastöð svo M gæti séð vinnubrögð hersins og kynnt M sem son sinn á vinnustaðnum. Á endanum hafi hins vegar komist upp um X og M, X hafi verið gert að hætta störfum og honum bannað að gegna nokkurs konar opinberri stöðu í framtíðinni. Þá hafi X jafnframt fengið skipun um að honum væri óheimilt að yfirgefa Venesúela. Í október 2022 hafi M skipulagt viðburði á vegum Acción Democratica til stuðnings ýmsum málefnum. Lögreglan og yfirvöld hafi byrjað að hafa afskipti af M í lok október sökum starfa hans innan stjórnarandstöðunnar. Þá greindi M frá því að honum hafi verið rænt og haldið í þrjá sólarhringa 5. apríl 2023 án næringar og hann krafinn um að láta af hvers kyns stjórnmálatengdri háttsemi tafarlaust. M greindi frá því að hinn 14. ágúst 2023 hafi honum borist tilkynning um að hann væri sakaður um landráð og hatursorðræðu af stjórnvöldum. M hafi aftur verið rænt 20. ágúst 2023 af ótilgreindum aðilum með tengsl við lögregluyfirvöld og glæpahóp Colectívos. Að sögn M hafi tveir ræningjanna verið fulltrúar CICPC rannsóknarlögreglunnar. M kvaðst hafa sloppið í burtu úr haldi ræningjanna eftir u.þ.b. sólarhring í haldi, hafa verið eltur af ræningjunum og þeir skotið á bifreið hans. Í kjölfarið hafi M farið ólöglega yfir landamærin til Kólumbíu þar sem hann hafi ekki getað yfirgefið heimaríki með löglegum hætti sökum þess að vera eftirlýstur. Það hafi tekið M um tvo mánuði að fara frá Kólumbíu til Spánar og hann hafi þurft að múta landamærafulltrúa til þess að komast burt. M kvaðst hafa reynt að yfirgefa Kólumbíu fyrst 10. september 2023 en verið stöðvaður á flugvellinum af landamæravörðum sem hafi tjáð honum að hann væri eftirlýstur af venesúelskum stjórnvöldum. M greindi frá því að hinn 4. október 2023 hafi honum borist skipun um handtöku hans. M kvaðst hafa fjölda gagna til stuðnings frásögn sinni, m.a. handtökuskipanir, stefnur og önnur gögn sem sýni að hann sé eftirlýstur af venesúelskum stjórnvöldum fyrir landráð.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 20. september 2024 og kærunefnd barst greinargerðir kærenda ásamt fylgiskjölum 4. október 2024. Viðbótargögn bárust kærunefnd 7., 15. og 28. október 2024, 19. nóvember 2024, 20. og 27. desember 2024 og 10., 17. og 28. febrúar 2025.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kærenda, fylgiskjöl og viðbótargögn og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Líkt og að ofan greinir báru kærendur fyrir sig að vera í hættu í heimaríki sínu vegna þátttöku M í starfi stjórnarandstöðu flokks í heimaríki. Kvað M að sér hefði verið rænt í tvö skipti auk þess sem hann hafi orðið fyrir áreiti opinberra aðila vegna starfs síns í flokknum. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram fjölda gagna sem þau kváðu styðja við frásagnir þeirra af ástæðu flótta. Framlögð gögn hjá Útlendingastofnun voru m.a. afrit þriggja boðana í skýrslutöku, afrit handtökuskipunar, upplýsingar um kvörtun móður M og gögn um að hún hafi verið handtekin og væri haldið í fangelsi, afrit dómsúrskurðar um húsleit á heimili kærenda og önnur gögn um störf M fyrir lögreglu í heimaríki sem og stjórnarandstöðuflokk. Þá liggja fyrir samskipti milli talsmanns kærenda og fulltrúa Útlendingastofnunar, dags. 28. og 29. ágúst 2024, þar sem M svarar spurningu fulltrúa Útlendingastofnunar játandi um hvort hann geti lagt fram frumrit af framlögðum gögnum og áætlar að sendingarferli gagnanna frá Venesúela til Íslands muni taka u.þ.b. mánuð. Sem fyrr segir var umsóknum kærenda um alþjóðlega vernd synjað með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 6. september 2024. Í hinum kærðu ákvörðunum er frásögn M metin ótrúverðug í öllum meginatriðum. Þar kemur fram að í ,,…ljósi þess hversu ótrúverðug frásögn umsækjanda þykir að mati Útlendingastofnunar og að teknu tilliti til málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga […] ekki ástæða til að bíða eftir frumriti umræddra gagna‘‘. Í ákvörðuninni kemur fram að það beri að hafa í huga að M hafi dvalist á Íslandi í tæplega eitt ár og hafi haft tök á að leggja fram frumrit gagnanna á þeim tíma. Þá sé ljóst að M hafi notið réttaraðstoðar skipaðs talsmanns við meðferð málsins um nokkurra mánaða skeið ,,…sem ætti að vera fær um að gera umbjóðanda sínum grein fyrir því að frumrit gagna hafa, eðli málsins skv., ríkara gildi en afrit þeirra‘‘. Ekki er athugavert að Útlendingastofnun meti atvik með þeim hætti að ekki sé ástæða til þess að kalla eftir eða bíða eftir frumritum í málum þegar ljóst er af rannsókn allra málsatvika og fyrirliggjandi gagna að framlagning frumrita muni ekki hafa áhrif á niðurstöðu í málinu. En það er þó ótækt að neita aðila um að leggja fram slík gögn og byggja svo á því, líkt og gert var í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum kærenda, að ekki sé hægt að byggja á afritum framlagðra gagna og sökum þess að aðeins væri um afrit að ræða væri vægi þeirra verulega takmarkað. Þau vinnubrögð Útlendingastofnunar að gefa M ekki færi á að leggja fram frumrit gagna, sem hann kvaðst geta lagt fram í kjölfar fyrirspurnar stofnunarinnar þess efnis, er ekki í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Framangreindir annmarkar eru enn alvarlegri í ljósi niðurstöðu stofnunarinnar um ótrúverðugleika frásagnar M þrátt fyrir tugi framlagðra gagna til stuðnings henni.

Af ákvörðun Útlendingastofnunar má ráða að frásögn kærenda hafi ekki verið metin út frá framlögðum gögnum auk þess sem kærendum var ekki gefið færi á að skýra betur atvik sem Útlendingastofnun taldi óskýr eða ótrúverðug, s.s. frásögn M af flótta eftir að hafa verið rænt í síðara skiptið. Þrátt fyrir ítarlega frásögn M í viðtali og svör hans við spurningum Útlendingastofnunar hefði verið rétt að spyrja frekar út í ákveðna þætti frásagnar hans. Til að mynda skjáskot úr kerfum lögreglu um stöðu M og síðar móður hans, rannsóknargögn vegna bifreiðar í eigu M sem hann kvað hafa verið skotið á, atburðarrás þeirra tveggja skipta sem hann kvað sér hafa verið rænt og atvik varðandi rannsókn hans á starfsháttum lögreglu og hvaða þýðingu það atvik hafi fyrir stöðu hans í heimaríki. Þá verður staða einstaklinga innan stjórnarandstöðuflokka ekki eingöngu metin út frá því hvort þeir séu á launaskrá flokksins eða ekki líkt og virðist vera mælikvarði stofnunarinnar um þátt M í þeim stjórnarandstöðuflokki sem hann hafi starfað fyrir í heimaríki.

Af framangreindu er ljóst að málsmeðferð og ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda hafi verið haldnar annmörkum, einkum hvað varðar rannsókn málanna og rökstuðning ákvarðananna.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Var málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda, með vísan til framangreinds, ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun. Við málsmeðferð kærunefndar hafa kærendur lagt fram frumrit framangreindra gagna, ásamt frekari gögnum til stuðnings frásögnum sínum um ofsóknir venesúelskra stjórnvalda gagnvart M, K og fjölskyldumeðlimum M á grundvelli náinna tengsla við hann. Er rétt að Útlendingastofnun taki afstöðu til þeirra gagna og þýðingu þeirra við hina nýju málsmeðferð.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Vera Dögg Guðmundsdóttir

nefndarmaður