Mál nr. 186/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 186/2025

Fimmtudaginn 22. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun – Fæðingarorlofssjóði

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 24. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 4. mars 2025, um að synja umsókn hans um fæðingarstyrk námsmanna.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 12. febrúar 2025, sótti kærandi um greiðslu fæðingarstyrks sem foreldri í fullu námi vegna væntanlegrar fæðingar barns þann X 2025. Með ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 4. mars 2025, var umsókn kæranda synjað á þeirri forsendu að hann hefði ekki verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 24. mars 2025. Með bréfi, dags. 26. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Fæðingarorlofssjóðs ásamt gögnum málsins. Greinargerð sjóðsins barst 11. apríl 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 22. apríl 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hafa þann 12. febrúar 2025 sótt um fæðingarstyrk námsmanna hjá Fæðingarorlofssjóði. Þar sem kærandi hafi verið í fullu námi síðasta árið telji hann sig eiga fullan rétt á þeim styrk sem Fæðingarorlofssjóður bjóði námsmönnum. Umsókn kæranda hafi hins vegar verið hafnað þann 4. mars 2025. Sérfræðingur Fæðingarorlofssjóðs hafi talið að kærandi uppfyllti ekki skilyrði um fullt nám sem verði að teljast ansi skringilegt, enda hafi kærandi uppfyllt skilyrði um að minnsta kosti 75% nám síðastliðna 12 mánuði.

Í samtölum kæranda við starfsfólk Fæðingarorlofssjóðs hafi komið í ljós að þau telji að hann uppfylli ekki svokölluð „skilyrði um námsframvindu“, en kærandi hafi sannarlega ekki staðist öll þau námskeið sem hann hafi sótt á tímabilinu. Kæranda hafi verið gert það ljóst að umsókn hans um fæðingarstyrk yrði hafnað á þessum forsendum.

Kæranda þyki þessi afstaða undarleg þar sem hvergi á heimasíðu Fæðingarorlofssjóðs eða í lögum nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof sé að finna neina frekari útlistun eða skilgreiningu á þessum „skilyrðum um námsframvindu“. Hvort sem kærandi hafi náð áfanganum eður ei ætti ekki að skipta máli því námi hans vindi sannarlega fram, bara á minni hraða en margra annarra.

Kærandi telji því ákvarðanir Fæðingarorlofssjóðs sem noti „skilyrði um námsframvindu“ sem rökstuðning vera huglægt metnar af hverjum og einum þeim starfsmanni stofnunarinnar sem þær taki því hvergi í lögum sé að finna skilgreiningu eða annars konar meiningu á „skilyrði um námsframvindu“.

Kærandi krefst þess að ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs verði snúið við og að honum verði greiddur fæðingarstyrkur námsmanna eins og hann hafi upphaflega sótt um. Það gæti eftir atvikum falið í sér afturvirkar greiðslur, enda geri upphafleg tilhögun sem skilgreind sé í umsókn hans um fæðingarstyrk námsmanna ráð fyrir því að upphafsdagur foreldraorlofs kæranda sé eigi síðar en á fæðingardegi barns, sem hafi verið X 2025. Þá vilji kærandi einnig að farið verði í heilstæða endurskoðun á lögum nr. 144/2020 til þess að bæta megi hag foreldra og námsmanna á Íslandi.

III.  Sjónarmið Fæðingarorlofssjóðs

Í greinargerð Fæðingarorlofssjóðs kemur fram að kærandi hafi með umsókn, dags. 12. febrúar 2025, sótt um greiðslu fæðingarstyrks sem foreldri í fullu námi vegna væntanlegrar fæðingar barns þann X 2025. Auk umsóknar kæranda hafi borist vottorð um skólavist frá Háskóla Íslands. Með bréfi til kæranda, dags. 4. mars 2025, hafi honum verið synjað um greiðslu fæðingarstyrks til foreldris í fullu námi.

Samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof eigi foreldrar sem hafi verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns og staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma rétt á fæðingarstyrk. Foreldri skuli leggja fram staðfestingu frá viðkomandi skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám og hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma. Heimilt sé að taka tillit til ástundunar náms í stað námsárangurs á þeirri skólaönn sem barn fæðist.

Í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 144/2020 sé að finna skilgreiningu á fullu námi. Þar komi fram að fullt nám í skilningi laganna teljist vera 75-100% samfellt nám, verklegt eða bóklegt, við viðurkennda menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem vari í að minnsta kosti sex mánuði og geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur sé átt við 75 – 100% nám á háskólastigi og annað nám sem geri sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljist ekki til náms.

Samkvæmt vottorði um skólavist stundi kærandi nám við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. Í 7. gr. laga nr. 63/2006 um háskóla komi fram að 60 námseiningar svari til fulls náms á ársgrundvelli. Í 1. mgr. 7. gr. segi svo: „Háskólar ákveða fyrirkomulag kennslu, rannsókna, náms og námsmats.“ Samkvæmt 92. gr. reglna nr. 569/2009 fyrir Háskóla Íslands skuli stjórnmálafræðideild setja nánari reglur um námið sem skuli koma fram í kennsluskrá. BA nám við stjórnmálafræðideild samanstandi af fullu námi í þrjú námsár eða 180 einingum alls samkvæmt kennsluskrá Háskóla Íslands. Fullt nám sé því 30 einingar á önn.

Fæðingardagur barns kæranda hafi verið X 2025 og því sé, við mat á því hvort kærandi hafi stundað fullt nám samfellt í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingardag barnsins, horft til tímabilsins frá X 2024 fram að fæðingardegi þess.

Á vottorði um skólavist frá Háskóla Íslands komi fram að á framangreindu 12 mánaða tímabili hafi kærandi lokið 30 einingum á vormisseri 2024. Þá hafi kærandi lokið sex einingum á haustmisseri 2024 og sé skráður í 14 einingar á vormisseri 2025.

Með vísan til alls framangreinds telji Fæðingarorlofssjóður að umsókn kæranda um greiðslu fæðingarstyrks til foreldris í fullu námi hafi réttilega verið synjað. Kæranda hafi þess í stað verið bent á að sækja um fæðingarstyrk utan vinnumarkaðar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs um að synja umsókn kæranda um fæðingarstyrk námsmanna.

Í 27. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof er kveðið á um rétt foreldra í fullu námi til fæðingarstyrks. Þar segir í 1. mgr. að foreldrar sem hafi verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns, frumættleiðingu eða töku barns í varanlegt fóstur og staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma eigi sjálfstæðan rétt til fæðingarstyrks í allt að sex mánuði hvort um sig vegna fæðingar, frumættleiðingar barns eða töku barns í varanlegt fóstur. Foreldri skuli leggja fram staðfestingu frá viðkomandi skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám og hafi staðist kröfur um námsframvindu á þeim tíma. Heimilt sé að taka tillit til ástundunar náms í stað námsárangurs á þeirri skólaönn sem barn fæðist.

Í 1. mgr. 4. gr. laga nr. 144/2020 er að finna skilgreiningu á fullu námi. Þar segir að fullt nám í skilningi laganna teljist vera 75-100% samfellt nám, verklegt eða bóklegt, við viðurkennda menntastofnun innan hins almenna menntakerfis á Íslandi sem vari í að minnsta kosti sex mánuði og geti verið um að ræða tímabil sem afmarkist ekki af heilum almanaksmánuðum. Enn fremur sé átt við 75 – 100% nám á háskólastigi og annað nám sem geri sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og nám á háskólastigi. Einstök námskeið teljist ekki til náms. Almennt teljast 30 ECTS einingar á önn því vera 100% nám við háskóla og fullt nám í skilningi laganna því 22–30 einingar.

Barn kæranda fæddist X 2025. Tólf mánaða viðmiðunartímabil samkvæmt 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 er því frá X 2024 og fram að fæðingu barnsins. Á fyrirliggjandi námsferilsyfirliti Háskóla Íslands kemur fram að kærandi hafi lokið 30 einingum á vormisseri 2024 og sex einingum á haustmisseri 2024. Þá kemur fram að kærandi sé skráður í 14 einingar á vormisseri 2025.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að kærandi uppfyllti ekki skilyrði 1. mgr. 27. gr. laga nr. 144/2020 um að hafa verið í fullu námi í að minnsta kosti sex mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir fæðingu barns.

Í 28. gr. laga nr. 144/2020 er kveðið á um undanþágur frá skilyrðinu um fullt nám. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Heimilt er að greiða foreldri fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þrátt fyrir að skilyrði um fullt nám í a.m.k. sex mánuði á síðustu tólf mánuðum fyrir fæðingu barns, frumættleiðingu eða töku barns í varanlegt fóstur sé ekki uppfyllt hafi foreldri verið samfellt í a.m.k. sex mánuði á innlendum vinnumarkaði, sbr. einnig 2. mgr. 21. gr., fram til þess að námið hófst.

Enn fremur er heimilt að greiða foreldri fæðingarstyrk sem námsmanni þegar foreldri hefur lokið a.m.k. einnar annar námi skv. 1. mgr. 27. gr. og hefur síðan verið samfellt á innlendum vinnumarkaði. Skilyrði er að nám og starf hafi verið samfellt í a.m.k. sex mánuði.

Heimilt er að greiða foreldri sem fætt hefur barn fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þó að það uppfylli ekki skilyrði um að hafa staðist kröfur um námsframvindu og/eða ástundun enda hafi það ekki getað stundað nám á meðgöngu vegna heilsufarsástæðna sem tengjast meðgöngunni, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 17. gr. Foreldri sem fætt hefur barn skal leggja fram vottorð þess sérfræðilæknis sem annast hefur það á meðgöngu því til staðfestingar og skal Vinnumálastofnun berast frumrit af framangreindu vottorði. Auk þess skal foreldrið leggja fram staðfestingu frá skóla um að það hafi verið skráð í fullt nám. Vinnumálastofnun er heimilt að óska eftir umsögn frá öðrum sérfræðilækni við matið.

Heimilt er að greiða foreldri fæðingarstyrk skv. 1. mgr. 27. gr. þegar foreldri á eftir minna en sem nemur 75% af námi á síðustu önn í námi og ljóst er að viðkomandi er að ljúka prófgráðu. Skal foreldri jafnframt fullnægja öðrum skilyrðum 1. mgr. 27. gr.“

Ekkert hefur komið fram í málinu um að framangreint undanþáguákvæði geti átt við um kæranda. Að öðru leyti er ekki að finna heimild í lögum nr. 144/2020 til að víkja frá skýru ákvæði 27. gr. við mat á því hvort foreldri eigi rétt á fæðingarstyrk námsmanna. Ákvörðun Fæðingarorlofssjóð um að synja umsókn kæranda um fæðingarstyrk námsmanna er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Fæðingarorlofssjóðs, dags. 4. mars 2025, um að synja umsókn A, um fæðingarstyrk námsmanna, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir