Mál nr. 59/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 59/2025

Miðvikudaginn 30. apríl 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. janúar 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. desember 2024, um að staðfesta ákvörðun frá 20. janúar 2022 um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta. 

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 18. mars 2019 og var umsóknin samþykkt 29. mars 2019. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 20. janúar 2022, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur í júlí 2021 sem innheimtar yrðu án álags með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur. Þann 19. nóvember 2024 var kæranda tilkynnt að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið áframsend til frekari meðferðar hjá Innheimtumiðstöð. Í kjölfarið fór kærandi fram á að skuldin yrði endurskoðuð. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 5. desember 2024, var kæranda tilkynnt að mál hans hefði verið tekið fyrir að nýju og að ákvörðun frá 20. janúar 2022 væri staðfest.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. janúar 2025. Með bréfi, dags. 3. febrúar 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Erindið var ítrekað 6. mars 2025. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 6. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar 11. mars 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi fengið tilkynningu frá Vinnumálastofnun um að hann þyrfti að endurgreiða 52.502 kr. vegna mistaka Vinnumálastofnunar fyrir rúmum þremur árum. Þrátt fyrir að hafa fundist krafan óréttlát hafi hann samþykkt að endurgreiða fjárhæðina og hafi þegar hafið endurgreiðslu. Kærandi sé hins vegar áfram að fá skilaboð um að máli hans hafi verið vísað til innheimtu, sem valdi honum óþægindum og hann telji óréttlátt, sérstaklega þar sem hann hafi samþykkt greiðsluáætlun vegna endurgreiðslu. Áframhaldandi tilkynningar og hótanir valdi honum óþarfa streitu og séu óþarfar þar sem hann hafi staðið við endurgreiðsluáætlun.

Kærandi óski eftir því að málið verði endurskoðað og óþarfa samskipti stöðvuð. Þá tekur kærandi fram að hann óski eftir endurskoðun á endurgreiðslufjárhæð og að um lokagreiðslu vegna málsins sé að ræða. Þá óskar kærandi eftir því að þegar greiddar greiðslur verði bakfærðar og endurgreiddar þar sem hann telji að mistök þau sem hafi valdið endurgreiðslu hafi ekki verið hans sök. Hann telji ósanngjarnt að hann þurfi að bera fjárhagslega byrði af mistökum Vinnumálastofnunar.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 18. mars 2019. Með erindi, dags. 29. mars 2019, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysistryggingar í samræmi við rétt sinn þar til í lok júlí 2021. Kærandi hafi mætti á þjónustuskrifstofu Vinnumálstofnunar þann 21. júlí 2021 og tilkynnt að hann væri kominn með vinnu. Kærandi hafi verið afskráður frá og með 1. ágúst 2021.

Í kjölfar reglulegs eftirlits Vinnumálastofnunar hafi  komið í ljós að kærandi hafi verið með ótilkynntar tekjur í júlí 2021 frá B. Með erindi, dags. 11. janúar 2022, hafi verið óskað eftir að kærandi veitti stofnuninni skýringar vegna umræddra tekna, auk afrits af launaseðlum. Kærandi hafi ekki sent gögn eða skýringar.

Með erindi 20. janúar 2022 hafi kæranda verið tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur, samtals að fjárhæð 52.202 kr. sem innheimtar yrðu án álags með skuldajöfnuði við síðar greiddar atvinnuleysisbætur. Kæranda hafi ekki verið gert að sæta viðurlögum. Þar sem kærandi hafi ekki fengið greiddar frekari atvinnuleysisbætur hafi skuldajöfnun ekki átt sér stað.

Þann 19. nóvember 2024 hafi Vinnumálastofnun sent skuld kæranda í frekari innheimtu til Innheimtumiðstöðvar Sýslumannsins á Blönduósi. Þann 22. nóvember 2024 hafi borist erindi frá kæranda þar sem hann hafi farið fram á að skuldin yrði endurskoðuð. Kærandi hafi talið að skuldin ætti ekki rétt á sér. Í skýringum kæranda hafi hann sagst hafa hafið störf hjá B þann 21. júlí 2021. Kærandi hafi sagst hafa upplýst Vinnumálastofnun þann sama dag um vinnuna. Fyrir liggi að kærandi hafi komið í eigin persónu á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 21. júlí 2021 og tilkynnt að hann væri kominn með vinnu. Samkvæmt samskiptasögu hafi kærandi fengið leiðbeiningar um hvernig hann gæti tilkynnt um vinnuna og einnig hvernig hann gæti afþakkað nýtingu á persónuafslætti. Fyrir liggi að kærandi hafi hvorki skráð tilfallandi vinnu í júlí 2021 né afskráð sig af atvinnuleysisbótum. Kærandi hafi þó afþakkað nýtingu persónuafsláttar fyrir júlí 2021. Kærandi hafi afskráð sig af atvinnuleysisbótum með dagsetningunni 1. ágúst 2021 með skýringunni að hann væri farinn í vinnu. Kærandi hafi því fengið óskertar atvinnuleysisbætur í júlí 2021.

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt samhliða kæru sinni til úrskurðarnefndar velferðarmála séu efnislega þær sömu og hann hafi þegar veitt. Ákvörðun Vinnumálastofnunar þann 5. desember 2024 um að staðfesta fyrri ákvörðun frá. 20. janúar 2022 um að kærandi hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur í júlí 2021 hafi verið kærð til úrskurðarnefndarinnar þann 27. janúar 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Samkvæmt samskiptaskrá Vinnumálastofnunar hafi kærandi mætt á þjónustuskrifstofu stofnunarinnar þann 21. júlí 2021. Kærandi hafi fengið leiðbeiningar um hvernig hann gæti tilkynnt vinnu. Kærandi hafi ekki tilkynnt um tekjur sínar í júlí 2021 og hafi verið afskráður frá 1. ágúst. Hann hafi því fengið óskertar atvinnuleysisbætur í júlí 2021. Kæranda hafi ekki verið gert að sæta viðurlögum og skuld hans hafi ekki borið álag.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé rík áhersla lögð á upplýsingaskyldu atvinnuleitanda gagnvart Vinnumálastofnun. Atvinnuleitanda beri meðal annars að tilkynna stofnuninni um allar breytingar á aðstæðum sem gætu haft áhrif á rétt viðkomandi til greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 2. mgr. 14. gr. laganna. Í 3. mgr. 9. gr. sé auk þess sérstaklega fjallað um skyldu atvinnuleitanda til að tilkynna stofnuninni um tekjur vegna tilfallandi vinnu.

Ákvæði 3. mgr. 9. gr. sé svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður á grundvelli laga þessara skal upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.“

Samkvæmt ákvæðinu beri atvinnuleitenda að tilkynna Vinnumálastofnun um allar þær tekjur sem hann fái, svo sem vegna tilfallandi vinnu. Auk þess sem atvinnuleitenda beri að tilkynna hversu lengi vinnan standi yfir.

Upplýsingaskylda atvinnuleitanda sé ítrekað kynnt á öllum stigum umsóknarferils um atvinnuleysisbætur. Við upphaf umsóknar sé atvinnuleitendum kynnt margvísleg atriði er varði réttindi og skyldur, þar á meðal upplýsingaskyldu gagnvart Vinnumálastofnun. Í lok umsóknarferlis staðfesti allir atvinnuleitendur að þeir hafi kynnt sér þau atriði. Auk þess sem þeim sé jafnframt bent á heimasíðu Vinnumálastofnunar þar sem meðal annars sé að finna ítarlegar upplýsingar um skyldur þeirra sem hafi aðrar tekjur samhliða greiðslu atvinnuleysisbóta og hvernig eigi að tilkynna og skrá slíkar tekjur.

Í erindi Vinnumálastofnunar til kæranda þann 11. janúar 2022 hafi komið fram að hann hefði í júlí 2022 fengið tekjur frá B sem hann hefði ekki gert grein fyrir.

Fyrir liggi að kærandi hafi afskráð sig frá og með 1. ágúst 2021 með þeim skýringum að hann hefði byrjaði í vinnu. Samkvæmt gögnum frá skattyfirvöldum sé ljóst kærandi hafi hafið störf í júlí 2021. Þá hafi kærandi veitt þær skýringar að hann hefði hafið störf þann 21. júlí 2021.

Tekjur kæranda frá B í júlí 2021 hafi numið 235.100 kr. Í reglugerð nr. 1296/2020 sem sett sé með stoð í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar hafi frítekjumark fyrir árið 2021 verið 73.827 kr. Tekjur kæranda frá B hafi því verið yfir frítekjumarki fyrir árið 2021 og því komið til skerðingar á þegar greiddum atvinnuleysisbótum.

Við ákvörðun Vinnumálastofnunar þann 20. janúar 2024 hafi kærandi ekki skilað gögnum né skýringum. Því hafi tekjur kæranda frá B að fjárhæð 235.100 kr. í júlí 2021 verið skráðar til skerðingar á atvinnuleysisbótum. Í kjölfar nýrra gagna hafi málið verið tekið til umfjöllunar á ný. Það hafi verið mat Vinnumálastofnunar að ekki væri tilefni til að fella niður skuld kæranda að hluta eða heild.

Af framangreindu sé ljóst að kærandi hafi látið hjá líða að tilkynna tekjur í júlí 2021 frá B sem Vinnumálastofnun hafi borið að skrá til skerðingar á atvinnuleysisbótum skv. 1. mgr. 36. gr. laganna.

Ákvæði 1. mgr. 36. gr. sé svohljóðandi:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Tekjur kæranda í umræddum mánuði hafi numið 235.100 kr. eða 161.273. kr. umfram frítekjumark. Helmingur þeirrar upphæðar, eða 80.637 kr. skuli koma til skerðingar á atvinnuleysistryggingum kæranda. Að teknu tilliti til leiðréttinga á staðgreiðslu, iðgjaldi í lífeyrissjóð og stéttarfélag nemi skuld kæranda 52.502 kr.

Kæranda beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið júlí 2021, samtals að fjárhæð 52.502 kr. í samræmi við 1. mgr. 36. gr. laganna.

Í 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 sé fjallað um að Vinnumálastofnun beri að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Í framangreindu ákvæði sé mælt fyrir um heimild Vinnumálastofnunar til að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Í athugasemdum með 39. gr. frumvarps því sem hafi orðið að lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslunnar hafi m.ö.o. ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í því samhengi vísi Vinnumálastofnun á niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 49/2010. Þá vísi Vinnumálastofnun á úrskurð nefndarinnar í máli nr. 86/2013 um að það sé á ábyrgð þess sem fái greiddar atvinnuleysisbætur að tryggja að Vinnumálastofnun berist nauðsynlegar upplýsingar sem geti haft áhrif á rétt hans til greiðslna atvinnuleysisbóta. Vinnumálastofnun sé skylt að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Í lokamálslið 2. mgr. 39. gr. segi að fella skuli niður álagið færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til skuldmyndunar. Í ákvörðun Vinnumálastofnun, dags. 20. janúar 2021, hafi ekki verið lagt álag á skuld kæranda. Heildarskuld kæranda sé því að fjárhæð 52.502 kr.

Það sé niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysistryggingar að fjárhæð 52.502 kr. skv. 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. desember 2024, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar, dags. 20. janúar 2022, um að kærandi hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur að fjárhæð 52.502 kr. vegna tekna í júlí 2021.

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Fyrir liggur að kærandi tilkynnti ekki fyrir fram um tekjur sem hann fékk greiddar í júlí 2021 og fékk því greiddar óskertar atvinnuleysisbætur í þeim mánuði. Það leiddi til þess að kærandi fékk greiddar hærri atvinnuleysisbætur en hann átti rétt á, eða að fjárhæð 52.202 kr. Kæranda ber í samræmi við framangreint ákvæði 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 að endurgreiða þá fjárhæð.

Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði. Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 5. desember 2024, í máli A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir