Úrskurður nr. 406/2025

Hinn 14. maí 2025 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 406/2025

í stjórnsýslumáli nr. KNU23110059

Kæra […]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. nóvember 2023 kærði […], fd. […], ríkisborgari Venesúela og Sýrlands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. október 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 21. desember 2022. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd vegna lélegs öryggisástands í Venesúela. Kærandi kvaðst eiga þrjú börn sem séu í Líbanon og eiginkonu í Sýrlandi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 9. júní 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í Sweida í Sýrlandi en hafa verið búsettur í leiguíbúð í Valencia borg í Carabobo fylki í Venesúela áður en hann hafi flúið landið í ágúst 2022 og farið til Brasilíu. Kærandi hafi starfað sjálfstætt með sína eigin verslun í heimaríki og átt fyrir mat og annarri nauðsynjavöru. Kærandi hafi verið í Brasilíu í um fjóra mánuði, hann hafi upphaflega fengið að dvelja þar löglega í 60 daga en síðar þurft að greiða fyrir að dvelja í aðra 60 daga til viðbótar. Af frásögn kæranda má ráða að hann telji sig hafa farið ólöglega frá Venesúela og ekki geta komið aftur löglega til landsins á ný. Kærandi kvaðst fyrst hafa farið frá Sýrlandi til Venesúela árið 2003 og dvalið þar til ársins 2009 en þá hafi hann farið aftur til Sýrlands ásamt fjölskyldu sinni. Hann hafi farið aftur til Venesúela árið 2015 og verið þar til ársins 2018. Þá hafi hann farið aftur til Sýrlands í tvo mánuði og farið síðan aftur til Venesúela. Af frásögn kæranda má ráða að fjölskylda hans hafi dvalið í Sýrlandi þar sem þau hafi ekki getað fengið vegabréfsáritanir til að fara með kæranda til Venesúela vegna stjórnmálaþátttöku kæranda. Kærandi kvaðst oft hafa ferðast á milli Sýrlands, Líbanon og Venesúela þar sem hann hafi verið talsmaður fyrir einstaklinga af arabískum uppruna frá Sýrlandi og Líbanon í Venesúela. Aðspurður um heilsufar sitt kvaðst kærandi hafa verið skotinn í fótinn árið 2016 í Venesúela. Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa þurft að yfirgefa Venesúela þar sem hann hafi orðið fyrir ofsóknum af hálfu stjórnvalda vegna stjórnmálaþátttöku sinnar í stjórnarandstöðuflokki. Af frásögn kæranda má jafnframt ráða að hann hafi skipað sæti á framboðslista stjórnarandstöðuflokksins Pro Ciudadanos fyrir Carabobo fylki í venesúelsku þingkosningunum í lok ársins 2020. Að sögn kæranda hafi stjórnvöld, undir stjórn forseta Venesúela, Nicolás Maduro, svindlað í kosningunum með því að hafa flutt inn kosningavélar frá Kína sem hafi talið atkvæði til stjórnarandstöðuflokka sem atkvæði til stjórnarflokksins. Því hafi flokkur Maduro sigrað kosningarnar með 85% atkvæða. Kærandi kvaðst hafa orðið fyrir ýmsu áreiti og ógnandi tilburðum af hálfu stjórnvalda sem frambjóðandi í þingkosningum fyrir stjórnarandstöðuflokk. Einn einstaklingur sem hafi verið í framboði á sama lista og kærandi hafi skyndilega horfið og leiðtogi flokksins, Leocenis García Osorio, hafi ítrekað verið fangelsaður. Kærandi kvað umræddan leiðtoga hafa rætt við hina ýmsu fjölmiðla og kallað eftir aðstoð frá Evrópusambandinu og Bandaríkjunum vegna meints kosningasvindls ríkisstjórnarinnar. Í kjölfarið hafi fulltrúar frá hernum og lögreglunni byrjað að koma í verslun kæranda, stela af honum og angra hann á meðan hann hafi verið að vinna. Kærandi kvaðst þar af leiðandi hafa ekki átt annara kosta völ en að loka verslun sinni sem hann hafi gert 20. júlí 2022. Degi áður en kærandi hafi lokað verslun sinni hafi hann fengið símtal frá ótilgreindum hershöfðingja í þjóðvarðliði Venesúela þar sem kærandi hafi verið beðinn um að greiða 10.000 dollara til aðstoðar samfélaginu. Kærandi kvaðst hafa fengið símtal frá meðframbjóðanda sínum sem hafi ráðlagt honum að fara úr landi þar sem líf hans væri í hættu. Í kjölfarið hafi kærandi reynt að hringja í leiðtoga flokksins en símtölum kæranda hafi ekki verið svarað. Kærandi kvaðst síðar hafa frétt af því að umræddur flokksleiðtogi hafi verið í fangelsi á þessum tíma. Kærandi hafi upplifað mikinn ótta og óvissu um næstu skref. Hann hafi getað yfirgefið Venesúela friðsamlega en það hafi tekið hann sjö daga að komast að landamærum Brasilíu. Kærandi kvaðst ekki geta snúið aftur til Venesúela þar sem líf hans væri í hættu þar í landi vegna þátttöku hans í stjórnmálum og stjórnarandstöðu.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 13. nóvember 2023. Greinargerð barst kærunefnd 27. nóvember 2023 ásamt fylgiskjölum.

3 Málsástæður og rök kæranda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Líkt og að ofan greinir bar kærandi fyrir sig að vera í hættu í heimaríki sínu vegna þátttöku sinnar í starfi stjórnarandstöðuflokks í heimaríki. Kærandi kvaðst hafa verið á framboðslista stjórnarandstöðuflokksins Pro Ciudadanos fyrir Carabobo fylki í venesúelsku þingkosningunum í lok árs 2020. Hann hafi sjálfur upplifað áreiti og ógnandi tilburði af hálfu yfirvalda sökum þessa. Þá hafi stjórnvöld ítrekað handtekið leiðtoga flokksins og að sögn kæranda hafi einn meðframbjóðandi hans skyndilega horfið fyrir kosningarnar. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram fjölda gagna sem hann kvað styðja við frásögn hans af þátttöku hans í stjórnmálum. Framlögð gögn hjá Útlendingastofnun voru m.a. afrit af ljósmyndum af kæranda og leiðtoga Pro Ciudadanos flokksins vegna framboðs kæranda, skjáskot úr myndböndum og hlekkir á myndbönd, dags. 12. október 2020, þar sem sjá má kæranda og leiðtoga flokksins halda ræðu á opinberum vettvangi þar sem myndir af kæranda og umræddum leiðtoga birtast á skilti fyrir aftan þá. Sem fyrr segir var umsókn kæranda um alþjóðlega vernd synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 31. október 2023. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kærandi hafi í viðtali hjá Útlendingastofnun greint frá því að hann hafi getað yfirgefið Venesúela án vandkvæða og að breytingar hafi orðið á stjórnmálaástandi í Venesúela frá því að kærandi hafi boðið sig fram í kosningum árið 2020. Í ákvörðun Útlendingastofnunar er ekki tekin afstaða til framlagðra gagna og þýðingu þeirra hvað varðar málsástæðu kæranda um að framboð hans fyrir stjórnarandstöðuflokk og þátttaka hans í flokksstarfi hafi verið upphaf og orsök áreitis yfirvalda í garð kæranda. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að ekki verði ráðið af frásögn kæranda að hann hafi áður en hann flúði heimaríki sitt upplifað áreiti eða ofbeldi af hálfu stjórnvalda eða tiltekinna einstaklinga sem geti talist ná því alvarleikastigi að geta talist til ofsókna eða ómannúðlegrar eða vanvirðandi meðferðar. Í ákvörðuninni er jafnframt gengið út frá því að kæranda standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda ef hann telur ástæðu til slíks.

Af lestri ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda verður ekki ráðið að meginmálsástæða hans hafi fengið fullnægjandi skoðun, m.a. varðandi mögulega hættu á ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda vegna framboðs kæranda til þingkosninga fyrir stjórnarandstöðuflokk í lok ársins 2020, virkrar þátttöku kæranda í starfi flokksins og tengsla kæranda við þekktan leiðtoga stjórnarandstöðuflokks. Er í ákvörðuninni ekki fjallað um stöðu einstaklinga sem hafa boðið sig fram í kosningum fyrir hönd stjórnarandstöðuflokka eða hafa að öðru leyti verið áberandi í starfi stjórnarandstöðuflokka né möguleika þeirra á vernd gegn áreiti af hálfu stjórnvalda. Þrátt fyrir ítarlega frásögn kæranda í viðtali hefði jafnframt verið rétt að spyrja frekar út í ákveðna þætti frásagnar hans, t.a.m. greindi kærandi frá því að hann hafi verið skotinn í fótinn í Venesúela árið 2016. Í viðtalinu er kærandi þó hvergi spurður af hverju hann hafi verið skotinn, við hvaða aðstæður það hafi verið og hvort sú árás tengist á einhvern hátt stjórnmálaþátttöku hans.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda ber með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af almennum aðstæðum í Venesúela og framlögðum gögnum kæranda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kæranda.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson