Mál nr. 51/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 51/2025

Miðvikudaginn 30. apríl 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. janúar 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 31. maí 2024 og var umsóknin samþykkt 18. júní 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar þar sem hún hefði ekki mætt á boðaðan fund og um væri að ræða niðurfellingu bótaréttar í þriðja sinn sem ylli ítrekunaráhrifum skv. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. janúar 2025. Með bréfi, dags. 28. janúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 21. febrúar 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. febrúar 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru greinir kærandi frá því að ástæða þess að hún hafi ekki getað mætt á tvo síðustu boðuðu fundi hjá Vinnumálastofnun, þann 13. og 18. desember 2024, hafi verið sú að hún hafi verið að leita að nýju húsnæði og flytja af höfuðborgarsvæðinu, þar sem hún sé atvinnulaus og hafi ekki efni á því leiguhúsnæði sem hún hafi verið í. Hún eigi ekki bíl og það hafi valdið henni enn meiri erfiðleikum við að mæta á fundi með svo skömmum fyrirvara. Kærandi hafi óskað eftir því að fá að taka fjarnámskeið en ekki staðið það til boða. Hún óski eftir skilningi á stöðu sinni en hún sé enn að leita að nýju húsnæði.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 31. maí 2024. Með erindi, dags. 18. júní 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 17. desember 2024 hafi kæranda verið sendur tölvupóstur og smáskilaboð í farsíma sinn frá stofnuninni klukkan 9:45 þar sem hún hafi verið boðuð á fund hjá stofnuninni þann 18. desember 2024, klukkan 11:00. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll þyrfti að boða án ástæðulausrar tafar. Forföll hafi borið að tilkynna á þar til gerðan vefhlekk sem uppgefinn hafi verið í boðun. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda. Ásamt því hafi verið vakin athygli á nýjum samskiptum með tölvupósti á skráð netfang kæranda og með SMS skilaboðum í skráð símanúmer kæranda, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi SMS skilaboðin borist í símtæki kæranda þann 17. desember 2024, klukkan 9:45. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan fund. Kærandi hafi tilkynnt um forföll þar sem fram hafi komið að hún gæti ekki mætt á boðaðan fund sökum þess að hún væri að flytja á milli landshluta.

Þann 18. desember 2024 hafi Vinnumálastofnun óskað eftir frekari skýringum á fjarveru kæranda á boðaðan fund. Í erindi til kæranda hafi verið vakin athygli á 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, auk viðurlagaákvæða XI. kafla laganna. Þann 20. desember 2024 hafi borist skriflegar skýringar kæranda á ástæðum fjarveru hennar á boðaðan fund. Í skýringum kæranda hafi komið fram að hún hefði ekki getað mætt sökum þess að hún væri að flytja frá höfuðborgarsvæðinu.

Með erindi 6. janúar 2025 hafi kærandi verið upplýst um að greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar hefðu verið stöðvaðar þar sem skýringar á fjarveru og afboðun á boðaðan fund hafi ekki verið metnar gildar í skilningi 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðanefndar velferðarmála þann 25. janúar 2025. Kæra til nefndarinnar sé efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnun.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Málið lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hún hafi ekki sinnt skyldu sinni að mæta á boðaðan fund hjá Vinnumálastofnun.

Samkvæmt a-lið 13. gr. og [h-lið] 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé virkur í atvinnuleit og í því felst m.a. að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði nr. 55/2006 komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svo hljóðandi:

Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.

Ef til þess komi að atvinnuleitandi hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum aftur geti komið til ítrekunaráhrifa skv. 61. gr. Þannig kunni sá sem sætt hafi viðurlögum ekki að eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að þremur mánuðum liðnum ef brot eigi sér stað í annað sinn, sbr. 1. mgr. 61. gr. laganna.

Þá segi í 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar að ef atvik endurtaki sig sem lýst sé í 1. málsl. 1. mgr. á sama bótatímabili skuli hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á boðaðan fund á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 18. desember 2024, klukkan 11:00 en henni hafi verið send boðun í tölvupósti og á uppgefið símanúmer þann 17. desember 2024, klukkan 9:45 eða með rúmlega 24 klukkustunda fyrirvara. Kærandi hafi boðað forföll þar sem hún hafi sagst ekki getað mætt sökum þess að hún væri að standa í búferlaflutningum frá höfuðborgarsvæðinu á þeim tíma sem fundurinn hafi átt að fara fram. Þann 20. desember 2024 hafi borist skriflegar skýringar frá kærandi á fjarveru á boðaðan fund. Skýringar kæranda hafi verið þær að hún hafi ekki getað mætt á boðaðan fund þar sem hún hafi ekki haft aðgang að bíl og að hún hafi verið að standa í flutningum frá höfuðborgarsvæðinu á þeim tíma sem fundurinn hafi átt að fara fram. Henni hefði verið ómögulegt að mæta á boðaðan fund. Vinnumálastofnun meti skýringar kæranda ekki gildar. Í því samhengi vísi stofnunin til þess að engin breyting hafi orðið á skráningu hennar á lögheimili. Samkvæmt skráningu kæranda hjá Þjóðskrá Íslands sé lögheimili hennar að B og hafi einnig verið það þegar hún hafi síðast sótt um atvinnuleysisbætur. Samkvæmt gögnum frá Þjóðskrá Íslands hafi engin breyting verið gerð á skráningu lögheimilis kæranda frá því að hún hafi sótt um atvinnuleysisbætur frá 31. maí 2024 til dagsetningar greinargerðar Vinnumálastofnunar. Þá beri skráning lögheimilis kæranda þess merki að dvalarstaður hennar sé sami og lögheimili hennar. Þá bendi Vinnumálastofnun á að þjónustuskrifstofa kæranda sé á höfuðborgarsvæðinu og engin breyting hafi verið gerð á henni. Þá hafi stofnuninni ekki borist tilkynning um breytingu á dvalarstað.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að hafa ekki mætt á þjónustuskrifstofu stofnunarinnar hafi kærandi brugðist skyldum sínum skv. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Þann 10. ágúst 2023 hafi kærandi sætt niðurfellingu bótaréttar í tvo mánuði vegna starfsloka og þann 13. desember 2024 í þrjá mánuði vegna fjarveru hennar á boðað vinnumarkaðsúrræði.

Í tilfelli kæranda hafi því verið um að ræða niðurfellingu bótaréttar í þriðja sinn, sbr. 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Samkvæmt ákvæðinu skuli sá sem þurfi að sæta biðtíma eða viðurlögum í þriðja sinn ekki eiga rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr. laganna.

Í samræmi við framangreint hafi borið að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda og geti hún ekki átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hún hafi starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því hún hafi síðast fengið atvinnuleysisbætur.

Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 1. mgr. 58., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Í athugasemdum greinargerðar við frumvarp það er varð að lögum nr. 134/2009, um breytingu á lögum nr. 54/2006, segir meðal annars um viðurlög við því að virða ekki boðun Vinnumálastofnunar:

„Í ljósi þess að mikilvægt er að Vinnumálastofnun geti haldið reglulegu sambandi við þá sem fá greiddar atvinnuleysisbætur, ekki síst til að geta fylgst með gangi atvinnuleitar og hvort stofnunin þurfi að koma að frekari stuðningi við viðkomandi, er lagt til að það kunni að varða viðurlögum á grundvelli laganna í þeim tilvikum er atvinnuleitendur virða ekki boðun stofnunarinnar skv. 1. gr. frumvarps þessa. Á þetta ekki síst við þegar fá störf eru í boði og auknar líkur eru á að atvinnuleitin dragist á langinn. Jafnframt er lagt til að sama gildi þegar atvinnuleitendur eru boðaðir til stofnunarinnar í því skyni að kanna hvort sá hinn sami uppfylli enn skilyrði laganna, sbr. 4. og 6. gr. frumvarps þessa. Er því gert ráð fyrir að sömu viðurlög komi til og eiga við þegar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað.“

Í 3. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að Vinnumálastofnun sé heimilt að boða þann tryggða til stofnunarinnar með sannanlegum hætti á þeim tíma sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum, meðal annars til að kanna hvort breytingar hafi orðið á högum hans sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum. Hinn tryggði skuli þá vera reiðubúinn að mæta til stofnunarinnar með mjög skömmum fyrirvara.

Í gögnum málsins liggur fyrir að kærandi var þann 17. desember 2024 boðuð á fund hjá Vinnumálastofnun sem fara átti fram á þjónustuskrifstofu stofnunarinnar í Reykjavík þann 18. desember 2024. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án tafar. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Boðunin var send kæranda með sannanlegum hætti, þ.e. með tilkynningu á „Mínar síður“, í skráð tölvupóstfang og í farsíma. Kærandi mætti ekki á boðaðan fund en boðaði forföll þar sem hún sagðist ekki geta mætt vegna búferlaflutninga. Í skýringum sínum til Vinnumálastofnunar þann 20. desember 2024 greinir kærandi frá því að hún hafi ekki getað mætt á boðaðan fund þar sem hún hafi ekki haft aðgang að bíl og hafi staðið í flutningum á þeim tíma sem fundurinn hafi átt að fara fram.

Í 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 kemur skýrt fram að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli sæta viðurlögum á grundvelli ákvæðisins og hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála hefur kærandi ekki fært fram viðunandi skýringar sem réttlæta fjarveru á sannanlega boðaðan fund hjá Vinnumálastofnun þann 18. desember 2024.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Þá segir í 4. mgr. 61. gr. að ef atvik sem lýst sé í 1. málsl. 1. mgr. endurtaki sig á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr.

Samkvæmt 29. gr. laga nr. 54/2006 getur sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standa yfir.

Í 31. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.

Samkvæmt gögnum málsins hófst bótatímabil kæranda í júlí 2023. Kærandi sætti niðurfellingu bótaréttar á grundvelli 54. gr. laga nr. 54/2006 þann 4. september 2023 og sætti aftur viðurlögum á grundvelli 58. gr. laganna þann 13. desember 2024. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 4. mgr. 61. gr. laganna þegar kærandi sætti niðurfellingu bótaréttar í þriðja sinn þann 6. janúar 2025. Kærandi á því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysibóta fyrr en hún uppfyllir skilyrði 31. gr. laganna, þ.e. eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hún fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 6. janúar 2025, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til A, er staðfest.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir