Mál nr. 139/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 139/2025

Föstudaginn 30. maí 2025

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 4. mars 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags 3. mars 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun á árinu 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnundar, dags. 19. júní 2024, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna febrúar 2024, samtals að fjárhæð 290.261 kr. Í kjölfar nýrra gagna frá kæranda var honum tilkynnt að skuld hans við Vinnumálastofnun vegna febrúar 2024 hefði lækkað í 102.341 kr. Þann 17. febrúar 2025 var kæranda tilkynnt að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið áframsend til frekari meðferðar hjá Innheimtumiðstöð. Í kjölfarið fór kærandi fram á að skuldin yrði felld niður. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri útreikningur á skuld hans stæði þar sem sú ákvörðun hefði að geyma rétta niðurstöðu þrátt fyrir ný gögn í málinu.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 4. mars 2025. Með bréfi, dags. 6. mars 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 27. mars 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. apríl 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því í kæru að hann hafi fengið reikning frá Vinnumálastofnun upp á 102.341 kr. vegna atvinnuleysisbóta sem hann hafi fengið í febrúar 2024. Kærandi hafi skyndilega og óvænt fengið vinnu hjá B í lok febrúar 2024. Hann hafi gert athugasemd við þetta strax í júní 2024 og skilað inn gögnum en engin svör fengið frá starfsfólki Vinnumálastofnunar við þessum athugasemdum.

Kærandi hafi ekki búist við því að fá tekjur fyrir febrúarmánuð frá B, enda miði launatímabil þeirra við 21. febrúar. Hann hafi þó fengið greiðslu sem hann hafi ekki búist við, nánar tiltekið 122.110 kr. fyrir skatt, en útborgunin hafi verið samtals 69.636 kr. Frítekjumark samkvæmt heimasíðu Vinnumálastofnunar sé 89.817 kr. en það megi vel vera að sú upphæð hafi verið lægri árið 2024, en kærandi geti ekki ímyndað sér að það muni miklu. Miðað við þennan útreikning, samkvæmt rukkun Vinnumálastofnunar upp á 102.341 kr., hafi hann átt að vera með 257.556 kr. til ráðstöfunar fyrir febrúar 2024, eða minna en atvinnuleysisbætur.

Í öðrum orðum hyggist Vinnumálastofnun refsa kæranda fyrir að hafa fundið sér atvinnu en kærandi telji það ekki standast skoðun. Kærandi óski einnig eftir því að öll innheimta verði fryst á meðan málið sé í skoðun.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt síðast um greiðslu atvinnuleysistrygginga þann 20. september 2023. Með erindi, dags. 1. október 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 29. febrúar 2024 hafi kærandi afskráð sig sjálfur á „Mínum síðum“ Vinnumálastofnunar sem virkur atvinnuleitandi þar sem hann hafi verið kominn með vinnu frá og með 1. febrúar 2024. Á þeim tímapunkti hafi kærandi þegar fengið greiddar óskertar atvinnuleysisbætur fyrir febrúarmánuð. Kæranda hafi verið tilkynnt á „Mínum síðum“ á vef Vinnumálastofnunar og með útgáfu greiðsluseðils þann 29. febrúar 2024 að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur samtals að fjárhæð 290.261 kr. fyrir febrúar 2024. Með bréfi, dags. 19. júní 2024, hafi athygli kæranda verið vakin á því að eftirstöðvar skuldar hans næmu samtals fjárhæð 290.261 kr.

Þann 19. júní 2024 hafi borist tölvupóstur frá kæranda ásamt afriti af ráðningarsamningi kæranda við B. Samkvæmt skýringum kæranda og ráðningasamningi hafi kærandi hafið starf hjá B þann 19. febrúar 2024 í fullu starfshlutfalli. Kærandi hafi því ekki verið atvinnulaus frá 19. febrúar 2024. Erindi kæranda hafi verið móttekið og skráning leiðrétt. Kærandi hafi verið afskráður frá og með 19. febrúar í stað 1. febrúar 2024. Kæranda hafi verið tilkynnt, með útgáfu greiðsluseðils þann 27. júní 2024, að skuld hans við Vinnumálastofnun vegna febrúar 2024 hefði lækkað og væri 102.341 kr.

Í febrúar 2025 hafi framangreind skuld verið ógreidd og þann 17. febrúar 2025 hafi krafan verið send til frekari innheimtu hjá Innheimtumiðstöð Sýslumannsins á Norðurlandi vestra. Í kjölfarið hafi borist erindi frá kæranda þann 28. febrúar 2025 þar sem kærandi hafi farið fram á að tekjur hans frá B í febrúar 2024 myndu skerðast að teknu tilliti til frítekjumarks og í takt við fjárhæð launa. Kæranda hafi þótt óréttlát að sér væri refsað tæplega ári síðar fyrir það að finna sér vinnu.

Með bréfi Vinnumálstofnunar, dags. 3. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að fyrri útreikningur á skuld í máli hans frá 27. júní 2024 stæði þrátt fyrir skýringar hans þar sem gögn bæru með sér að hann hafi sannarlega ekki verið atvinnulaus á tímabilinu 19. til 29. febrúar 2024. Sú ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 4. mars 2025. Kæra til nefndarinnar sé efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnun.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. júní 2024, um að kærandi skuli endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysistryggingar að fjárhæð 102.341 kr. Skuldin hafi verið innheimt án álags, samkvæmt 2. mgr. 39. gr. laganna.

Í kæru sinni til úrskurðarnefndar velferðarmála taki kærandi fram að honum þyki ósanngjarnt að hann þurfi að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Vísi hann til þess að honum þyki eðlilegt að tekjur hans í febrúar 2024 hjá B eigi að skerða greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við frítekjumark ársins 2024. Í reglugerð nr. 1422/2023 sem sett sé með stoð í 4. mgr. 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar hafi frítekjumark fyrir árið 2024 verið 86.114 kr.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um að hann væri kominn með vinnu í febrúar 2024 né um tilfallandi vinnu. Þess í stað hafi kærandi afskráð sig sem atvinnuleitandi þann 29. febrúar 2024 og miðað afskráningu við 1. febrúar 2024. Þann 19. júní 2024 hafi afskráning kæranda verið lagfærð og kæranda tilkynnt með útgáfu greiðsluseðils þann 27. júní 2024 að skuld hans hefði lækkað í 102.341 kr. Kærandi hafi skilað afriti af ráðningarsamningi sínum við B þar sem fram hafi komið að kærandi hafi farið í fullt starfshlutfall þann 19. febrúar 2024. Kærandi hafi því ekki verið atvinnulaus á tímabilinu 19. til 29. febrúar 2024 en fengið ranglega greiddar óskertar atvinnuleysisbætur í febrúar 2024. Kæranda hafi ekki verið gert að sæta viðurlögum vegna brota á tilkynningarskyldu sinni og snúi mál kæranda því eingöngu að innheimtu á ofgreiðslu atvinnuleysisbóta.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að hann sé í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Í a. lið 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi fram að eitt af skilyrðum þess að teljast tryggður samkvæmt lögunum sé að vera í virkri atvinnuleit. Í 1. mgr. 14. gr. laganna komi fram að í virkri atvinnuleit felist meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, hafa vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, vera reiðbúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi, og vera reiðbúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf, hlutastarf eða vaktavinnu sé að ræða, sbr. c. til f. liði 1. mgr. 14. gr. Þá sé í g. lið 14. gr. kveðið á um að skilyrði fyrir virkri atvinnuleit sé jafnframt að viðkomandi eigi ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann teljist vera í virkri atvinnuleit. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Fyrir liggi að kærandi hafi hafið fullt starf hjá B þann 19. febrúar 2024. Frá þeim degi hafi hann ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga, enda ekki atvinnulaus frá þeim tíma. Ákvæði 17. gr. laganna um atvinnuleysistryggingar samhliða minnkuðu starfshlutfalli hafi heldur ekki átt við í máli kæranda, enda hafi hann ekki verið að sinna hlutastarfi á þessum tíma. Skerðingarreglur og reglur um frítekjumark eigi því ekki við í málinu. Kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslu atvinnuleysistrygginga frá þeim tíma sem hann hafi verið kominn með fullt starf hjá B, þ.e. frá 19. til 29. febrúar 2024.

Samkvæmt skýru orðalagi 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil sem atvinnuleitandi uppfylli ekki skilyrði laganna. Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því sem hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Kæranda beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna tímabilsins 19. til 29. febrúar 2024.

Skuld kæranda nemi samtals 102.341 kr. og beri ekki álag. Í lokamálslið 2. mgr. 39. gr. segi að fella skuli niður álagið ef hinn tryggði færi rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til skuldamyndunar. Ljóst sé að kærandi hafi gert tilraun til að tilkynna Vinnumálastofnun um vinnu sína en valið ranga dagssetningu á afskráningu. Vinnumálastofnun telji ljóst að allur vafi um aðstæður kæranda verði að túlka honum í hag. Skuld kæranda hafi því verið innheimt án 15% álags.

Með vísan til alls framangreinds hafi það verið niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi ekki uppfyllt skilyrði fyrir greiðslu atvinnuleysistrygginga á tímabilinu 19. til 29. febrúar 2024, sbr. 1., 2. og 14. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar. Kæranda beri því að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur, án álags, samtals 102.341 kr., sbr. 2. mgr. 39. gr. laganna.

IV.  Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa lýtur að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur sem kærandi fékk greiddar á tímabilinu 19. til 29. febrúar 2024.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr. Í g. lið 1. mgr. 14. gr. laganna segir að sá teljist vera í virkri atvinnuleit sem m.a. uppfylli það skilyrði að eiga ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann teljist vera í virkri atvinnuleit nema ákvæði 17. eða 22. gr. eigi við.

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfylli ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi fékk greiddar óskertar atvinnuleysisbætur fyrir febrúar 2024. Síðar kom í ljós að kærandi hóf störf hjá B 19. febrúar 2024 í fullu starfshlutfalli. Með vísan til framangreinds skilyrðis g. liðar 1. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 átti kærandi ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir tímabilið 19. til 29. febrúar 2024. Kæranda ber samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil, eða 102.341 kr. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 3. mars 2025, í máli A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir